image_print

मराठी साहित्य – काव्यानंद ☆ खरंच कां? …. सौ. शुभदा भा. कुलकर्णी (विभावरी) ☆ रसग्रहण.. सुश्री गायत्री हेर्लेकर

सुश्री गायत्री हेर्लेकर  काव्यानंद  ☆ खरंच कां? …. सौ. शुभदा भा. कुलकर्णी (विभावरी) ☆ रसग्रहण.. सुश्री गायत्री हेर्लेकर ☆    कविता - खरंच कां? - सौ. शुभदा भा. कुलकर्णी (विभावरी)    खरंच कां? बघतां बघतां हे काय झालं? गृहसम्राज्ञीच पद माझ्या हातुन गेलं-- कळलं नाही माझं मला, असं कसं झालं? खरंच कां वय माझं उताराला लागलं?   आपणही काही चवीढवीचं , करावंसं वाटलं  कसं कोण जाणे , भांडं हातातुन निसटलं आवाज कानी आदळला--- कोण आत कडमडलं? तेल तर सांडलंच---अन्-- पाठी धुपाटणं आलं---     खरंच का वय माझं उताराला लागलं?   फुलांच्या ठेल्याजवळ घुटमळले मी जरा, हळुच,स्वारींना म्हटलं-- "घ्याना गडे --गजरा---" डोळे मोठे करीतच हे वदले, "जरा वयाचा विचार करा" माझी मीच गोरीमोरी, भोवताली पाहिलं-- खरंच का वय माझंउताराला लागलं?   हौसेनं नातवंडांच करायला गेले, तर सुनबाईनं मान हलवत नाक की हो मुरडलं--- नात म्हणाली,  "आजी नको मधे मधे येऊ, तुझं तू बघ आपलं---" तुम्हीच सांगा आता--- माझं काय चुकलं--? खरंच का वय माझं उताराला लागलं?   हसतच हे म्हणाले, "बाईसाहेब,संपली तुमची सद्दी, स्वखुशीने सोडलीत ना , तुम्ही तुमची गादी? बाहेर पडा यातुन जरा, पुसा डोळे ,चेहरा करा हसरा साहित्य-साधनेसारखा मित्र नसे दुसरा" मलाही सारं पटलं--- ष्रसन्नपणे हसतच, कुठे कुठे विसावायचं, माझं मी ठरवलं-- माझं मी ठरवलं.   सौ. शुभदा भा. कुलकर्णी (विभावरी)  कोथरूड- पुणे. मोबा. 9595557908/02   आवडलेल्या कवितेचे रसग्रहण.. सुश्री गायत्री हेर्लेकर स्थूलमानाने, कवितेचे  २ महत्वाचे पैलु म्हणजे आशय आणि  अभिव्यक्ती....
Read More

मराठी साहित्य – काव्यानंद ☆ कुंपण…. कवी कै. वसंत बापट ☆ रसग्रहण.. श्रीमती अनुराधा फाटक

