सौ. गौरी गाडेकर
इंद्रधनुष्य
☆ ए. ललिता : इंजिनीअर – लेखक – अज्ञात ☆ प्रस्तुती : सौ. गौरी गाडेकर ☆
अय्यला सोमयाजुला ललिता
जन्म:२७ ऑगस्ट. मद्रासला.
१५व्या वर्षी विवाह
१८व्या वर्षी आई झाली. नंतर चारच महिन्यांनी तिच्या पतीचं निधन झालं.
उत्तरं नसणारे प्रश्न.. आणि कुशीत तान्हं बाळ!
पण तिची गोष्ट इथे संपली नाही.
खरं तर इथे सुरू झाली.
तिचं नाव होतं अय्यला सोमयाजुला ललिता.
आणि तिने पुढे काय केलं?
भारताची तयारी नव्हती, अशी गोष्ट तिने केली.
तिचे वडील पप्पू सुब्बाराव इलेक्ट्रिकल इंजिनिअरिंगचे प्राध्यापक. त्यांना तिच्या डोळ्यांत चमक दिसली.
त्यांनी तिचं फक्त सांत्वनच केलं नाही, तर तिचं भविष्य रिबूट केलं.
त्यांनी तिला गिंडीच्या कॉलेज ऑफ इंजिनिअरिंगमध्ये घातलं.
पुरुषांच्या बालेकिल्ल्यात प्रवेश करणारी ती पहिली मुलगी होती.
१९४३
तिने इलेक्ट्रिकल इंजिनिअरिंगची पदवी प्राप्त केली.
भारतातील पहिली महिला इंजिनिअर.
आरक्षण नव्हतं. मोहीम नव्हती. फक्त धैर्य होतं.
इतर लोक कुजबुजत होते,
तेव्हा तिने भारतातील सर्वात मोठ्या धरणासाठी
-भाक्रा नानगलसाठी ट्रान्समिशन लाइन्स डिझाईन केल्या.
जेव्हा राष्ट्रे भिंती बांधत होती, तेव्हा ती त्या प्रकाशित करत होती.
ती कोलकाताच्या असोसिएटेड इलेक्ट्रिकल इंडस्ट्रीज (AEI) मध्ये रुजू झाली.
तिथे तिने तीन दशके काम केले.
सिस्टिम डिझाईन केल्या.
अयशस्वी प्रकल्प यशस्वी केले.
ब्रिटिश हार्डवेअर आणि भारतीय महत्त्वाकांक्षा या दोन जगांवर तिने सेतू बांधला.
‘विधवांना प्रवास वर्ज्य’
त्यामुळे ती साइटवर जाऊ शकत नव्हती.
तिची बुद्धिमत्ता तिथे पोहोचत होती.
आपल्या टेबलावरूनच
तिने विजेच्या तारांच्या जाळ्यांत (grid) वीज पोहोचवली.
तिने बढाया मारल्या नाहीत.
तिने विरोध केला नाही.
तिची स्पर्धा स्वतःशीच होती.
आणि ती रोजच जिंकत होती.
१९६४. न्यूयॉर्क.
महिला इंजिनिअर आणि संशोधकांची प्रथम आंतरराष्ट्रीय कॉन्फरन्स.
ती सहभागी होती.
साडी नेसलेली.
ज्या देशात तिचे नावही कोणाला माहीत नव्हते,
त्या देशाचे ती प्रतिनिधित्व करत होती.
१९६६ पर्यंत ती इन्स्टिट्यूट ऑफ इलेक्ट्रिकल इंजिनिअर्स (लंडन)ची सदस्य झाली होती.
ही कथा फक्त भारतापुरती मर्यादित नव्हती. हे जागतिक विधान होते.
तुमची पाठ्यपुस्तके, इंजिनीअरिंग महाविद्यालये, धरणं आणि ग्रिड्स, व्होल्टेज.. सगळ्यांच्या लक्षात असतं तिचं नाव मात्र कोणालाच आठवत नाही
म्हणूनच कोणी विचारलं,
“इंजिनीअरिंग हे नेहमीच पुरुषाचं क्षेत्र होतं का? ” तर हसून हळूच उत्तर द्या:
“पॅनल्स आणि धोरणं यांचं वर्चस्व व्हायच्या आधी ललिता प्रवाहाविरुद्ध पोहली होती. “
– – तिने बंड पुकारलं नाही — तिने प्रचलित प्रथांना नव्याने डिझाईन केलं.. निषेध न करता पण अचूकपणे
तिचं नाव होतं ए. ललिता
आणि तिने काढलेलं प्रत्येक विद्युतमंडल म्हणजे निर्बंधांना मारलेली चपराक होती.
लेखक : अज्ञात
प्रस्तुती : सौ. गौरी गाडेकर
संपर्क – 1/602, कैरव, जी. ई. लिंक्स, राम मंदिर रोड, गोरेगाव (पश्चिम), मुंबई 400104.
फोन नं. 9820206306
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
