श्री दिवाकर बुरसे
मनमंजुषेतून
☆ ‘अभिजात संगीत’ ☆ श्री दिवाकर बुरसे ☆
संगीत ही खरे तर स्वर्गीची कला!
सृष्टी निर्मितीसवेच ब्रह्मदेवाने हिची निर्मिती केली. नारद, नंदी, भरत आदि महामुनींनी अत्यंत कठीण परिश्रम करून ती भूतलावर आणली, आम्हा सामान्य मानवांना उपलब्ध करून दिली.
केवळ सात सुरांचा सारा खेळ!
या सप्त-सूरसरितांच्या संगमातून साकारला हा संगीताचा अथांग रत्नाकर. त्यात किती राग, किती रागिण्या. कशी त्यांची रूपे, कसे त्यांचे रंग, गंध, आकार… साजिरे गोजिरे!
सात सूर आणि त्यातून निर्माण होणाऱ्या अनंत राग – रागिण्या.
… यांच्यातून साकारते एक नादब्रह्म! म्हणूनच पूर्वीच्या वाग्गेयकारांनी, ऋषिमुनींनी या संगीताची प्रतिष्ठापना केली परमेश्वराच्या पवित्र मंदिरातून.
… पण खरं तर हे सूर चराचर व्यापूनही चार अंगुळेभर उरलेच आहेत, अगदी ब्रह्मतत्वासारखे! म्हणूनच ऋषीमुनींनी –
चैतन्यं सर्वभूतानां विवृतं जगदात्मना ।
नादब्रह्म तदानन्दमद्वितीयमुपास्महे ॥
– – असे म्हणत त्याची उपासना केली. ईश्वरप्राप्तीचा एक वेगळा मार्ग त्यांना गवसला.
स्वरमाध्यमातन उभे राहणारे हे स्वरविश्व अमूर्त अरूप आहे. आपल्या परीने ज्याने त्याने ते समजून, जाणून घ्यायचेय, अनुभवायचेय.
– – ज्याला ते जसे भावले तसे त्याने ते व्यक्त केले. कुणी शिल्पातून, कुणी रंगरेषांच्या तर कुणी शब्दांच्या माध्यमातून!
मी सुद्धा एक असाच प्रयत्न केलाय…..
अभिजात भारतीय संगीताची उत्पत्ती…
(Evolution of Indian Classical Music)
*
वाद्य, नृत्य अन् गीत मिळोनी होते संगीत कला
ही स्वर्गीची ठेव लाभली दैवे मनुजाला।। ध्रु।।
*
प्रथम दिले ब्रह्म्याने संगीत भोळ्या सांबाला
त्याने दिधले सरस्वतीला, तिने नारदाला
यक्ष, किन्नरा, गंधर्वांना, नंदी अन् भरताला
तिथून पातले भूलोकाला, अम्हा मानवाला।।१।।
*
निद्रा मुद्रेतून उमेच्या “रुद्रवीणा” जन्मली
डौलदार चालीतून तैशी “नृत्यकला” प्रकटली
कृद्ध शिवाच्या पद घातातुनी “तांडव” आकारले
चार दिशांतुनी चार राग हे तसेच निर्मियले।।२।।
*
पूर्व दिशेतुनि उठला “भैरव”
” हिंडोलाचे” पश्चिम वैभव
दक्षिणेतूनि “दीपक” उमटे
“मेघ”, “श्री”चे कौतुक वाटे
उमे निर्मिला ” कौशिक” पश्चात
संगीत हे जणू वेदच साक्षात! ।।३।।
🙏🏻
© श्री दिवाकर बुरसे
पुणे
संपर्कः ९२८४३००१२५, ९५५२६२९२४५
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
