सुरेखा सुरेश कुलकर्णी
मनमंजुषेतून
☆ आटपाटनगर… ☆ प्रस्तुती – सौ. सुरेखा सुरेश कुलकर्णी ☆
“ऐका गणेशा तुमची कहाणी. निर्मळ मने, उदकाचे तळे, बेलाचा वृक्ष, सुवर्णाची कमळे. तिथे विनायकाची देवळे. मनाचा गणेश मनी वसावा आणि त्याचा वसा घ्यावा.. ” चातुर्मास सुरू झाला की घरोघरी कहाणी संग्रह घेऊन त्याचे वाचन सुरू होई. सारे कुटुंब एकत्र येऊन बसायचे, वेळ संध्याकाळची. कामधाम उरकून कुटुंबीय निवांत होण्याची ही संधी असे. सांजवात लावून देवाला व ज्येष्ठांचा वंदन करावे. आणि कहाणीची सुरुवात करावी.
विशेष तर आषाढ अमावास्येपासून कहाण्या सलग येतात. श्रावण महिन्यात तर प्रत्येक वाराची कहाणी आहेच. रविवार आदित्य राणूबाईचा, सोमवार महादेव शंकरांचा, मंगळवारी मंगळागौर! बुधवार, बृहस्पती या बुद्धीच्या देवता. शुक्रवार जिवतीपूजन व लक्ष्मीचा वार, तर शनिवार हा शनि व मारुती यांचा पूजेचा वार. या सर्व वारांच्या कहाण्या खरंच वाचनीय आहेतच. त्यात जीवनाचा बोध असून तो रंजनात्मक आहे
– – वसा म्हणजे व्रत. ते घेतले तर निभवावे. घेतला वसा टाकू नये. हेच रविवारची कहाणी सांगते.
– – सोमवारच्या दोन तीन कहाण्या आहेत. त्यात खुलभर दुधाची कहाणी साधी तरी बोधप्रद!
देवधर्म श्रद्धेने करावा, पण तो कुटुंबाला तृप्त करून व्हावा. गायीची वासरं, मुलंबाळं याना देऊन राहिलं ते दूध गाभारा भरायला पुरेसं झालं. ते अनुभवी आजीनी करून दाखवलं.
– – मंगळवारची कहाणी सांगते की नशीबात आहे तेवढंच घेऊन समाधानी असावं, हव्यास करू नये. तसेच गौरीचा पूजा ही निसर्ग पूजा आहे, पत्री, फुलं यांची छान माहिती करून घ्यावी व त्याचा उपयोग करावा. आहार, विहार, खेळ, रंजन याची स्त्रियांनीही योग्य सांगड घालावी. बुद्धी हे मानवाला मिळालेले वरदान आहे, त्याचा सदुपयोग करावा, ज्ञान मिळवून उपयोजन व्हावे. जिवतीची पूजा मुलांसाठी, त्यांना ओवाळून आयुरारोग्याचा आशीर्वाद मागावा.
कुटुंब आणि नाते संबंध यामुळे दृढ होतात. कुटुंब हा समाजाचा पाया होय. सुदृढ, उत्तम समाज ही आजही काळाची गरज आहे. ती या कहाण्यामधून पूर्ण होऊ शकते.
– – तसेच लक्ष्मी म्हणजे फक्त पैसा, संपत्ती, दागदागिने नव्हे. ती तर चंचल असते. आज आहे, पण उद्या नसेलही! घरातील स्त्री ही खरी गृहलक्ष्मी, मग ती आई, पत्नी, बहीण, कन्या यापैकी असेल. तिला तिचा योग्य सन्मान मिळाला पाहिजे, हेच शुक्रवारच्या कहाणीत गोष्टीरूप सांगितले आहे.
– – शनिवार.. शनिदेवांची कहाणी. आपला देश शेतीप्रधान! कुटुंब सारे शेतीकाम व तेच उत्पन्न. या कहाणीत देव कुष्ठ्याच्या रूपात आले. त्यांचा पाहुणचार करावा, तर कोणी तयार नाही, ते काम धाकट्या सुनेने केले, मग घर समृद्ध झालं, धनधान्याने घर भरलं! कारण तिने देव ओळखला. गरीब, गरजू व निराधार याना मदत, हीच ईश्वर सेवा असते. हाच तर मानवता धर्म होय. माणूस म्हणून कसे असावे, आणि कसे नसावे हेच तर या कहाण्या सांगतात.
कहाण्या सांगितल्या, लिहिल्या तो काळ वेगळा, मान्य! आजच्या काळाची सूत्रे, मूल्ये काही प्रमाणात बदलली असतील, आहेत. तरीही माणूस तोच, त्याचे कुटुंब तेच आहे. त्याला संकटात आधार, पाठिंबा हवा असतो. ते मानसिक बळ त्याला यातूनच मिळू शकते. काही गोष्टी अतिरंजित वाटल्या तरी त्या रंग व रंजनासाठी असतात.
फलश्रुती वाचून आपणही हे करावे असे श्रद्धावान माणसाला वाटते. या नेम धर्मामुळे इंद्रिय निग्रह होतो.
मानसिक ताकद व आत्मविश्वास वाढतो. शिस्त व नियमितता वर्तनात सहज येते. साधे गाव, साधे कुटुंब यांच्या कथा आपल्याच वाटतात. यात कुटुंब, त्यातील व्यक्ती असतात. त्याचबरोबर चतुष्पाद प्राणी आपले सहाय्य करतात. त्यांचेही भले चिंतले आहे.
देव व पूजा या शब्दातच पावित्र्य, शुद्धता आहे. तिथे अमंगल येतच नाही. म्हणून घरचे वातावरण प्रसन्न होते. स्वयंपाक व प्रसाद खूपच गोड लागते. नेहमीपेक्षा अधिक स्वादिष्ट लागतात, कारण आपण देवपूजेकडे लक्ष देतो. देवाला नैवेद्य अर्पण करतो. (फक्त दाखवायचा नसतो.)देण्याचा आनंद फार मोठा असतो. हीच तर आपली घेतला वसा टाकू नये.. संस्कृती व परंपरा आहे. ती टिकवणे व पुढे नेणे हे आपले कर्तव्य आहे.
म्हणूनच हा वसा घ्यावा.
सुरेखा सुरेश कुलकर्णी
सातारा
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
