गौरी गाडेकर
मनमंजुषेतून
☆ अशी आमची शेवटचीच पिढी… – लेखक : अज्ञात ☆ प्रस्तुती – गौरी गाडेकर ☆
☆
तेव्हा सायकल तीन टप्प्यात शिकली जायची.
पहिला टप्पा कैची,
दुसरा टप्पा दांडा,
आणि तीसरा टप्पा सीट.
तेव्हा सायकल चालवणं इतकं सोपं नव्हतं कारण तेव्हा घरात एकच सायकल असायची जी फक्त बाबा चालवायचे.
तेव्हा सायकलची उंची चोवीस इंच असायची जी उभं राहिल्यावर आमच्या खांद्या येव्हडी यायची.. अशी सायकल सीटवर बसून चालवणं शक्यच नव्हतं.
कैची ती कला होती ज्यात आम्ही सायकलच्या फ्रेममधल्या त्रिकोणात घुसून दोन पायडलवर दोन पाय ठेवून सायकल चालवायचो.
आणि जेव्हा आम्ही अशी सायकल चालवायचो तेव्हा आम्ही छाती पुढे काढून कमरेतून तिरपं होऊन हँडलच्या मागून आमचा चेहरा बाहेर काढून ट्रींग ट्रींग करून घंटी वाजवायचो जेणे करून रस्त्यावरच्या लोकांना कळेल की आम्ही सायकल चालवतोय.
आजची पिढी ह्या साहसापासून वंचित आहे. त्यांना कल्पनाच नाही करता येणार की आठ दहा वर्षाच्या वयात चोवीस इंची सायकल चालवणं हे विमान उडवण्यासारखंच होतं. आठवत नाही आम्ही कित्येकदा आमचे गुढगे, मांडी आणि तोंड फोडून घेतलं होतं. आणि आश्चर्य म्हणजे तेव्हा त्याने अजीबात दुखायचं नाही. पडल्यावर पटकन इकडे तिकडे बघून चड्डीला लागलेली माती झाडत गुपचुप उभं रहायचो.
आता तंत्रज्ञान खूप प्रगत झालं आहे आता तिसऱ्या वर्षीच मुलं न धडपडता सायकल चालवतात कारण बाजारात दोन दोन फुटी सायकली आल्या आहेत व त्याला side support आले आहेत आणि श्रीमंतांची मुलं तर थेट बाइक चालवतात.. तश्या छोट्या बाईक्स मिळतात बाजारात.
… पण आजच्या मुलांना हे कधीच कळणार नाही की लहान वयात त्या मोठ्या सायकलवर संतूलन मिळवणं हा आयुष्यातला पहिला धडा असायचा.. जबाबदारीची पहिली पायरी असायची जी चढल्यावर तुम्ही गिरणीतून गहू दळूण आणण्यालायक झालेले आहात हे नक्की व्हायचं आणि तुमच्यावर ती जबाबदारी टाकली जायची. जाताना दळणाचा डबा कॅरीयरवर ठेवून सायकल ढकलत चक्कीपर्यन्त जायचं आणि येताना कैची चालवत यायचं.. पण खरंच.. ही कष्टदायक जबाबदारी पार पाडताना खूप आनंद वाटायचा. आता कैची ही प्रथा लोप पावलेली आहे.
– – आम्ही त्या शेवटच्या पिढीतले लोक आहोत ज्यांनी सायकल ही अशी तीन टप्प्यात शिकली.
आम्ही त्या शेवटच्या पिढीतले लोक आहोत ज्यांनी घरात बसून परीच्या आणि राक्षसाच्या गोष्टी ऐकल्या आणि वाचल्या, जमिनीवर किंवा पाटावर बसून जेवलो.. बशीतून चहा प्यायला.
आम्ही त्या शेवटच्या पिढीतले लोक आहोत ज्यांनी लहानपणी घराच्या अंगणात किंवा पटांगणात मित्रां बरोबर विटी दांडू, लपाछपी, कबड्डी, खोखो, गोट्या, आंब्याच्या कोया, भोवरे, पतंग, पावसाळ्यात खुपसणी, सूर पारंब्या, लगोरी, डबा ऐस पैस, लंगडी, आट्यापाट्या ह्या सारखे परंपरागत खेळ खेळले आहेत.