श्रीमती अनुराधा फाटक  काव्यानंद  ☆ कुंपण…. कवी कै. वसंत बापट ☆ रसग्रहण.. श्रीमती अनुराधा फाटक ☆  कवी कै. वसंत बापट जन्म – 25 जुलाई 1922 मृत्यु – 17 सितम्बर 2002 कुंपण आई आपल्या घराला किती मोठं कुंपण तारामागे काटेरी कां ग रहातो आपण? पलिकडे कालव्याजवळ मोडक्या तुटक्या झोपड्या मुलं किती हाडकुळी कळकट बायाबापड्या लोक अगदी घाणेरडे चिवडतात घाण पत्रावळीतले उष्टे म्हणजे त्यांचे जेवणखाण ! काळा काळा मुलगा एक त्याची अगदी कमाल हातानेच नाक पुसतो खिशात नाही रुमाल आंबा खाऊन फेकली मी कुंपणाबाहेर कोय त्यानं म्हटलं घेऊ कां? मी म्हटलं होय तेव्हापासून पोटात माझ्या कुठतरी टोचतयं गं झोपतानाही गादीमध्ये कुंपण मला बोचतयं गं ! कवी कै. वसंत बापट आपल्या घरापेक्षा वेगळे वातावरण बघणाऱ्या बालमनाला पडलेले प्रश्न आदरणीय कवी वसंत बापट यांनी मुलाच्याच शब्दातून या कवितेत मांडले आहेत सुस्थितीतील एका कुटुंब झोपडपट्टी जवळच्या सर्व सोयीनी युक्त एका शानदार घरात रहायला आल्यावर त्या घरातल्या बाल्यावस्थेतील एका मुलाचे घराभोवती फिरणे, निरीक्षण करणे सुरु झाले तेव्हा 'आपल्या घराभोवती एक काटेरी कुंपण असून त्याच्या जवळ  असलेल्या मोडक्या तोडक्या झोपड्या त्याला दिसल्या.अशा झोपड्या कधीच न पाहिलेल्या त्याची झोपड्या व त्यात रहाणाऱ्या माणसांबद्दलची उत्सुकता वाढली.कुंपणाजवळ उभा राहून तो निरीक्षण करू लागला. ते पहात असताना त्याच्या मनात  जे बालसुलभ प्रश्न निर्माण झाले ते तो...
Read More

मराठी साहित्य – काव्यानंद ☆ प्रिय विणकरा….शांताबाई शेळके ☆ रसग्रहण.. श्रीमती अनुराधा फाटक

श्रीमती अनुराधा फाटक  काव्यानंद  ☆ प्रिय विणकरा....शांताबाई शेळके ☆ रसग्रहण.. श्रीमती अनुराधा फाटक ☆  प्रिय विणकरा मलाही तुझे कौशल्य शिकव प्रिय विणकरा.. नेहमी तुला पाहिलं वस्त्र विणताना जेव्हा एखादा धागा तुटतो किंवा संपतो तेव्हा दुसरा त्यामध्ये गुंफून तू पुढे विणू लागतोस तुझ्या या वस्त्रात पण एकही गाठ  कुणाला दिसत नाही मी तर फक्त एकदाच विणून पाहिलं होतं एका नात्याचं वस्त्र पण त्याच्या साऱ्या गाठी स्पष्ट दिसताहेत प्रिय विणकरा  - शांता शेळके कवी गुलजार यांच्या,' यार जुलाहे ' या हिंदी कवितेचा अनुवाद ! एखाद्या विणकराच्या घराशेजारी कवीचे वास्तव्य असावे.तो रोज विणकराचे विणकाम बघत असावा. हळूहळू कविच्या मनात विणकराच्या कामाबद्दल इतका आदर निर्माण झाला असावा की त्याचे कौतुक वाटता वाटता तो कवीचा प्रिय मित्र बनला असावा.एक दिवस तो विणकराला म्हणला असणार, ' हे प्रिय विणकरा मी तुला नेहमी वस्त्र विणताना बघतो.किती सुंदर वस्त्र विणतोस..वस्त्र विणताना एखादा धागा जर तुटला किंवा संपला तर त्यात तू  दुसरा धागा इतका सहजपणे गुंफतोस की असा जोडलेला धागा न ओळखण्याइतका सफाईदार असतो की धागा जोडलेल्या ठिकाणी बारीकशी ही गाठ दिसत नाही इतके दोन्ही जोड एकरूप झालेले असतात.  माणसाच्या नात्याचेही असेच आहे.दोन नाती अशी जोडली गेली पाहिजेत की दोन्ही एकच,एकरुप झाली...
Read More

मराठी साहित्य – काव्यानंद ☆ अजून त्या झुडुपांच्या मागे……कवी वसंत बापट ☆ रसग्रहण.. सौ राधिका भांडारकर

