तृप्ती देव
मनमंजुषेतून
☆ भिंतीच्या पलीकडचं नातं… ☆ तृप्ती देव ☆
कधी कधी आयुष्यात एखादा साधा दिवसही मोठा धडा देऊन जातो. त्या दिवशीही तसंच झालं.
मी सकाळी अंगणात झाडांना पाणी घालत होते. हातात पाइप होता, मन मात्र नेहमीच्या कामात गुंतलेलं. तेवढ्यात समोरच्या वर्षाताईंचा आवाज आला- “तृप्ती… ऐकलंस का गं? “
मी वर पाहिलं. “काय हो ताई? “
त्या थोडं जवळ येत म्हणाल्या, “जोशीकाकूंचं घर विकलं म्हणे. “
माझ्या हातातला पाइप तसाच थांबला. पाणी मात्र वाहत राहिलं. “काय? खरंच? “
“हो गं. मुलगा पुण्यात आहे ना… आता त्यांना कायमचं तिकडे घेऊन जातोय. “
मी नकळत समोरच्या घराकडे पाहिलं. दार उघडं होतं. आत कुणीतरी कपाट हलवत असल्याचा आवाज येत होता.
जोशीकाकू… वीस वर्षांच्या शेजारी. माझ्या लग्नानंतर मी या घरात आले, तेव्हा पहिल्यांदा साखर मागायला मी त्यांच्या दारात गेले होते. मुलांना ताप आला की काकू रात्री येऊन विचारायच्या, “औषध दिलंस का? ” दिवाळीत त्यांच्या घरी फराळ, आमच्याकडे पुरणपोळी. एखादा दिवस असा नव्हता की एकमेकींची चौकशी झाली नाही.
पण मग काहीतरी बदललं. गेली तीन वर्षं आम्ही एकमेकींशी बोललोच नव्हतो. कारण आठवलं, तर आज हसू येईल इतकं छोटं. त्यांच्या जांभळाच्या झाडाच्या फांद्या आमच्या अंगणात खूप वाढल्या होत्या. रोज पानं पडायची. एक दिवस मी सहज म्हणाले होते, “काकू, वेळ मिळाला की फांद्या जरा छाटून घ्या ना. ”
माझा हेतू तक्रार करण्याचा नव्हता. पण त्यांना तसं वाटलं असावं. त्या म्हणाल्या, “झाड आहे तर पानं पडणारच. “
मलाही राग आला. मीही दोन शब्द जास्त बोलले. त्यातून आवाज चढला. घरातले बाहेर आले. शेजारी जमले. आणि त्या दिवसानंतर दोघींनीही एकमेकींकडे न पाहण्याचा जणू निश्चयच केला.
सुरुवातीला वाटलं, दोन दिवसांत सगळं सुरळीत होईल. पण दोन दिवस आठवड्यात गेले, आठवडे महिन्यात गेले. दिवाळी आली- फराळाचं ताट गेलं नाही. संक्रांत आली- तिळगूळ दिला गेला नाही. गणपतीत आरतीचं निमंत्रण दिलं नाही.
दोघींनाही बहुतेक बोलायचं होतं. पण मनात एकच प्रश्न- “आधी मी का? ” अहंकाराने नात्याच्या मध्ये भिंत उभी केली होती.
त्या संध्याकाळी त्यांच्या घरासमोर ट्रक उभा राहिला. कामगार सामान भरत होते. मी गॅलरीत उभी राहून बघत होते. जोशीकाकू गेटजवळच्या खुर्चीवर शांत बसल्या होत्या. पूर्वीचा त्यांचा हसरा चेहरा आज फार थकलेला दिसत होता.
अचानक त्यांनी वर पाहिलं. आमची नजरानजर झाली. क्षणभर वाटलं, हात हलवावा. पण हात हलला नाही. त्यांनीही नजर वळवली. मीही आत आले.
त्या रात्री जेवताना मिस्टर म्हणाले, “उद्या जाऊन भेटून ये. “
“आता? तीन वर्षांनी? ” मी विचारलं.
ते शांतपणे म्हणाले, “नाती जपायला उशीर होतो… उपयोग नसतो. “
रात्रभर झोप लागली नाही. डोक्यात सतत एकच विचार. भांडण आठवत होतं, पण कारण क्षुल्लक वाटत होतं. मग आपण इतकी वर्षं नेमकं काय जपलं? अहंकार?
सकाळी चहा झाला. घरातली कामं उरकली. आणि अचानक मी उठले. स्वतःलाच म्हटलं, “चल, जाऊन येऊया. “
त्यांच्या दारापाशी गेले, तेव्हा हात थोडा थरथरत होता. बेल वाजवली. दार उघडलं. जोशीकाकू समोर उभ्या होत्या.
क्षणभर दोघींनाही शब्द सापडले नाहीत. मी हळूच म्हणाले, “काकू… निघताय म्हणे? “
त्यांच्या डोळ्यात लगेच पाणी आलं. “हो गं… “
एवढंच.
मग त्यांनी माझा हात धरला. हात अजूनही तसाच उबदार होता. “तृप्ती, ” त्या म्हणाल्या, “आपण इतकी वर्षं का नाही बोललो गं? “
माझ्याकडे उत्तर नव्हतं. मी फक्त म्हणाले, “दोघींनीही हट्ट धरला. “
त्या हसल्या. “वयाने मोठी मी… पाऊल आधी मीच टाकायला हवं होतं. “
“नाही काकू, ” मी म्हणाले, “मीही येऊ शकले असते. “
त्या घरभर नजर फिरवत म्हणाल्या, “हे घर सोडताना सामानाची खंत नाही वाटत. पण तुझ्याशी बोलणं राहिलं, याची जास्त खंत वाटते. “
माझे डोळे भरून आले.
त्या आत गेल्या आणि एक छोटी तुळशीची कुंडी घेऊन आल्या. “ही ठेव, ” त्या म्हणाल्या. “दररोज पाणी घालशील… तेव्हा मला एकदा आठव. “
मी कुंडी घेतली. त्या क्षणी मला जाणवलं- ती फक्त तुळस नव्हती, ते पुन्हा जोडलेलं नातं होतं.
निघताना मी त्यांना मिठी मारली. ती मिठी निरोपाची कमी, आणि तीन वर्षांच्या अबोल्याची माफी जास्त होती.
थोड्याच वेळात ट्रक निघाला. जोशीकाकूंनी हात हलवला. मीही हात हलवला. ट्रक वळणावर दिसेनासा झाला.
समोरचं घर रिकामं झालं. पण त्या रिकाम्या घराने मला एक गोष्ट शिकवली – नाती मोठ्या कारणांनी तुटत नाहीत. ती तुटतात छोट्या गैरसमजामुळे, एका हट्टामुळे, आणि “आधी मी का? ” या चार शब्दांमुळे.
रक्ताची नाती जन्माने मिळतात. पण शेजारची नाती आपण आपल्या वागण्यातून कमावतो. म्हणून मतभेद झाले तरी चालतील… अबोला नको. कारण संकटात सर्वात आधी दार ठोठावणारा माणूस अनेकदा नातेवाईक नसतो… तो आपल्या भिंतीच्या पलीकडे राहणारा शेजारीच असतो.
┉❀꧁꧂❀┉
© तृप्ती देव
भिलाई, छत्तीसगड.
≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
नातं आणि त्याची जपवणूक यावर किती छान लिहिले