मराठी साहित्य – जीवनरंग ☆ हतबल… ☆ सुश्री मंजुषा सुनीत मुळे  ☆

सुश्री मंजुषा सुनीत मुळे

 जीवनरंग 

☆ हतबल… ☆ सुश्री मंजुषा सुनीत मुळे ☆

चपला काढून जवळजवळ पळतच रेखा स्वयंपाकघरात आली. ‘‘काकू – काकू ऐका ना ’’… मी वळून पाहिलं आणि पहातच राहिले. नवी कोरी झुळझुळीत साडी नेसलेली, व्यवस्थित वेणी घातलेली आणि गोड हसत उभी असलेली रेखा आज खूप आनंदात दिसत होती.

‘‘कशी आहे माझी साडी? ’’…

‘‘मस्तच. अगदी खुलते आहे तुझ्यावर’’… मी मनापासून म्हणाले.

– पण तिच्यापेक्षा तिच्या चेहेऱ्यावरचा आनंदच जास्त सुंदर वाटत होता मला…

‘‘मिश्टरांनी आणलीये माझ्यासाठी. आणि ना आणून रात्री गुपचूप कपाटात ठेवली होती’’….

तिला इतकी खुशीत असलेली मी आजपर्यंत कधीच पाहिली नव्हती. मी पूजेसाठी ठेवलेला गजरा नकळत तिला दिला. घाईघाईने तो केसात माळून, आरशासमोर उभी राहून, ती वेगवेगळ्या कोनातून स्वतःकडे हसत पहात होती. नंतर काम करतानाही गुणगुणत होती, स्वतःशीच हसत होती.

रेखा… जेमतेम २०-२१ वर्षांची असेल. सुंदर नसली तरी नीटस होती. स्वच्छ आणि नीटनेटकी राहायची. चेहरा शांत. पण डोळे मात्र बोलके होते. दोन वर्षांपूर्वी पासून आमच्याकडे घरकामाला येते आहे. सुरुवातीला सतत बावरलेली, घाबरलेली वाटायची, हळूहळू रुळली. नवरा वयाने बराच मोठा असावा. आईच्या हट्टामुळे हिच्याशी नाईलाजाने लग्न केल्याचं सारखं तिला ऐकवायचा म्हणे. पण हिच्या बोलण्यात कधीच कुठली तक्रार जाणवायची नाही. फारसं न बोलता, शांतपणे काम करायची. हळूहळू मला ती आवडायला लागली होती. पण ही आजची रेखा, याआधी मला कधीच दिसली नव्हती. आज तिच्या अंगोपांगी फुललेला तो निर्मळ आनंद पहाताना मलाच खूप छान वाटत होतं… आज नेहमीपेक्षा पटापट काम संपवून ती निघूनही गेली…

— — आणि आज आता मी सकाळपासूनच तिची वाट पहात होते. दोनच माणसांच्या आमच्या घरात, तिच्यामुळे काल दिवसभर एक वेगळाच आनंद दरवळला होता… नकळत आज मी पुन्हा त्याच आनंदाची वाट पहात होते… ‘अजून का नाही आली ही? ’…. मी अस्वस्थ व्हायला लागले होते….

इतक्यात बेल वाजली. मी घाईघाईने दार उघडलं… माझा माझ्या डोळ्यांवर विश्वास बसत नव्हता. रेखाच आली होती… पण ही अशी? … लालबुंद डोळे…विस्कटलेला, सुजलेला चेहरा… अंगावर ठळक दिसणाऱ्या मारल्याच्या खुणा… खूप खूप केविलवाणी दिसत होती. आत आली, आणि ‘आई’… म्हणत एकदम गळ्यात पडून रडायलाच लागली. ‘आई’? … माझ्या मनात प्रचंड कालवाकालव होत होती. त्या क्षणी तिला आईच्या मायेची किती तीव्र गरज होती हे मला जाणवत होतं. मी कसंतरी तिला खुर्चीत बसवलं. पाणी दिलं. आणि नुसतीच तिच्या डोक्यावर, पाठीवर मायेने हात फिरवत राहिले.