आम्ही त्या शेवटच्या पिढीतले लोक आहोत ज्यांनी मिणमिणत्या पिवळ्या दिव्याच्या प्रकाशात गृहपाठ केला आहे आणि चांदोबा आणि कॅामिक्स वाचली आहेत.
आम्ही त्याच पिढीतले लोक आहोत ज्यांनी आपल्या नातेवाईकांशी मित्रांशी भावनांची देवाण घेवाण पत्रातून केली आहे.
आम्ही त्या शेवटच्या पिढीतले लोक आहोत ज्यांनी त्यांचं बालपण कूलर एसी फ्रिज फोन गाडी शिवायही आनंदात घालवलं आहे.
आम्ही त्या शेवटच्या पिढीतले लोक आहोत ज्यांनी दिवाळीत भल्या पहाटे उठून लाल रंगाचं सुगंधी तेल केसांना लावलंय आणि मोती किंवा म्हैसूर सँडल सोपनी अभ्यंग स्नान केलंय.
आम्ही त्याच शेवटच्या पिढीतले लोक आहोत ज्यांनी शाईचं पेन वापरताना वह्या, पुस्तकं, कपडे, दप्तरं आणि हात निळे केले आहेत.
आम्ही शेवटचे लोक आहोत ज्यांनी शिक्षकांचा, कुटूंबातल्यांचा व नातेवाईक, शेजारी यांचा भरपूर मार खाल्ला आहे.
आम्ही त्या शेवटच्या पिढीतले लोक आहोत ज्यांनी गोदरेजच्या गोल डब्बीतल्या साबणानी दाढी केली आहे. गुळाचा चहा प्यायला आहे. भल्या सकाळी राख, काळ्या, लाल किंवा पांढऱ्या दंतमंजनानी बोटानी दात घासले आहेत, न्हाणीकडच्या चुलीत आग घालून त्यावर ठेवलेल्या हंड्यामधील गरम गरम पाण्यानी आंघोळ केली आहे आणि उन्हाळ्यात विहिरीवर जाऊन थंड पाण्याने आंघोळी केल्या.
आम्ही नक्कीच ते शेवटचे लोक आहोत ज्यांनी चांदण्या रात्री अंगणात झोपून ट्रांझिस्टरवर ॲाल इंडिया रेडिओ, बीबीसीच्या बातम्या, विवीध भारती, बिनाका गीतमाला ऐकलं आहे.
आम्हीच ते शेवटचे लोक आहोत जे रात्री घरासमोरच्या अंगणात चटया टाकायच्या आणि रात्रीचा थंडगार वारा असायचा आणि सगळ्यांना शांत झोप लागायची. सकाळी ऊन आल्यावरही तोंडावर पांघरूण घेऊन झोपून रहायचो. ते पण आबा खाडेने सकाळी येऊन पांघरूणे ओढून नेली नाही तर!!!
आणि हो… न्हाव्यासमोर घरातल्या पाटावर बसून हजामत (haircut) करवून घेतली आहे.
… आता हे सगळं नाही राहिलं डब्यांसारख्या खोल्यांमधे कूलर किंवा एसी लाऊन रात्र होते.. दिवस पुढे सरकतात.
आम्ही त्या शेवटच्या पिढीतले लोक आहोत ज्यांनी नात्यांमधला गोडवा जपणारी आणि वाटणारी माणसं बघीतली आहेत, पाहुणे परत जातांना देवळाकडे किंवा घोगळावर पायी जावून एसटी बसची वाट पाहत बसलो आहोत, आणि त्यांना निरोप देवूनच आलो… अशी माणसं आता दिवसेंदिवस कमी होत चालली आहेत.
आम्हीच ते नशीबवान लोक आहोत ज्यांनी नात्यांची गोडी अनुभवली आहे.
आमची पिढी ही अशी एकमेव पिढी आहे जिनी नेहमी आपल्या आई वडिलांचं ऐकलं आणि आता आपल्या मुलांचंही ऐकते आहे.
☆
लेखक:अज्ञात
प्रस्तुती: गौरी गाडेकर
संपर्क – 1/602, कैरव, जी. ई. लिंक्स, राम मंदिर रोड, गोरेगाव (पश्चिम), मुंबई 400104.
फोन नं. 9820206306
≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
