डॉ. ज्योती गोडबोले
जीवनरंग 
☆ नकुशा — भाग – २ ☆ डॉ. ज्योती गोडबोले ☆
(आशाला नाशिकला आदिवासी वसतिगृहात सहज प्रवेश मिळाला. आशा तिथे राहून कॉलेजला जाऊ लागली. तिला हे शहर अतिशय आवडलं. आशाला सुलभा स्वप्नाचे ड्रेस देई. आशा ते आपल्या मापाचे करून मस्त वापरत असे. जन्मजात या लोकांना सगळ्यांशी आणि परिस्थितीशी जुळवून घ्यायची असलेली सवय तिला इथे उपयोगीच पडली. आशा बघता बघता बीकॉम झाली. तेही छान मार्क्स मिळवून.)
इथून पुढे – –
आशाला लगेचच राखीव कोट्यातून बँकेत नोकरी मिळाली….. त्यांच्या आदिवासी समाजातली ही पहिली पदवीधारक मुलगी. आशाने सुलभाच्या घरी येऊन नेमणूक पत्र सगळ्यांना दाखवलं. सुलभाच्या पायावर डोकं ठेवलं. गहिवरून म्हणाली, ” बाई, हे सगळं श्रेय तुम्हाला जातं. कोण कुठली दरिद्री आदिवासी मुलगी. तुम्ही भेटला नसतात तर मी तशीच कुजत पडले असते हो त्या पाड्यात. कसे उपकार फेडू तुमचे? ”
सुलभाच्या घरातल्या लोकांनाही गहिवरून आलं. सुलभाच्या सासू सासऱ्यांनी तिला हजार रुपये बक्षीस दिले. , स्वप्नाने सुंदर पर्स. आणि सुलभाने दहा हजार रुपये.
“अशीच मोठी हो बाळा. आता स्वतःच्या पायावर उभी राहिलीस. शाबास तुझी. ”
“बाई, हेच माझं खरं घर आहे. मी तुम्हाला कधीही विसरणार नाही बाई. ” आशा निघून गेली.
आशाला सुलभा बँकेत भेटायची. छानशी साडी नेसलेली, चटपटीतपणे काम करणारी, क्लायंटशी अदबीने बोलणारी आशा बघून सुलभाला फार आनंद व्हायचा.
एक दिवस अचानक आशा सुलभाच्या घरी आली. ” बाई थोडा वेळ आहे का बोलायला? ”
आशा थोडी अस्वस्थ दिसत होती.
“ ये ये ग आशा. बस. आज निवांत आहे बघ मी. कोणी नाहीये घरी. ” सुलभा म्हणाली. आशाच्या हातात पोह्याची डिश देत तिने उत्सुकतेने विचारलं, “ सांग काय काम काढलंस? ”
“ बाई कसं सांगू? ”आशा थोडी थांबली. ” बाई, आमच्या शेजारीच एक कंपनी आहे. तिथला एक मुलगा नेहमी बँकेत येत असतो. खूप छान आहे तो. इंजिनिअर, दिसायला रुबाबदार. मला तो नेहमी भेटायचा बोलायचा. मी गुंतत गेले त्याच्यात. तोही माझ्या प्रेमात पडलाय असं वाटलं मला. तो पण होता माझ्या प्रेमात
एक दिवस बोलताना मी माझे मागचे दिवस त्याला सांगितले. ”
तो दचकलाच.. “ झोपडीत? तू झोपडीत रहात होतीस? “
मग काहीही न लपवता मी त्याला सगळं सांगितलं… “ मी नकुशा मोरे आहे, आदिवासी आहे. ”
त्याने हे ऐकलं आणि माझ्याशी सगळे संबंधच तोडून टाकले.
मला म्हणाला “मला वाटलं तू मोरे म्हणजे आमच्यापैकीअसणार.. माफ कर मला आशा. पण आमच्याघरी अशी तुझ्यासारखी आदिवासी मुलगी चालणारच नाही. माझे आजीआजोबा अजून हयात आहेत. या लग्नाला ते जन्मात परवानगी देणार नाहीत. मी त्यांच्या इच्छेविरुद्ध तुझ्याशी लग्न करणार नाही. ”..
… “ आणि असं म्हणून तो सरळ उठून निघून गेला. मी अगदी उध्वस्त झालेय हो. मला काही सुचत नाहीये “ आशा हुंदके देऊन रडायला लागली.