सौ राधिका भांडारकर  काव्यानंद  ☆ अजून त्या झुडुपांच्या मागे...…कवी वसंत बापट ☆ रसग्रहण.. सौ राधिका भांडारकर ☆  वसंत बापट यांच्या जन्मशताब्दी वर्षानिमीत्त... वसंत बापट यांचे खरे नाव विश्वनाथ वामन बापट. पण त्यांचे साहित्यविश्वातले प्रसिद्ध नाव मात्र वसंत बापट कवी, ललीत गद्यलेखक. प्रवासवर्णनकार, स्वातंत्र्यशाहीर, वक्ता, प्राध्यापक म्हणून जनमनात त्यांची प्रतिमा आहे.. वसंत बापटांच्या आयुष्याची घडण आणि त्यांची कविता यांच्यात निकटचे नाते आहे. सामाजिक आणि राष्ट्रीय अंदोलनाच्या काळात, समाजात जागृती निर्माण व्हावी म्हणून त्यांनी काव्य लेखन केले. जनजागरण हे त्यांच्या प्रारंभीच्या कवितेचे प्रयोजन होते. राष्ट्रीय गीते, स्फूर्तीगीते, पोवाडे, वगनाट्ये, लिहीली. त्यामुळे त्यांच्या कवितेचे रुप प्रचारात्मक होते. पण तरीही बापट मूलत: प्रेमकवीच आहेत. कवी स्व वसंत बापट प्रेमभावनाआणि निसर्ग चित्रण यांचे सहचर्य बापटांच्या कवितेत दिसून येते.प्रेमभावनेच्या अविष्कारासाठी पार्श्वभूमी म्हणून बापटांनी निसर्ग जवळ केला आहे... अशीच एक मनातली कविता अथवा ओठावरचं गाणं,अगदी ह्रदयात वसलेलं म्हणजे...   अजुन त्या झुडपांच्या मागे सदाफुली दोघांना हसते ,अजुनी आपुल्या आठवणींनी शेवंती लजवंती होते..   तसे पहाया तुला मला ग अजुन दवबिंदु  थरथरतो अर्ध्यामुर्ध्या कानगुजास्तव अजुन ताठर चंपक झुरतो..   अजुन गुंगीमधे मोगरा त्या तसल्या केसांच्या वासे अजुन त्या पात्यात लव्हाळी होतच असते अपुले हासे   अजुन फिक्कट चंद्राखाली माझी आशा तरळत आहे गीतांमधले गरळ झोकूनी अजुन वारा बरळत आहे... हे गाणं...
Read More

मराठी साहित्य – काव्यानंद ☆ जिना…कवी वसंत बापट ☆ रसग्रहण.. श्रीमती अनुराधा फाटक

श्रीमती अनुराधा फाटक काव्यानंद ☆ जिना...कवी वसंत बापट ☆ रसग्रहण.. श्रीमती अनुराधा फाटक ☆  जिना कळले आता घराघरातून नागमोडीचा जिना कशाला एक लाडके नाव ठेवुनी हळूच जवळी ओढायला जिना असावा अरुंद थोडा चढण असावी अंमळ अवघड कळूनही नच जिथे कळावी अंधारातील अधीर धडधड मूक असाव्या सर्व पायऱ्या कठडाही सोशिक असावा अंगलगीच्या आधारास्तव चुकून कोठे पाय फसावा वळणावरती बळजोरीची वसुली अपुली द्यावी घ्यावी मात्र छतातच सोय पाहुनी चुकचुकणारी पाल असावी जिना असावा असाच अंधा कधी न कळावी त्याला चोरी जिना असावा मित्र इमानी कधी न करावी चहाडखोरी मी तर म्हणतो-स्वर्गाच्याही सोपानाला वळण असावे पृथ्वीवरल्या आठवणीनी वळणावळणावरी हसावे           - वसंत बापट 'जिना' या एका साध्या शब्दावरचे कवी वसंत बापट यांचे काव्य वाचताना कवी केशवसुत यांच्या,' साध्याही विषयात आशय मोठा किती आढळे ' या ओळींची आठवण होते.एक मजल्यापेक्षा अधिक मजल्यांच्या घराने जिना निर्माण केला आणि तो कवितेचा विषय बनला. ही कविता लिहिताना पहिल्याच कडव्यात कविने जिनाच्या बारशाची तयारी दाखवली आहे.आपल्या घरातल्या जिन्याला आपण आपलं आवडत नाव ठेवावं .त्या नावाचे स्मरण होताच जिन्यात जाऊन बसावयासाठीच  त्या नावाची गरज !प्रत्येक घराला जिना असावा असे कवीला वाटते. हा जिना नागमोडी वळणाचा असावा कारण असे वळण घेताना लहानपणापासून सर्वांना वेगळे...
Read More

