श्री संभाजी बबन गायके
इंद्रधनुष्य
☆ श्रीगंगानगर मधील ‘मैला’ प्रवाह!☆ श्री संभाजी बबन गायके ☆
बलात्कारानंतरचे सोशल मिडीया बलात्कार!!
श्रीगंगानगर.. राजस्थान. १८ जून. रात्रीचे सव्वा दहा वाजलेत. इयत्ता आठवीत शिकणारी, म्हणजे केवळ तेरा वर्षे वय असलेली एकटी मुलगी रामबाबू नावाच्या चालकाच्या ईरिक्षेत तिच्या घरी जाण्यासाठी बसते. तो तिला थेट एका लॉजिंग हॉटेल मध्ये घेऊन जातो आणि त्या हॉटेलमालकास तिची विक्री करतो. पुढे आणखी पाच दिवस त्या मुलीला विविध हॉटेल्सवर नेले जाते आणि या पाच दिवसांत सुमारे ३२ पुरुष तिच्यावर बलात्कार करतात.
इकडे मुलीच्या पालकांनी पोलिसांकडे तक्रार नोंदवलेली असते… आणि कुठूनतरी पोलिसांना खबर मिळते. पोलिस मुलीची सुटका करून तीन हॉटेल मालकांसह बारा पुरुषांना अटक करतात. ज्या तीन हॉटेल्समध्ये हा गुन्हा घडला होता, ती हॉटेल्स प्रशासनाने अनधिकृत हॉटेल्स असल्याचे सांगत पाडून टाकली आहेत किंवा sealed केलेली आहेत. मुलीला उपचारांसाठी रुग्णालयात दाखल केले जाते. ही झाली पोलिसांनी दिलेली शासकीय, अधिकृत माहिती.
विविध सामाजिक संघटना, राजकीय पक्ष, यांनी सदर मुलीला न्याय मिळावा या मागणीसाठी मोर्चे, आंदोलने आयोजित केली आहेत. पोलिसांचे उर्वरीत आरोपींना पकडण्याचे प्रयत्न सुरु असल्याचे कळते.
इकडे सोशल मिडीयावर विविध बातमी पत्रे, bloggers आणि poster boys and girls लोकांनी या प्रकरणाची माहिती(? ) देण्याचा सपाटा लावला. यामागे काही अंशी सामाजिक काळजी हे कारण असावे, पण मुख्य उद्देश जास्तीत जास्त views, likes, comments मिळवून पैसे कमावणे असावा, अशी शंका येते!
संबंधित मुलीचे आहेत असे भासवत आधीचे, भलत्याच राज्यातील, वेगळ्याच मुलींचे videos पुन्हा post केले जात आहेत. आणि त्यांना अपेक्षित प्रतिसादही मिळतो आहे.
बलात्कार पिडीत महिला, मुली यांची नावे, छायाचित्रे, चित्रफिती प्रसारित करू नयेत, असे न्यायालयाचे आदेश आहेत. एका चित्रफितीमध्ये तर चक्क एक राजकीय नेता एका पिडीत मुलीशी संवाद साधताना दिसतो.
राजस्थान मधील ही पिडीत मुलगी मरण पावल्याच्या खोट्या बातम्याही या सोशल स्वयंघोषित पत्रकारांनी लावलेल्या आहेत.
आरोपींना मारहाण करण्याची, त्यांची धिंड काढण्याची परवानगी अजून तरी आपला कायदा देत नाही. पण अशा बाबी जनमानसात लोकप्रिय आहेत. राजस्थान मधील सदर प्रकरणातील आरोपींची धिंड काढली जात आहे, पोलिस त्यांना लाठ्यांनी मारहाण करीत आहेत असे videos सुद्धा मोठ्या प्रमाणावर viral होत आहेत… की जे या प्रकरणातील आरोपींचे नाहीत… इतर राज्यातील आहेत.
आरोपींना सुनावणीसाठी आणताना, त्यांना घेऊन जाताना, आणताना त्यांचे चेहरे लोकांना दिसू नयेत यासाठी त्यांचे चेहरे झाकावेत, असे न्यायालयाचे निर्देश आहेत. कारण पुढे आरोपींची ओळख परेड या महत्त्वाच्या प्रक्रियेत अडथळा निर्माण होऊन, आरोपींना त्याचा फायदा मिळण्याची शक्यता असते! अर्थात हा ही प्रकार सामान्य लोकांना मान्य नाही.
अशा प्रकरणात आरोपींना त्यांचा गुन्हा सिद्ध झाल्यास भरचौकात फाशी देण्यासोबत अन्य काही शिक्षाही सोशल मिडीयावर comments करणारी मंडळी सुचवत असतात. यात मोठ्या राजकीय नेत्यांचाही समावेश असतो.
