श्री मंगेश मधुकर
जीवनरंग
☆ “भारी…” ☆ श्री मंगेश मधुकर ☆
सकाळचे अकरा वाजून गेलेले, चौकातला सिग्नल बंद आणि पोलीससुद्धा नव्हते. जो तो आपली गाडी दामटण्याच्या प्रयत्नात. प्रत्येकाला पुढं जायची अतोनात घाई त्यामुळे सगळा गुंता झालेला. ट्राफिक जाम. आरडाओरडी त्यात हॉर्नच्या आवाजाची भर. गर्दीत अडकलेल्या अंब्यूलन्सचा सायरन अस्वस्थता वाढवत होता.
“ए भारी, इथं का बसलाय. ” वैतागलेल्या नथूशेठनं विचारलं.
“असंच, भारी ना”दुकानाच्या पायऱ्यावर बसलेल्या भारीनं उत्तर दिलं.
“शिट्टी कुठयं, ”नथूशेठ
“ही काय, ”
“तुझं काम कर की.. समोर बघ. ”
“काम??? ”भारीच्या प्रश्नावर नथूशेठनं कपाळावर हात मारला. त्यांना स्वतःची चूक लक्षात आली.
“भारी, इथून उठ. चौकात जा. ट्राफिक मोकळं कर. काम झाल्यावर दोन वडापाव आणि चहा देईन. ”नथूशेठ बोलल्यावर खुष झालेला भारी जोरजोरात शिट्टी वाजवत काठी घेऊन चौकात गेला आणि एकेक गाड्या मागे ढकलायला लागला. भारीचा आवेश बघून काही गाडीवाले नरमले. आपसूक गाडया मागे घ्यायला लागले. कोंडी सुटायला लागली. भारी मात्र त्वेषानं काम करत होता. हातातली काठी तलवारीसारखी फिरवत होता. त्याचा तडाखा बसल्यानं दोनचार आरसे आणि इंडिकेटर्स फुटले. गाडीवाले ओरडायला लागले पण भारी ऐकण्याच्या मनस्थितीत नव्हता. एकदोघं आडवे आले तेव्हा डोळे मोठे करून भारी बेंबीच्या देठापासून जोरात किंचाळला तेव्हा फारच भयानक वाटला. पुढे आलेले चुपचाप मागे सरकले. रणभूमीवरच्या योध्यासारखा भारीचा आविर्भाव होता. पंधरा-वीस मिनिटांत ट्राफिक सुरळीत झालं. पोलिस आले. गाडीचं नुकसान झालेल्यांनी तक्रार केल्यानं पोलिस भारीला चौकीत घेऊन गेले.
—
जेमतेम पाच फुटाची ऊंची, दणकट शरीरयष्टी, गोल चेहरा, मोठाले डोळे, खुरटी दाढी-मिशी, तिशीतच पडलेलं टक्कल, अंगात मळकट कपडे, अंगात हाफ शर्ट, पॅन्ट कायम वितभर दुमडलेली अशा अवतारातल्या ‘भारी’चा मुक्काम दिवस-रात्र चौकात असायचा. कसलाही आगापिछा नाही की घरदार नाही. दहा-बारा वर्षापूर्वी वर्षापूर्वी चौकात आला आणि तिथलाच झाला. मंदबुद्धी भारीविषयी कोणालाच माहिती नव्हती आणि त्यालासुद्धा स्वतःविषयी काही सांगता येत नव्हते. बोलताना भारी, भारी’ सारखं म्हणायचा. म्हणून सगळे त्याला ‘भारी’ म्हणायला लागले. चौक म्हणजेच भारीच विश्व झालं. तिथले दुकानदार, रिक्षावाले खायची-प्यायची काळजी घ्यायचे. कपडे द्यायचे पण त्याला कपडे बदलायचा कंटाळा. मनात आलं तरच मनपाच्या शाळेत जाऊन आंघोळ करायचा. दिवसभर कसल्या ना कसल्या कामात असायाचा. काम नसेल तर कुठल्याही दुकानाच्या पायरीवर एकटाच बडबडत बसायचा. भारी म्हणजे सांगितलेलं काम बरोबर करणारा. शंभर टक्के सांगकाम्या. जेवढं सांगितलं गेलं तेवढंच काम करणार. पाण्याची बादली आणायला सांगितलं तर फक्त बादलीच घेऊन येणार वाहणारा नळ बंद करणार नाही अशी कामाची पद्धत. कामाच्या मोबदल्यात फक्त खाण्याची अपेक्षा. पैसे कशासाठी लागतात हेच त्याला माहिती नव्हतं. खायला मिळालं की काहीही काम करायला तयार. म्हणून तो सर्वांचा लाडका होता. अनेकजण त्याच्याशी बोलायचे. चेष्टा करायचे पण त्रास द्यायचे नाहीत उलट काळजी घ्यायचे. डोकं चालत नसलं तरी भारीकडे अफाट ताकद शक्ती होती. खरं सांगायचं तर आयुष्य असावं तर भारीसारखं. कसली काळजी नाही. जबाबदारी नाही की टेंशन नाही. काम करा आणि खात रहा. एकदम निवांत सुखी आयुष्य. असं सर्वांना मनोमन वाटत होतं.
—
भारीला चौकीत नेल्याची बातमी वाऱ्यासारखी पसरली. हातातली कामं सोडून अनेकांनी तिकडं धाव घेतली. ‘भारी’साठी गर्दी जमलीय हे कळल्यावर इन्सपेक्टरांना आश्चर्य वाटलं.