मराठी साहित्य – काव्यानंद ☆ रिकामे मधुघट… भा. रा. तांबे ☆ श्री सुहास रघुनाथ पंडित

श्री सुहास रघुनाथ पंडित काव्यानंद ☆ रिकामे मधुघट... भा. रा. तांबे ☆ श्री सुहास रघुनाथ पंडित ☆ भास्कर रामचंद्र तांबे काव्यानंद.  : रिकामे मधुघट अर्थात मधु मागसी माझ्या... काही कवींच्या रचना या इतक्या अर्थपूर्ण असतात की स्वर आणि संगीताच्या दुनियेत रमणा-या कलावंतालाही त्या आकृष्ट करून घेतात.शब्दांना स्वर आणि संगीताचा साज चढला की त्या काव्याचे एका सुमधूर भावगीतात रूपांतर होते आणि मग ते काव्य रसिकांच्या ओठावर विराजमान होते. अशा कवींपैकी एक कवी म्हणजे राजकवी  भा. रा. तांबे. तांबे यांच्या रचनांना शंभर वर्षे होऊन गेली पण त्या काव्याचे गीत कधी झाले समजलेही नाही. सुस्वर आणि संगीत लाभूनही गीतातील मूळ शब्द कुठेही हरवलेले नाहीत. हेच कवीच्या शब्दांच सामर्थ्य आहे! कवीवर्य भा.रा.तांबे यांच्या अनेक कविता भावगीते बनून आपल्या समोर आल्या आहेत. त्यातील एक कविता म्हणजे 'मधुमागशी माझ्या सख्या परी  ...' कोण हा सखा? त्याला कोण म्हणत आहे हे? कवीच्या अखेरच्या काळात लिहीली गेलेली ही रचना आहे. एखादी सुंदर कविता कवीकडून व्हावी आणि ती आपल्याला वाचायला मिळावी  अशी रसिकाची अपेक्षा आहे. त्यावेळेस कवी त्याला आपल्या शब्दात उत्तर देत आहे...
Read More

मराठी साहित्य – काव्यानंद ☆ कौसल्येचा राम…. महाकवी ग. दि. माडगूळकर ☆ श्री विकास मधुसूदन भावे

