मराठी साहित्य – मनमंजुषेतून ☆ “… आणि लोणचे ग्लॅमरस झाले…” ☆ सुश्री शीला पतकी ☆

सुश्री शीला पतकी 

 मनमंजुषेतून 

☆ “… आणि लोणचे ग्लॅमरस झाले…” ☆ सुश्री शीला पतकी ☆

☆

आपल्या मराठी भाषेत विशेषणाची अगदी रेलचेल आहे. रंग असेल तर लाल भडक, पिवळा धमक, पदार्थ असेल तर खमंग ढोकळा, खुसखुशीत चकली, चमचमीत भेळ वगैरे, यांनी काय बरे होते. उदा. भेळ म्हंटल्यावर नॉर्मल चिरमुऱ्यांची भेळ. चमचमीत भेळ म्हटले कागदात वरपर्यंत ढीग लावलेली वरून बारीक शेव त्यावर मिरची कैरीची फोड हे चित्र उभे करण्याची ताकद या विशेषणांमध्ये असते. पण काही शब्द हे स्वयंभू असावेत विशेषणांशिवाय परिणाम साधतात. लोणचे हे त्यापैकीच एक. लोणचे शब्द उच्चारला की तोंडाला पाणी सुटते. वेगळे विशेषण लावायची त्याला गरज नसते. तसे आंबट, गोड खारट, तिखट अशा सगळ्या चवीचे मिश्रण असले तरी त्यातली प्रत्येक चव स्वतंत्र अनुभवता येते. खरे तर या चवी लोणच्यात प्रमाणापेक्षा थोड्या जास्तच वापरल्या जातात. पण एकत्र मुरल्यावर त्या जी काय चव धारण करतात त्याला तोड नाही.

वर्षभर टिकणारे कैरी, लिंबू, आवळा, माईंमुळं, करवंद, मिरची, बाळ कैरीचे लोणचे.

तात्पुरते भाज्यांचे लोणचे. उत्तरेकडे मोहरीच्या तेलातील लोणची, दक्षिणेकडील वेगळ्या मसाल्यातील लोणची असे अगणित प्रकार आपल्या भारतात पहायला मिळतील.

पानात मिठाच्या खालोखाल डाव्या बाजूला विराजमान होणारे लोणचे, चटणी आणि कोशिंबीर.

पण लोणच्यामुळे पान देखणे दिसायला लागते. वाढायला सुरुवात केल्यावर चटणी किंवा कोशिंबीर कोणी चाखून बघत नाहीत. तो मान लोणच्याचा. लोणचे बोटावर घेऊन चाखल्याशिवाय राहवत नाही.

लोणचे काय करते तर, सगळ्या चवी आपल्या मुखात स्त्रावयला लागतात आणि आपली जेवणाची इच्छा वाढवतात. हे झाले शास्त्र.

पण लौकिक अर्थी काय काय करते बघूया

एखादी भाजी चांगली झाली नसेल, तर बायकोला न दुखवता नवऱ्याच्या मदतीला धाऊन जाते.

मुलांच्या आवडीची भाजी नसेल तर उपयोगी येते. अचानक पाहुणे आले तर भाजी सोबत पुरवठा म्हणून येते.

शेजाऱ्यांची वाटी आली असेत तर त्यात काय घालून द्यायचे तर लोणचे.

शिवाय पराठे, धपाटे, थालीपीठ, मुगाची खिचडी यां पदार्थांची रंगत लोणच्याशिवाय नाही, की लग्नाची पंगत ही नाही.

संध्याकाळी बरणीतून काढायचे नाही, तिन्ही सांजेला कुणाला देऊ नये, माहेरवाशिणीना लोणचे देऊ नये अशाही काही याच्या मान्यता आहेत.

भात, भाकरी खाऊन पोटाची भूक भागते पण जिभेची तृप्तता करण्याचे सामर्थ्य लोणच्यातच.

असे हे लोणचे इतके वर्ष घरगुती विषय होता. पण मध्यंतरी आपल्या फायनान्स मिनिस्टर निर्मला सीतारामनजी यांचा लोणचे घालतानाचा एक व्हिडिओ वायरल झाला. तोही छान भारतीय बैठकीत अगदी घरगुती साध्या कपड्यात. अगदी आपण घरी असतो तशा.

.. त्या व्हिडिओ मध्ये त्यांचा साधेपणा दिसत होताच – – पण त्याचसोबत – – 

… एरवी घरात बरण्यामध्ये साठवलेले, गरजेपुरते बाहेर काढले जाणारे साधे लोणचे मात्र त्यादिवशी ग्लॅमरस झाले…

☆

© सुश्री शीला पतकी

माजी मुख्याध्यापिका, सेवासदन प्रशाला सोलापूर 

मो 8805850279

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