सुलभाने तिला जरा शांत होऊ दिलं. “हे बघ आशा, उत्तम झालं तू त्याला सगळं खरं खरं सांगितलंस.
अग, नंतर काहीतरी वाईट घडण्यापेक्षा हा आधीच नाही म्हणाला हे किती चांगलं झालं. अशी रडू नकोस. वाईट तर मुळीच वाटून घेऊ नकोस. सगळं छान होईल तुझं. देवाने जो कोणी तुझ्यासाठी नेमलेला असेल ना, तो वेळ झाली की समोर येऊन उभा राहील बघ. ” सुलभाने आशाचे डोळे पुसले.
आशा म्हणाली ”बाई, मी आता ती नकुशा म्हणूनही जगत नाहीये आणि आशा म्हणून जगतेय तरी मला माझी जन्माची ओळख असे नवीन आयुष्य जगू देत नाहीये. काय करू मी? ”
“आशा, होईल सगळं नीट. आत्तापर्यंत नाही का सगळं सोसलंस? जिद्दीने शिकलीस, नोकरी मिळवलीस, तसाच छानसा जोडीदार चालत येईल बरं समोर. शांत हो बघू.”
“ बाई, त्याचं नाही हो वाईट वाटलं मला. माझं लग्न नाही झालं तरीही चालेल पण आता मी ठरवलं आहे.. मी आदिवासी आहे हे कळल्यावर सुद्धा जो मला हो म्हणेल त्यालाच मी स्वीकारीन. ” आणि ती शांतपणे निघून गेली.
– – – त्यानंतर बरेच दिवस गेले.
सुलभाच्या मुलीचं.. स्वप्नाचं लग्न ठरलं. तिच्याच कंपनीत मोठ्या पोस्टवर असलेल्या सागर मुजुमदारशी स्वप्नाने लग्न ठरवलं. अत्यंत आनंदात थाटामाटात स्वप्नाचं लग्न लागलं आणि आता लॉनवर रिसेप्शन चाललं होतं. स्वप्नाच्या आणि सागरच्या ऑफिसमधली बरीच मित्र मैत्रिणी जमून हसत जेवत गप्पा मारत बसले होते. सागरच्या मित्रांखेरीज इतर आणखी बरेच लोकही आले होते. घरचंच लग्न असल्यामुळे आशा सुंदर साडी नेसून, हसतमुखाने वावरत होती. स्वप्नाच्या आजीआजोबांकडे जातीने लक्ष देत होती. त्यांना काय हवं नको बघत होती.
… एक काळासावळा रुबाबदार मुलगा तिच्याकडे सतत बघत होता. आशाचं त्याच्याकडे लक्षच नव्हतं. न राहवून तो शेवटी आशाजवळ येऊन बसला.
“ मी इथं बसलो तर चालेल का? ” त्यानं विचारलं.
“ बसा ना. जेवण झालं का तुमचं? काउंटरवरची गर्दी जरा कमी झालीय. घेऊन या डिश हवं तर. ”आशा म्हणाली.
“ हो हो जातो ना. आणि तुम्हाला गेले दोनतीन दिवस बघतोय मी या लग्नात. मी सागरच्या कंपनीतच आहे. त्याच्याच टीममध्ये. तुम्ही स्वप्नाच्या बहीण आहात का? ”
“ नाही हो मी बहीण नाही पण बहिणीपेक्षा जास्त जवळची आहे या घराच्या ”. एवढं बोलून आशा कोणीतरी हाक मारली म्हणून तिथून निघून गेली.
दोन दिवसांनी सुलभा आशाच्या बँकेत आली. अचानक बाईना बघून आशाला आश्चर्य आणि खूप आनंद झाला.
“ बाई, आज इकडे कुठे? ”
“ अग जरा तुझ्याकडे काम होतं. कामावरून घरीच ये आज. ” इतकंच बोलून सुलभा निघून गेली.
बँक सुटल्यावर आशा सुलभाच्या घरी गेली. स्वप्ना लग्न होऊन गेल्यामुळे घर कसं उदास वाटत होतं. आजीआजोबा निमूट हॉल मध्ये बसले होते.
“ ये ग बाळा “… सुलभाने तिला बोलावलं. ” अगं तुझ्यासाठी एक मुलगा थांबलाय. त्याला तुझ्याशी बोलायचं आहे… शंकर, बाहेर ये ना. ”
आशाने वळून बघितलं तर स्वप्नाच्या लग्नात तिच्या शेजारी बसलेला तोच तरुण होता.
