शोभा जोशी
🌸 जीवनरंग 🌸
☆ “तर्क…” – लेखिका : ज्योती रानडे ☆ प्रस्तुती – शोभा जोशी ☆
अमेरिकेला येण्याची नाना व कमलताईंची पहिलीच वेळ होती. मुलगा फारच मागे लागला म्हणून ते तयार झाले खरे पण नवी सूनबाई, कशी असेल, कशी वागेल काही अंदाज येत नव्हता. ते येऊन पोचले तेव्हा हिना कामाला गेली होती. आपण येणार त्या दिवशीही अर्धा दिवस देखील सुट्टी टाकता येत नाही हा विचार दोघांच्या मनात येऊन गेला पण त्यांनी जयंतला काही विचारलं नाही. त्यांच्या आयुष्यात ढवळाढवळ करायची नाही हे ठरवून ते आले होते.
त्यांच्या मुलगा जयंत गेली बारा वर्षे अमेरिकेत रहात होता. जयंत हिनाला कुठल्याशा डेटिंग साईट वर भेटला व कोविडच्या काळात त्याचे लग्न झाले. त्यानंतर नील जन्माला आला व भारतात आई बाबांना भेटायला जाणे पुढे गेले. शेवटी जयंतनं आई बाबांनाच आग्रह करून अमेरिकेत बोलावले.
कमलताईंनी बेसनाचे लाडू केले. जयंतचे आवडते बेसनाचे लाडू! बाकी काही आणू नको अशी त्याची सक्त ताकीद होती. धडधडत्या ह्रुदयाने व थरथरत्या पावलांनी दोघांनी जयंतच्या घरात प्रवेश केला.
जयंत व हिनानं घर सुंदर सजवलं होतं. कलाकुसरीच्या वस्तूंनी सुशोभित केलं होतं. समोरच असलेला गजाननाचा भव्य फोटो बघून त्यांचं मन सुखावलं. तेवढ्यात हिना नीलला डे केअर मधून घेऊन घरी आली.
“आई-नाना, कसा झाला प्रवास? ” तिनं शुद्ध मराठीत विचारलं व कमलाताई आश्चर्यचकित झाल्या. नेहमी फोनवर एखादं दुसरं हिंदी वाक्य बोलणारी हिना किती सुरेख मराठी बोलते आहे असं मनात येतय न येतय तोच हिना म्हणाली, “मैत्रीणीकडे मराठी शिकते आहे. ” हिनाचे प्रयत्न बघून नानाही खूष झाले.
“आजी-आजोबा” नीलचे बोबडे बोल ऐकून आयुष्याचं सार्थक झाल्यासारखं वाटलं.
जेवण करून दोघं जरासे विसावले.
“किती छान आहे ना हिना? फोनवर बोलताना किंवा फोटोमधून फारसं काही कळत नाही. ” कमलताईंनी नानांकडे उत्तराच्या अपेक्षेने बघितले पण नानांना झोप लागली होती.
जेटलॅगमुळे दोघांनाही बराच वेळ झोप लागली. जयंत जेवणासाठी उठवायला आला.
“चला गरम गरम पोळ्या करतोय. या जेवायला. ” कमलताई व नाना स्वयंपाक घरात आले व कणिक मळणाऱ्या जयंतकडे पहातच राहिले. त्याने डाळ फोडणीस टाकली. तो भराभर पोळ्या करू लागला.
“जयंत, रायता बनव हं. ” हिनाचा आतून आवाज आला. ती नीलला झोपवत होती. हिना डावरी आहे असं कमलताईंच्या लक्षात आलं.. सारं काही करताना डावा हात पुढे होता. अगदी नीलला भरवतानाही! डाव्या हाताने भरवलेलं त्यांना कससच वाटलं.
हिना जेवून बाहेर येऊन काहीतरी वाचत बसली. जयंतनं सगळा स्वयंपाक करून जेवणं झाल्यावर मागचं आवरलं. हिना झोपायला गेल्यावर कमलताईंनी न राहवून विचारलं.