देशातील बहुसंख्य नागरीकांनी कायद्यात बदल करण्याची अशी एकमुखी मागणी आपल्या न्यायव्यवस्थेकडे केल्यास आणि संविधान, दंडसंहिता, राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय कायदे, यांनी अशा मागण्या मान्य केल्यास हे शक्य आहे! तोपर्यंत प्रचलित न्यायप्रक्रियेनुसारच खटले चालतील हे वेगळे सांगण्याची गरज नाही! असो.
एकाकी महिलांचे, मुलींचे रेल्वे स्थानकाबाहेरील बसथांबे, रिक्षा थांबे येथून अपहरण केले जाण्यामागे एक मोठे कारण आहे, ते समजून घेणे गरजेचे आहे.
प्रवासात उशीर झाल्याने, घरून रागावून, रुसून बाहेर पडल्याने व नेमके कोठे जायचे हे माहीत नसल्याने, घ्यायला येतो असे सांगून प्रियकराने फसवल्याने आणि अशा काही कारणांनी महिला, मुली रात्री उशिरा अनोळखी शहरात बसथांब्यांवर बसची प्रतीक्षा करीत थांबतात. रात्री शासकीय बसेस सहसा उपलब्ध नसल्याने त्यांना रिक्षाचा पर्याय उरतो. दीदी, बेटा, madam असे संबोधन केले गेले की त्यांवर विश्वास ठेवणे साहजिक असते. यांपैकी काही रिक्षाचालक, बस चालक, खाजगी वाहनचालक या महिलांच्या, मुलींच्या असाहाय्यतेचा, भोळेपणाचा फायदा घेऊ शकतात.
दुसरे आणखी एक मोठे कारण आहे. वेश्याव्यवसाय जसा बंदिस्त जागेत केला जातो. तसा तो सार्वजनिक ठिकाणीही केला जातो… म्हणजे ग्राहक मिळवण्यासाठी संबंधित महिला, मुली काहीशा अंधाऱ्या जागी, विशेषत: बसथांबे, चौक, इत्यादी ठिकाणी व्यवस्थित वेशभूषा करून उभ्या राहतात.
हल्ली तर कॉलेजला, ऑफिसला जाताना महिला जशी वेशभूषा करतात, अगदी तशीच वेशभूषा या महिला करताना आढळतात. त्यामुळे एखादी महिला त्या विशिष्ट कामासाठी त्या ठिकाणी उभी आहे, असे निश्चितपणे सांगता येत नाही. पण ही बाब गुन्हेगारी प्रवृत्तीच्या लोकांना चांगलीच ठाऊक असते. वेश्याव्यवसाय करणाऱ्या महिलांना जबरदस्तीने घेऊन जाण्याचे, त्यांचा फुकटात उपभोग घेण्याचे, आणि प्रसंगी त्यांना इजा करून फेकून देण्याचे प्रकार सर्रास घडतात.
दुसरे असे की, वेश्याव्यवसाय करणाऱ्या महिलांना पोलिसांच्या कारवाईची भीती असते. बरेचदा साध्या वेशातील पोलिस अशा महिलांना ग्राहक म्हणून सामोरे जात त्यांना अटक करतात. म्हणून आपल्याला न्यायला आलेली व्यक्ती निश्चित कोण आहे, याची खात्री पटेपर्यंत या महिला आरंभी नकार देतात! ज्यांना या महिला खोटाखोटा नकार देतात हे माहीत असते, ते लोक यांचे काही एक न ऐकता त्यांना जबरदस्तीने घेऊन जातात.
अशा परिस्थितीत या महिलांच्या जागी जर खरोखरच एखादी चुकून आलेली महिला, मुलगी सापडली, त्यांनी तिला विचारले, ती नाही म्हणाली… तरी ती महिला, मुलगी वरील प्रकारातीलच असल्याचा समज संबंधीत लोकांचा होऊ शकतो… हे नाकारता येत नाही!
मागील काही दिवसांपूर्वी वेषांतर करून संबंधित ठिकाणी मुद्दाम थांबलेल्या महिला पोलिस अधिकाऱ्यांना असे अनुभव आल्याचे वाचनात आले आहे. विशेषत: मोठी शहरे यासाठी कुप्रसिद्ध आहेत.
रात्री रिक्षा व्यवसाय करणारे सर्वच व्यावसायिक वाईट असतात, असे मुळीच नाही. परंतू एकाकी बसथांबे, निर्जन रस्ते, अंधार, रिक्षा थांबे, तेथील चालक, व्यसनांध लोक, त्यांची लपण्याची, थांबण्याची ठिकाणे, हा एक वेगळाच आणि भयानक प्रकार आहे.
बसस्थानके, रेल्वेस्थानके, पुलाच्या खालच्या जागा इत्यादी ठिकाणे उघड्यावर वास्तव्य करणारे शेकडो लोक असतात. यांतील अनेक गरीब, असाहाय्य, मनोरुग्ण महिलांचे शोषण करणारे रात्री सक्रीय असतात. रस्त्यांवर झोपलेल्या लहान मुलींचे अपहरण करून त्यांच्यावर बलात्कार केले गेल्याचे गुन्हे घडले आहेतच! बरेचदा या गुन्ह्यांची नोंद होत नाही. गावा गावांत बेवारस फिरणाऱ्या मनोरुग्ण महिला, मुली यांचा समाजकंटकांनी गैरफायदा घेतल्याची उदाहरणे कमी नाहीत.