सुलभाने ओळख करून दिली. ” हा सागरचा मित्र शंकर जाधव. मी जरा बाहेर जातेय. , तुम्ही बोला. ”
शंकरला बघून आशा बुचकळ्यात पडली. याचं आपल्याकडे काय काम असावं असं वाटलं तिला.
तिचा संभ्रम शंकर बघत होता.
“हे बघ आशा. मी तुला सागर स्वप्नाच्या लग्नात दोनतीन वेळा बघितलं. मला तू फार आवडलीस.
… आशाने त्याला मधेच थांबवलं… “ हे बघा. मी आशा मोरे आहे पण मी… “
तिचं वाक्य पूर्ण होण्याच्या आधीच तो म्हणाला.. “ तू आदिवासी आहेस. मला सगळं माहीत आहे. स्वप्नाने सगळं सांगितलं आहे मला. आता मी सांगतो ते ऐक आणि मगच ठरव तुला काय करायचे आहे ते.
.. मी शंकर जाधव आहे खरा पण मलाच माहीत नाही मी कोण आहे ते. मी लहान असताना कोणीतरी मला अनाथाश्रमाच्या पायरीवर आणून सोडलं असं आश्रमाचे चालक म्हणतात. मी तेव्हा दोन वर्षांचा असेन. मी अनाथाश्रमात वाढलो. चालकांनी मला शंकर जाधव असं नाव दिलं. हेही माझं खरं नाव नाहीच ना?
कोण जाणे मी कोण आहे.. कोणाचा आहे? मी धडपड करत शिकलो. आश्रमातून दहावीनंतर फक्त रहाण्यापुरता आसरा मिळाला मला. रात्रंदिवस अपार कष्ट केले, लहान मोठ्या नोकऱ्या केल्या. देवाने बाकी काही नाही तरी तीव्र बुद्धी मात्र दिली होती. त्या जोरावर सगळीकडे यश मिळवत इंजिनिअर झालो.
कसा ते विचारू नकोस. शिकवण्या घेऊन, कुठे मेसचे हिशेब लिहून फी जमवली. मग माझ्या मेरिटवर या कंपनीत ही चांगली नोकरी मिळवली. उत्तम पगार आहे मला. आणि माझ्या गरजाच अत्यंत कमी असल्याने मी फ्लॅट बुक करू शकलो. मिळेल तो येत्या वर्षात….. आशा, तुला निदान आईवडिलांनी नाव तरी दिलं. मग ते नकुशा का असेना. मला नाव देणारी आईच सोडून गेली….. बघ विचार कर. मला तू नाही म्हणालीस तरी वाईट नाही वाटणार. तुला आला तसे अनुभव मलाही आलेच आहेत. मला नकाराचं फारसं काही वाटत नाही हल्ली. तू थोडा वेळ घे.. पण लवकर सांग तुझं उत्तर. हल्ली जीव टांगणीला लागला की त्रास होतो. ”
शंकर बोलायचा थांबला. त्याच्या काळ्याभोर डोळ्यात अश्रू तरळत होते.
आशा उठली. त्याचा हात हातात घेऊन म्हणाली, ” माझं भाग्य म्हणून असा प्रामाणिक हुशार जोडीदार मला मिळतोय. मला तुझ्या जातीशी.. अनाथपणाशी काहीही कर्तव्य नाही शंकर. माणूस म्हणून तू फार खरा आहेस रे. , दुर्मिळ असतात अशी माणसं. बाई मला म्हणाल्याच होत्या. तुला तुझा जोडीदार एक दिवस नक्की मिळेल… शंकर, करूया आपण लग्न. दोन दुःखी जीव एकत्र आले की सुख नक्कीच पायघड्या घालत येईल आपल्याकडे. ”
– तितक्यात सुलभा परत आली.. आशाने न राहावून एकदम तिला मिठीच मारली…
… ” बाई आजपर्यंत माझं सगळं सगळं भलं तुम्हीच केलंत. “.. आणि आशा खाली वाकली.. आणि स्वतःच्याही नकळत शंकरही. दोघांनी सुलभाला जोडीने नमस्कार केला.
… दोघांना जवळ घेताना सुलभाच्या डोळ्यातून आनंदाश्रू मुक्तपणे वहात होते
– समाप्त –
© डॉ. ज्योती गोडबोले
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