“जयंत, हिनाची तब्ब्येत बरी नाही का? स्वयंपाक तूच केलास म्हणून विचारते. ”
“नाही आई. तिला काही झालेलं नाही. तिला कुकिंग जमत नाही व आवडतही नाही. ” जयंत अगदी सहजपणे सांगत होता.
“पण खाण्याची आवड आहे ना? कुकिंग आवडत नाही म्हणजे? ” कमलताईंनी मनातला प्रश्न मनातच ठेवला पण मगाशी एकदम छान वाटणारी हिना आता मनातून उतरू लागली होती.
जयंत कामाला जाण्यापूर्वी नीलला तयार करत असे. आठ वाजता हिना तयार होऊन कामाला जात असे व नीलला डे-केअरला पोचवून साडेआठला जयंत कामाला जात असे.
हिनाचा डबा पण जयंतनं तयार केला होता.
“अहो घरातलं काहीही काम न करता नवऱ्याला सगळं करायला लावणं या मुलीला कसं बरं वाटतं? इकडची काडी तिकडं करत नाही. असे होतात का संसार? ” कमलताईंना सुचत नव्हतं.
“तुम्ही यात पडू नये असं मला वाटतं. जयंत आनंदी दिसतो आहे. त्यांना जे करायचे ते करू देत. ” नानांनी विचार करून सांगितलं. कमलताईंना ते पटलं नाही. त्यांनी स्वयंपाकाची सूत्रं हातात घेतली व सर्वांचा स्वयंपाक त्या करू लागल्या.
‘सासु सासरे असताना तरी एखादी चार गोष्टी करेल ना स्वयंपाक घरात जाऊन? शोभतं का हे वागणं? माझा मुलगा बिचारा मर मर राबतो आहे. आणि नाना म्हणतात तू यात पडू नको. आपण केवळ महिनाभर राहणार आहोत इथे. ’ कमलताईंना विचारांनी घेरलं होतं. चैन पडत नव्हतं.
एक दिवस जयंत व नाना नीलला घेऊन बाहेर गेले होते. कमलताईंनी धाडस करून हिनाशी बोलायचं ठरवलं.
“हिना तू कधीच कुकिंग करत नाहीस? ”
“नाही. ” एकच शब्द बोलून ती थांबली.
“बरय ग तुझं. आम्ही न आवडून कुणाला सांगणार. पर्यायच नसतो. संसार म्हटलं की बाईला सारं करावच लागतं. ” कमलताई यावर ती काय बोलते म्हणून वाट बघू लागल्या.
“जयंतला फार काम पडतं असं वाटतं म्हणून विचारत आहात ना? ” हिनाचा प्रश्न रास्त होता.
“आई, हा विषय कधी ना कधी निघणार याची खात्री होती. ” तिनं उजवा हात मनगटापासून बाहेर काढला. तो प्रोस्थेटिक हात होता. तिला कोपरापुढे हातच नव्हता. पण त्या हाताची बनावट इतकी सुरेख होती की कधी हा खोटा हात आहे असं वाटतचं नव्हतं.
कमलताईंनी धक्का बसला.. त्या गडबडल्या.. गोऱ्यामोऱ्या झाल्या.
“आई, आम्ही दोघं भेटलो व एकमेकांच्या प्रेमात पडलो. मला उजवा हात नाही हे मी जयंतला प्रथमच सांगितलं होतं. तरी तो मला भेटत राहिला. मी अशीच जन्मले आहे. डावा हात वापरून बऱ्याच गोष्टी जमत होत्या पण नील झाला तेव्हापासून त्याला उचलून डावा हात दुखत आहे. जयंत सगळी कामं करतो. त्यानं लग्न होण्यापूर्वी मला सांगितलं होतं की तो घरकाम करेल. मी बाहेरची कामं व माझी नोकरी सांभाळून त्याला जमेल तशी मदत करत असते पण तुम्ही असताना मला हा विषय नको होता. पण तुम्ही मायेपोटी विचारलंत. माझ्यावर टीका करण्यासाठी नाही हे मला समजतय सो इटस् ओके. ” हिनाचं बोलणं ऐकून कमलताईंना लाज वाटत होती.