श्री विकास मधुसूदन भावे परिचय   श्री विकास मधुसूदन भावे कला शाखेचा पदवीधर असून रिलायन्स एनर्जी लिमिटेड या कंपनीत ३४ वर्षे नोकरी करून २०१० मध्ये सेवानिवृत्त झाले. ‘ स्वप्नातल्या कळ्यांनो, उमलू नकाच केव्हा….’ यासारखे तरल भावकाव्य लिहिणारे विख्यात कविवर्य कै. म. पां. भावे या त्यांच्या वडिलांकडून त्यांना कवितेचा वारसा मिळाला आहे. ‘त्रिमिती‘ हा  कवितासंग्रह प्रकाशित. चित्रकविता ही त्यांची खासियत आहे. महाराष्ट्र टाईम्स मधील वाचनीय सदरात त्यांची पुस्तक परिक्षणे प्रसिद्ध झाली आहेत. अनेक नियतकालिके, साप्ताहिके, मासिके व दिवाळी अंकांमधून त्यांच्या कथा, लेख, कविता प्रकाशित झाल्या आहेत. वडील कविवर्य कै. म.पां.भावे यांच्या ‘अरे संसार संसार ‘ या विडंबन गीतांच्या कार्यक्रमात व अन्य गाण्यांच्या कार्यक्रमात निवेदक म्हणून त्यांचा सहभाग. रेडिओ विश्वासवर ‘मला आवडलेले पुस्तक‘ या कार्यक्रमात त्यांनी दोन वेळा पुस्तक परीक्षण सादरीकरण केले आहे. अक्षरमंच कला अकादमी, मुंबई आयोजित राज्यस्तरीय स्पर्धा क्रमांक ४ मध्ये ‘ कलावंत’ या विषयात सर्वोत्कृष्ट काव्यलेखनात त्यांच्या कवितेला दुसरा क्रमांक, अक्षरमंच सामाजिक व सांस्कृतिक प्रतिष्ठान,कल्याण तर्फे आयोजित राज्यस्तरीय काव्यलेखनात ३ रा क्रमांक , फेब्रुवारी २०२० मध्ये मराठी ग्रंथसंग्रहालय ठाणेतर्फे भरविण्यात आलेल्या ‘ चांदणे संमेलनात ‘ विडंबन स्पर्धेत...
Read More

मराठी साहित्य – काव्यानंद ☆ घाल घाल पिंगा वा-या – कृष्ण बलवंत निकंब ☆ कवितेचे रसग्रहण – सौ. अमृता देशपांडे

सौ. अमृता देशपांडे काव्यानंद ☆ घाल घाल पिंगा वा-या - कृष्ण बलवंत निकंब ☆ कवितेचे रसग्रहण – सौ. अमृता देशपांडे ☆ घाल घाल पिंगा वा-या माझ्या परसात माहेरी जा सुवासाची कर बरसात ll   सुखी आहे पोर सांग आईच्या कानात आईभाऊसाठी परि मन खंतावत ll   विसरली का ग भादव्यात वर्ष झालं माहेरीच्या सुखाला ग मन आंचवलं ll   फिरुन फिरुन सय येई जीव वेडावतो चंद्रकळेचा ग शेव ओलाचिंब होतो ll   काळ्या कपिलेची नंदा खोडकर फार हुंगहुंगुनिया करी कशी ग बेजार ll   परसात पारिजातकाचा सडा पडे कधी फुले वेचायाला नेशील तू गडे  ll   कपिलेच्या दूधावर मऊ दाट साय माया माझ्या वर तुझी जशी तुझी माय ll   आले भरुन डोळे पुन्हा गळाही दाटला माऊलीच्या भेटीसाठी जीव व्याकुळला ll  ******** का आणि कसे कुणास ठाऊक, एखाद्या कवितेची, गीताशी,  एखाद्या वाक्याशी किंवा व्यक्तिशी आपले नाजुक भावबंध जुळले जातात.  कधीही, कुठेही क्षणभर जरी आठवण झाली तरी त्यांच्याशी संलग्न भावना तीव्रतेने जाग्या होतात आणि झपकन मन तिथे पोचतं. माझंही त्यादिवशी असंच झालं. माझ्या अतिशय आदरणीय प्राध्यापकांनी ह्या कवितेची आठवण करून दिली. सुमन कल्याणपूर यांच्या स्वरातलं गाणंच मला भेट दिलं. हे गाणंअसं मला अचानक भेटेल, अशी मी कधी...
Read More

मराठी साहित्य – काव्यानंद ☆ नाच नाचुनी अति मी दमले – गदिमा ☆ कवितेचे रसग्रहण – डॉ सौ सुषमा खानापूरकर