हल्ली एकल प्रवास, म्हणजे महिलांनी एकटीने प्रवास करण्याचा प्रकार बराच प्रसिद्ध झाला आहे. या महिला त्यांच्या प्रवासाचे videos प्रसिद्ध करून त्यांतून काही पैसे मिळवतात, असे समजते. आपल्याकडील सामाजिक, कायदा सुव्यवस्था लक्षात घेता, हे खूप मोठे धाडस आहे, असे वाटते!
सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था, गर्दीची ठिकाणे, यांमध्ये केला जाणारा महिलांचा लैंगिक छळ हाही खूप किळसवाणा प्रकार हल्ली सोशल मिडीयावर मोठ्या प्रमाणात दिसून येतो. महिलांनी स्वत: याबाबत जागरूक राहणे हा एक उपाय आहे. कायदा आहे, पण त्याला मर्यादा आहेत. शिवाय कायदा गुन्हा घडून गेल्यानंतरची कारवाई करतो… पण गुन्हा होऊच नये याकडे अजून आपले पुरेसे लक्ष गेलेले नाही!
वाढती लोकसंख्या, माणसांचे नैतिक अध:पतन, स्त्री देह हा उपभोगाचे साधन अशी केलेली जाहिरात, पुरुषांच्या पौरुषाच्या विकृत कल्पना याही गोष्टी आहेतच.
रात्री अपरात्री प्रवास करावा लागणे, अनोळखी ठिकाणी जावे लागणे, एकट्यानेच प्रवास करणे, याबाबतीत महिलांचे प्रबोधन केले जाणे गरजेचे आहे. यामध्ये मोबाईल मोठी भूमिका बजावू शकतो.
काही वर्षांपूर्वी पुण्यात काही कॅब चालकांकडून अपहरण, बलात्कार यांसारखे गंभीर गुन्हे घडले होते. त्यांवर प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणून पोलिसांनी आणि खाजगी app वाल्यांनी मोबाईलच्या वापराबाबत उपाय सुचवलेले आहेत. त्याची माहिती तसेच emergency contacts, GPS tracking इत्यादी बाबीही सातत्याने प्रसिद्ध करायला पाहिजेत.
बलात्कार हा मानवी जीवनातील सर्वांत घृणास्पद गुन्हा आहे. हा केवळ शारीरिक अत्याचारच असतो असे नव्हे तर याचे दूरगामी परिणाम पिडीत व्यक्तींच्या मानसिकतेवर होत असतात. शिवाय आपला समाज पिडीतेशी कसे वर्तन ठेवेल, हे सांगता येत नाही. यासाठीच पिडीत महिलांची माहिती, छायचित्रे सार्वजनिक न करणे, न्यायालयीन कामकाज in camera अर्थात ओळख गुप्त राहील अशा पद्धतीने करणे, असे उपाय न्यायव्यवस्थेने केलेले आहेत. यालाच सोशल मिडीयामध्ये हरताळ फासला जातो आहे. अशा लोकांवर कायदेशीर पायबंद घालण्याचे प्रयत्न व्हायला पाहिजेत! अन्यथा पिडीत व्यक्तींवर झालेला हा आणखी एक बलात्कारच ठरेल!
बलात्कारी व्यक्तींना दिल्या जाणाऱ्या शिक्षा, त्यांबाबत तपास करणारे अधिकारी, यांच्याबाबतीत भारताच्या सन्माननीय राष्ट्रपती महोदया यांनी कोणतेही सार्वजनिक विधान केलेले नसतानाही त्यांची म्हणून काही विधाने सर्रासपणे सोशल मिडीयावर प्रसारित केलेली दिसतात, हे खूप गंभीर आहे!
कामवासनांची विकृत पूर्तता करण्यासाठी समाजाने विशिष्ट अशी अनैतिक व्यवस्था उभी केलेली आहे. यात अल्पवयीन मुलींची मागणी खूप मोठी असते. त्यासाठी खूप मोठी रक्कम मोजली जाते. ‘मागणी तसा पुरवठा’ या न्यायाने आपल्याच समाजातील माणसे या कृत्यांत सहभागी होतात, हे दुर्दैव आहे.
राजस्थानमधील संबंधित प्रकरणातील हॉटेल्सच्या चालक, रिक्षा चालक, ग्राहक यांच्याही कुटुंबांत अल्पवयीन मुली असतीलच… पण पैशांसाठी विवेक गहाण ठेवलेल्या, विकृत कामवासनेच्या आहारी गेलेल्या लोकांकडून अपेक्षा ती काय ठेवणार?
☆
© श्री संभाजी बबन गायके
न-हे, पुणे
9881298260
≈ संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