जयंत व नाना घरी आले. हिनाचा प्रोस्थेटिक आर्म टेबलावर ठेवलेला बघून जयंतला सगळं समजलं.
जयंत हिनाशेजारी जाऊन उभा राहिला व म्हणाला,
“आई, हिचा उजवा हात मी आहे. ”
नानांना काय बोलावे कळत नव्हते. कमलताईंना हे सारं पाहून धक्का बसला होता. त्या स्तब्ध झाल्या होत्या.
क्षणभरापूर्वी वाटत होतं.. माझा मुलगा बिचारा मरमर राबतो. आता जाणवत होतं की तो राबत होता त्याच्या प्रेमासाठी. तिच्यातील कमी भरून काढण्यासाठी..
कमलताईंनी स्वयंपाकघरातून लाडवाचा डबा घेऊन बाहेर आल्या. टेबलावरील प्रोस्थेटिक आर्म ला जो पंजा होता त्यावर त्यांनी लाडू ठेवला.
“हिना मला माफ कर. तू स्वयंपाक करत नाहीस याबद्दल तुला मी कमी लेखत होते पण आज कळलं… हात नसला तरी माणूस संसाराला हातभार लावू शकतो. मी तुला नेहमीच्या चाकोरीत बसवलं आणि काहीही माहित नसताना उगीचच तर्क करत बसले. माणूस असाच असतो.. पूर्ण माहिती नसताना तर्क करणारा. बरोबर नाही हे.. ”
क्षणभर शांतता पसरली. मग कमलताईंनी जयंतकडे पाहिलं. “आणि खरंच.. हात असूनही… काही लोक समोरच्या माणसाचा हात धरायला शिकत नाहीत. ”
जयंत गोंधळून त्यांच्याकडे पाहू लागला. त्यांनी हिनाचा हात दंडाला पकडला. “मला तुझी ओळख करून घ्यायची आहे.
तुला सुनेच्या साच्यात बसवून नाही तर एक माणूस म्हणून. तू लहानपणापासून अपंग आहेस पण सांगू का? कितीतरी लोक शरीराने नाही पण मनानं अपंग असतात – माझ्या सारखे!
“आई, हिनाचा हात जन्मापासून असा नव्हता.. जरी तिनं ते सांगितलं तरी. आम्ही दोघं नायगारा बघायला चाललो होतो. मी गाडी चालवत होतो. गाडीला अपघात झाला व त्या अपघातात हिच्या हाताची ही तऱ्हा झाली. आता लग्न करायला नको असं हिना म्हणत होती. पण प्रेम केलं मी तिच्यावर. माझ्या चुकीने अपघात झाला होता पण ती एका शब्दाने मला काही म्हणाली नाही. ” जयंतचे डोळे भरून आले होते.
“आई मला अजिबात कुकिंग येत नाही असं नाही बरका. मी शिरा कसा करते बघाच म्हणून हिना स्वयंपाक घरात गेली.
जयंतला दोष न देता माझा हात लहानपणापासून असा आहे म्हणून सांगणाऱ्या हिना बद्दल कमलताईंच्या मनात प्रेम दाटून आलं..
नानांचं वाक्य आज त्यांना मनोमन पटलं होत.
‘जिथे तर्क संपतो, तिथे माणुसकी सुरू होते आणि त्या क्षणी आयुष्य बदलून जातं..
लेखिका : ज्योती रानडे
प्रस्तुती : शोभा जोशी
कार्यकर्ती, जनजाती कल्याण आश्रम, पुणे महानगर.
मो ९४२२३१९९६२
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