  काव्यानंद    ☆ नाच नाचुनी अति मी दमले – गदिमा ☆ कवितेचे रसग्रहण – डॉ सौ सुषमा खानापूरकर ☆ नाच नाचुनी अति मी दमले थकले रे नंदलाला   निलाजरेपण कटिस नेसले, निसुगपणाचा शेला आत्मस्तुतीचे कुंडल कानी, गर्व जडविला भाला उपभोगांच्या शतकमलांची कंठी घातली माला... थकले रे नंदलाला....१   विषयवासना वाजे वीणा, अतृप्ती दे ताला अनय अनीती नूपूर पायी, कुसंगती करताला लोभ-प्रलोभन नाणी फेकी मजवरी आला गेला... थकले रे नंदलाला...२   स्वतःभोवती घेता गिरक्या, अंधपणा की आला तालाचा मज तोल कळेना, सादहि गोठून गेला अंधारी मी उभी आंधळी, जीव जीवना भ्याला.... थकले रे नंदलाला.....३   रचनाकार गदिमा   माणूस जन्माला येतो त्या क्षणापासून त्याला सतत काहीतरी हवं असतं. जन्मल्याबरोबर श्वास घेण्यासाठी हवा पाहिजे असते. त्यासाठी तर तो रडतो.  या जगण्याची सुरुवातच तो काहीतरी हवंच आहे आणि त्यासाठी रडायचे अशी करतो. हे हवेपण (आसक्ती) आणि त्यासाठी रडणे आयुष्यभर सोबतीला घेतो. सुखाच्या शोधात दाहीदिशा वणवण भटकतो. सुखाची साधने गोळा करतो. पण नेमके सुख तेवढे हातातून निसटून जाते आणि दुःख अलगद पदरात पडते. सुखाशी लपंडाव खेळून खेळून शेवटी थकून जातो. पण पूर्वसुकृत म्हणा किंवा पूर्वपुण्याई म्हणा काही बाकी असेल तर जरा भानावर येतो. त्याला  समजतं की...
Read More

मराठी साहित्य – काव्यानंद ☆ एक धागा सुखाचा – गदिमा ☆ कवितेचे रसग्रहण – सौ. विद्या वसंत पराडकर

सौ. विद्या वसंत पराडकर   काव्यानंद    ☆ एक धागा सुखाचा – गदिमा ☆ कवितेचे रसग्रहण – सौ. विद्या वसंत पराडकर ☆ मराठी‌ सारस्वतांच्या आकाशातील एका दैदिप्यमान  ता-याप्रमाणे असणारे,महान‌ लेखक, कविवर्य,गीत रामायण कार ग. दि. माडगुळकर यांच्या जन्म दिवशी  आदरांजली म्हणून त्यांनी च लिहिलेल्या एका अमर कलाकृतीचे म्हणजेच चित्रपट गीताचे रसग्रहण करीत आहे. हे गीत १९६० च्या  "जगाच्या पाठीवर" या चित्रपटाने अजरामर केले आहे.पडदयावर  हे गीत "राजा परांजपे" या अष्टपैलू कलाकाराने  गायले असून सुधीर फडके यांच्या सुरेल गळ्यातून  स्वरबद्ध झाले आहे.हे गीत मराठी मनावर एखाद्या शिल्पा सारखे कोरल्या गेले आहे. भारतीय संस्कृतीत त्रिवेणी स्नानाला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे.हेच महत्त्व साहित्य,कला, संगीत या क्षेत्रालाही आहे. कविवर्य ग.दि.मा. ; संगीतकार गायक सुधीर फडके, जेष्ठ अभिनेते राजा परांजपे या त्रयीनी एका नाविन्यपूर्ण कलाकृतीची म्हणजे  एक धागा सुखाचा, शंभर धागे दुःखाचे म्हणजे हे गीत होय. म्हणून हे गीत मराठी मनावर‌ अधिराज्य करीत आहे. या गीतांवर आजही प्रशंसेचा पाऊस पडत आहे. "एक धागा सुखाचा" एक धागा सुखाचा, शंभर  धागे दुःखाचे जरतारी हे वस्त्र माणसा तुझिया आयुष्याचे एक धागा सुखाचा...||धृ||   पांघरसी जरी असला कपडा येसी उघडा, जासी उघडा कपड्यासाठी करिसी नाटक...
Read More
image_print