मराठी साहित्य – जीवनरंग ☆ बाक – भाग १ (भावानुवाद) – डॉ हंसा दीप ☆ डाॅ. मीना श्रीवास्तव ☆

डाॅ. मीना श्रीवास्तव

जीवनरंग 

☆ बाक – भाग १ (भावानुवाद) – डॉ हंसा दीप ☆ डाॅ. मीना श्रीवास्तव ☆

डॉ. हंसा दीप

आज तूली या त्याच्या नातीची व्हॉलीबॉल संघात निवड झाली. त्याला असे वाटत होते जणू आपल्या कुटुंबाची परंपरा पुढे जाते आहे. तो मोठ्या उत्साहाने शेवटचे दोन सामने बघायला गेला, पण प्रत्येक वेळी त्याला त्याची नात बाकावरच बसलेली दिसली. ती कधी तिच्या संघाला प्रोत्साहित करतांना दिसत होती, कधी संपूर्ण संघाबरोबर जयजयकार करताना दिसली, तर कधी संपूर्ण संघात दाटीवाटीने सामील होताना दिसली. त्या निरागस बालिकेला मैदानावर खेळताना पाहण्यासाठी तो तळमळत होता. त्याला समाधान याचे वाटत होते की तूली संयमाने आणि संतुलन राखून वागत होती. घरी आल्यानंतरही तिने अजिबात तक्रार केली नाही. त्याला एकाच गोष्टीची भीती वाटत होती की जरी ती काही बोलली नाही तरी तिला मनातल्या मनात या गोष्टीचे शल्य नक्कीच बोचत असणार.

मात्र तूलीला जास्त काळ वाट पाहावी लागली नाही. लवकरच ती खेळू लागली आणि संघातील एक विशेष खेळाडू म्हणून ती ओळखल्या जाऊ लागली. आता मात्र त्याने सुटकेचा नि:श्वास सोडला. मंडळी, खेळ कोणताही असो, कांही खेळाडू नेहेमीच बाकावर तिष्ठत बसलेले असतातच, आपली पाळी केव्हां येईल याकडे अत्यंत आतुरतेने डोळे लावून बसलेले असतात ते! आजकाल टीव्हीवर क्रिकेट सामने पाहतांना, त्याची नजर मैदानापेक्षा बाकांवर बसलेल्या खेळाडूंकडेच जास्त वळायची. ते कधी मैदानावर पाण्याच्या बाटल्या घेऊन जायचे, तर कधी मैदानात खेळणाऱ्या फलंदाजाची बॅट बदलण्यासाठी. कधी तर कर्णधाराचा शीघ्र संदेश देण्यासाठी सुद्धा त्यांना मैदानावर जावे लागे. त्याने आयुष्यभर हेच तर केले होते. खेळ जीवनाचा असो वा मैदानातला, हा बाक त्याच्या आयुष्याचा अविभाज्य भाग बनून राहिला. एका पतीच्या नात्याने त्याने पत्नीसोबत याच बाकावर बसून प्रेमाचे हितगुज केले. वर्षानुवर्षे एकत्र राहिल्यानंतर जेव्हां तिची साथ सुटली, त्यानंतरही या बाकावर ती कित्येकदा अवचितपणे येत त्याला लगटून बसल्याचा त्याला भास व्हायचा. दोघांचे संभाषण सुरू व्हायचे, अनवरत चर्वितचर्वण असायचे ते!

तो एक पिता होता, साहजिकच कामे आटोपताच फुरसत मिळाल्याबरोबर तो बागेतल्या बाकावर निवांत बसून विश्रांती घ्यायचा. आपल्या मुलांच्या भविष्याबद्दल, त्यांचे आयुष्य स्थिरस्थावर होण्याबाबत आणि त्याच्या नातवंडांच्या संगोपनाबद्दल अखंड विचार सुरु असायचे. जणू काही एका मालिकेप्रमाणे एकामागून एक घटनाचक्र त्याच्या नजरेसमोर तरळत असे. या घटना असायच्या कधी वर्तमानातील, कधी भविष्यकालीन तर कधी भूतकाळात घडलेल्या. कांहीही असो, तो एक असा खेळाडू होता ज्याने बाकावर बसून जीवनाचे तत्वज्ञान आत्मसात केले होते, जणू कांही त्याच्या जीवनात प्रवेश करणारा प्रत्येक बाक त्याच्या प्रत्येक प्रवासाची दशा आणि दिशा ठरवत होता.

निवृत्तीनंतर एक बाक सोडला तर सर्व कांही मागे राहिले! सकाळचे चालणे असो वा संध्याकाळचे, मध्ये अंमळ विश्रांती घेण्यासाठी तो नेहमी बाकावरच टेकायचा. हालचाल करत राहा, थांबा आणि पुढे जा. घराबाहेर पडण्याचे हे लहान सहान प्रयत्नही आता एका लांब लचक प्रवासासारखे वाटायचे. थोडे चालणे, थोडा वेळ उसंत घेणे, तजेला आला की परत पुढे चालणे हे सुरु असायचे. तेव्हां बाकावरील विसावा त्याला नवीन ऊर्जा देत राहायचा, कारण त्याच्या शरीरात ना आता पूर्वीसारखी ताकद राहिलेली होती ना मनामध्ये तशी उभारी! तरीही, प्रत्येक दिवस काहीतरी नवीन अनुभव देऊन जायचा. प्रत्येक दिवसाचा छोटेखानी प्रवास, एक अनवट अनुभव आणि एक अपरिचित भावविश्व घेऊन अवतरायचा, जणू कांही ही नुकतीच घडलेली घटना आहे.

बाकावर बसताच, त्याच्या भूतकाळातील असंख्य स्मृतींच्या रिळांच्या गुंडाळ्या जणू फ्लॅशबॅकसारख्या उलट्या दिशेनं गोल गोल फिरायला लागत. ती स्थळे, चेहरे, घटनाक्रम… सगळे त्याच्या समोर उभे ठाकायचे. भूतकाळाच्या राखेत दबलेले कित्येक स्फुल्लिंग वाऱ्याची चाहूल लागताच अग्निज्वालेचे रूप धारण करण्यास आसुसलेले असत. दैवदुर्विलास असा की बऱ्याच गोष्टी आपल्या समोर असतानाही अदृश्य असतात आणि ज्या नसतात त्या सतत आपल्या डोळ्यांसमोर फेर धरून नाचत गात असतात. कदाचित यालाच आपण म्हातारपण म्हणतो, जेव्हा शरीर आणि मन यांच्यातील गुंतागुंतीचे संबंध अधिकच जटिल होत जातात. जणू काही तलम रेशमी धागे एकमेकांत गुंतत आणखीनच विचित्रपणे गुंफले जातात. त्यामुळे पडलेल्या गाठी उलगडण्याऐवजी अधिकच घट्ट होत गुंतागुंतीत भर घालतात आणि त्यांच्यातच विचित्रपणे अडकलेले तन व मन या अस्वस्थतेत भरच टाकीत जाते.

आजही, नेमक्या त्याच गोष्टी जणू त्याला चिडवण्यासाठी मुद्दाम त्याच्यासमोर आल्या होत्या. या त्याच गोष्टी होत्या ज्यांना आयुष्यभरासाठी विसरण्याची त्याची इच्छा होती. त्याने त्या गोष्टींपासून सुटका मिळवण्याचा जितका कसून प्रयत्न केला, तितक्याच इर्षेने त्या त्याचा पाठलाग करीत त्याला आयुष्यभर छळत राहिल्या. जीवनातील खडतर काळातल्या आठवणींच्या उभ्याआडव्या धाग्यांनी विणलेल्या शुभ्र कापडावर पडलेला अमिट डाग कधीही नष्ट होत नाही कापड फाटेस्तोवर धुतला तरी! कित्येक वर्षे उलटून गेली, पण ती घटना जणू काही आत्ताच घडल्यासारखी ताजी वाटत होती. जेव्हां संघात त्याची निवड झाली, तेव्हां त्याच्या आनंदाला पारावर नव्हता. घरच्या, कुटुंबातील इतर सदस्यांच्या आणि गावातील सर्व लोकांच्या आनंदाला उधाण आले होते, अभिमानाने त्यांची हृदये काठोकाठ भरून गेली होती. त्यांच्यापैकीच एक असा मुलगा जन्माला आला होता ज्याने त्यांचे आणि गावाचे नांव गौरवान्वित केले होते. राष्ट्रीय संघासाठी खेळणे ही खरोखरच फारच अभिमानास्पद गोष्ट होती. खेळाडूचा गणवेश घातल्या घातल्या त्याचा फोटो काढल्या गेला. आता सामना सुरू झाला, एक, दोन, तीन. खेळाडूंची मोजणी सुरू होती. पण त्याचे दुर्दैव असे की त्याला खेळण्याची संधी मिळालीच नाही. वाट पाहणाऱ्या बाकावर बसल्या बसल्या तो प्रत्येक खेळाडूचा कमकुवतपणा आणि त्याचे वैशिष्ट्य बारकाईने ओळखू लागला. तो त्या सर्वांबद्दल विचार करायचा आणि आनंद व्यक्त करायचा त्या सर्वांना प्रोत्साहन देत असतांना, आतल्या आत कुठेतरी आणि कधीतरी स्वतःबद्दल विचार करतांना उदास होणे हे तर स्वाभाविकच होते. 

– क्रमशः भाग पहिला 

हिन्दी कथालेखिका : सुश्री हंसा दीप 

मराठी अनुवाद : डॉ. मीना श्रीवास्तव 

© डॉ. मीना श्रीवास्तव

ठाणे

मोबाईल क्रमांक ९९२०१६७२११, ई-मेल – drmeenashrivastava21@gmail.com

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