जरा वेळाने तिचं रडणं थांबलं, आणि तिने आदल्या रात्री घडलेला सगळा प्रकार मला सांगितला… काल तिने कौतुकाने, हौसेने दिवसभर मिरवलेली ती साडी नवऱ्याने तिच्यासाठी आणलेलीच नव्हती, तर त्याच्या ‘मानलेल्या’ बायकोसाठी आणली होती म्हणे. अशा बाईला ‘मानलेली बायको‘ नाही, तर ‘ठेवलेली बाई‘ म्हणतात हेही त्या बिचारीला माहिती नव्हते.. तर त्याचा अर्थ कुठला माहिती असणार?

… आणि ती साडी हिने नेसलेली पहाताच नवरा प्रचंड भडकला होता. कसलाही विचार न करता त्याने तिला गुरासारखे मारले होते. शिव्यांचा भडीमार करत तुडवले होते. आणि तिच्या अंगावरची साडी फराफरा ओढून, फाडून टाकून घरातून निघून गेला होता. ही पार कोलमडून गेली होती. उपाशीपोटी रात्रभर रडत बसली होती. सकाळी नाईलाजाने उठून लटपटतच घरातली कामं तर उरकली होती. पण तिला घरात थांबावं असं वाटत नव्हतं.

… नवऱ्याची खूप भीती वाटत होती. त्याला आवरू शकेल आणि हिला सावरू शकेल असं हिच्या आयुष्यात कुणीच नव्हतं… म्हणून मग कामाला आली होती… माझ्यात तिच्या आईला शोधत होती…

जन्म देऊन तिची जन्मदात्री आई लगेचच देवाघरी गेली होती. आणि बापाने लगेचच दुसरं लग्न केलं होतं.. मनात हिच्याबद्दल प्रेम- जिव्हाळा फुलण्याआधीच. तेव्हापासून त्या सावत्र आईचा जाच आणि दुस्वास सहन करतच मोठी झालेली ती… तिची ब्याद टाळण्यासाठी त्या बाईने १५-१६ व्या वर्षीच तिशीतल्या एका बिजवराशी हिचं लग्न लावून टाकलं होतं – – तो माणूस ‘हुंडा’ नको म्हणाला एवढ्याच एका कारणाने.. इतर कुठलीच चौकशी न करता… हिच्या पसंती-नापसंतीचा कणभरही विचार न करता. आणि आता इतर कुठलाच आधार नसलेली ती.. त्याला सोडून जावं असं कितीही तीव्रपणे वाटलं तरी कुठे जाणार होती?? लग्न झाल्यापासून तिच्या वडलांनी तर तिच्याशी जणू संबंधच तोडून टाकले होते.. फार फार हतबल होऊन गेली होती ती…

… आणि मी? … मला तिच्यापेक्षा जास्त हतबल झाल्यासारखं वाटत होतं… मला खूप खूप मनापासून वाटत होतं की तिला म्हणावं – “ बाई या असल्या नवऱ्याला दे सोडून आणि आमच्याकडेच रहा कायमची “ म्हणून – – 

— पण त्या “ कायम “ शब्दाला आता काही अर्थ तरी उरला होता का? .. सहस्त्रचंद्र बघूनही २ वर्षं उलटून गेलेले माझे मिस्टर.. आणि त्यांच्या मागोमाग त्याच वाटेने चाललेली मी.. आम्ही किती दिवस पुरणार होतो तिला… तिचे ‘आई-बाप’ म्हणून? म्हणजे थोडे दिवस ‘आगीतून फुफाट्यात’ एवढाच काय तो फरक पडला असता.. आणि आमच्यानंतर पुनः तिची तीच फरपट.. हेच चित्र स्पष्ट दिसत होतं मला..

जनरीतीनुसार आज ना उद्या ती नाईलाजाने वास्तव स्वीकारेलही. पण मी? मला तिच्याबद्दल अगदी अंतःकरणापासून कितीही कणव.. कितीही काळजी वाटत असली तरी मी प्रत्यक्षात किती दिवस आणि काय करू शकणार होते तिच्यासाठी? शहाजोगपणाने मला ‘आई’ म्हणण्याची परवानगी तेवढी देणार होते का? … प्रत्यक्षात जन्मदात्या आईसारखी मनापासून तिची आई होणं जमणार तरी होतं का मला – झेपणार होतं का मला खरंच?

… आता मलाच खूप अगतिक झाल्यासारखं वाटतं होतं… कदाचित रेखापेक्षाही जास्तच.. फार फार हतबल झाल्यासारखं वाटतं होतं मला… खऱ्या अर्थाने पूर्णपणे हतबल होते मी – – –

© सुश्री मंजुषा सुनीत मुळे

सांगली 

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