“साहेब, चूक झाली. सोडून द्या. पुन्हा असं होणार नाही”नथूशेठनं हात जोडून विनंती केली.
“अहो, त्यांनं गाड्या फोडल्यात. तक्रार दाखल झालीये”
“मुद्दाम केलं नाही. ट्राफिक जाम सोडवायला गेला त्यावेळी जोशात.. ”
“बरं झालं काठी गाड्यांवर बसली. माणसांना मारलं असतं तर.. ”
“तो खुळा आहे. डोक्यानं जरा कमीयं. जे नुकसान झालंय ते आम्ही भरून देतो. त्याला सोडून द्या. ”नथूशेठच्या बोलण्याला सोबतच्या दुकानदारांनी दुजोरा दिला. इन्सपेक्टर विचारात पडले. नुकसान झालेल्या गाडीवाल्यांना नथूशेठनं भारीची वस्तुस्थिती आणि नुकसान भरपाई देण्याविषयी सांगितल्यावर तक्रार मागे घेतली गेली. त्याचवेळी भारी नथूशेठकडे “वडापाव” मागत होता. वडापाव मिळाल्यावरच तो शांत झाला.
“कोण आहे हा”इन्सपेक्टर
“आमच्या चौकाचा दत्तक पुत्र”
“म्हणजे”
“एकटा जीव सदाशिव. मागंपुढं कोणी नाही. कायम चौकात असतो. दुकानांची काळजी घेतो. सांगेल तेवढीच कामं करतो. बदल्यात फक्त खायला द्यायचं. पैशे नाही. सगळे मिळून त्याची काळजी घेतो. ”नथूशेठ.
“चांगलंयं की, तुम्हां सर्वांचे फार कौतुक. ”
“साहेब, एक विनंती होती. आमच्या चौकात ट्राफिकचा प्रॉब्लेम नेहमीचा आहे. लोक कशाही गाड्या पार्क करतात. भारीच्या मदतीनं गाड्या नीट पार्क करण्यासाठी आग्रह करतो. हळूहळू फरक पडतोय. आता तुमची परवानगी असेल तर ट्राफिकसाठी भारीची मदत घेता येईल”
“विचार चांगलाय पण त्यानं गाड्या फोडल्या, लोकांना मारलं तर.. ”
“त्याची जबाबदारी आम्ही घेतो. भारीला फक्त एक शिट्टी देतो. लाल सिग्नलला गाड्या झेब्रा क्रॉसिंगच्या मागे राहतील आणि व्यवस्थित गाड्या पार्क केल्या जातील हे पहायचं एवढंच काम भारी करेल. काय करायचं नाही ते समजावून सांगू आणि लक्ष ठेवू. ”
“हरकत नाही. काही दिवस ट्रायल करून बघा पण हात उचलायचा नाही हे त्याला आवर्जून सांगा.”
“नक्कीच.. ”आभारी आहे.
—
गाड्या नीट कशा पार्क करायच्या तसंच ट्राफिक कंट्रोल कसं करायचं याविषयी भारीला दाखवलं गेलं. पुन्हा पुन्हा समजावलं. “भारी, आता काम सुरु कर. गाड्या व्यवस्थित लावायला सांगायचं. ओरडायचं नाही. भांडणं, माऱ्यामाऱ्या नाही. शिव्या द्यायच्या नाहीत कळलं. हे नीट केलंस तर दोनदा चहा-नाश्ता, सकाळ-संध्याकाळ जेवायला मिळेल”नथूशेठनं सांगितल्यावर भारीनं मान डोलावली. नवीन पॅन्ट शर्ट, शिट्टी आणि टोपी मिळाल्यावर भारी खुष झाला आणि अचानक ओरडत चौकाच्या दिशेनं पळाला “ए गाडी, मागं मागं घे”पांढऱ्या पट्ट्यावर उभ्या असलेल्या बाइकवाल्याला गाडी मागे घ्यायला लावली. “आता काही खरं नाही. भारी सोडत नाही” नथूशेठच्या बोलण्यावर सगळे हसले.
—
वर्ष झालं, भारीचं काम चालूयं. त्यानिमित्तानं सत्कार कार्यक्रम होता. चौकातलं ट्राफिक पूर्णपणे नाही तरी बऱ्याच प्रमाणात व्यवस्थित झालंय. खासकरून पिक अवर्समध्ये भारीचा खूप उपयोग होतो. इतके दिवस झाले तरी भारीचा उत्साह अजूनही तसाच. गाडीवालेसुद्धा सहकार्य करतात. निदान चौकापुरते तरी नियम पाळतात. गाड्या व्यवस्थित पार्क करतात. याचं सगळं श्रेय भारीला. ”नथूशेठच्या बोलण्याला सर्वांनी कौतुकानं टाळ्या वाजवत प्रतिसाद दिला तेव्हा सत्कारमूर्ती भारीच लक्ष समोसा आणि वेफर्सकडे होतं. नथूशेठनं शाबासकी दिल्यावर भारी समोर बोट दाखवत म्हणाला “समोसा, ”
“खा की मग”. शेठ.
भारीनं प्लेट उचलून खायला सुरवात केली.
“कसाय समोसा” शेठनं विचारलं हसत हसत भारीनं उत्तर दिलं.. “भारी, जाम भारी ”.
© श्री मंगेश मधुकर
मो. 98228 50034
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
