श्री मकरंद पिंपुटकर
जीवनरंग 
☆ खारीचा वाटा… ☆ श्री मकरंद पिंपुटकर ☆
मी कृष्णा साळवी, ज्ञानसाधना शाळेच्या रूट क्रमांक ७ च्या बसचा ड्रायव्हर.
आमची ज्ञानसाधना शाळा CBSE आहे, आणि शहरात एक नंबरची शाळा आहे. दहावी बोर्डात असो, स्कॉलरशिप परीक्षा असो, किंवा अभ्यासाव्यतिरिक खेळ, नाट्य अशा काही स्पर्धा असोत, आमच्या शाळेचा झेंडा नेहमीच फडकत असायचा.
इतर CBSE शाळांप्रमाणेच आमच्याही शाळेची फी जास्त होती – वर्षाला लाख रुपयांच्यावर. त्यामुळे या रूट क्रमांक ७ ला विद्यार्थी होते हेच आश्चर्य होतं – कारण रूट क्रमांक ७ होता झोपडपट्टी पुनर्वसन (झोपु) क्षेत्राचा भाग.
लोकांकडे धुणीभांडी करणारे, कारखान्यात रोजंदारीवर काम करणारे, रखवालदार म्हणून काम करणारे या इमारतींत राहत. त्यांना या शाळेची फी परवडणं शक्यच नव्हतं. पण एका भल्या माणसाच्या संस्थेने या झोपु क्षेत्राला दत्तक घेतलं होतं. दरवर्षी २० मुलांचा शाळेचा खर्च आणि अगदी बसने येण्याजाण्याचा खर्चही त्या संस्थेने उचलला होता.
त्यामुळे या महागड्या शाळेत मी इथून मुलांना घेऊन जातो.
शाळेची फी भरली गेली, पण म्हणून बाकीच्या खर्चांचा ताळमेळ बसायचाच असं नव्हतं. मुलांचे कपडे, त्यांच्या दप्तरांची परिस्थिती, आणि बरेचदा नसलेले डबे – या सगळ्यातून ही ओढगस्ती जाणवायची.
तो शिवम् – रोज दोन पाच मिनिटे उशीरा यायचा. वडील रात्रपाळी करून यायचे, आई कुठेतरी पहाटेच कामाला जायची, याला कधी सकाळी पाणी भरावं लागायचं, तर कधी धाकट्या बहिणीला सांभाळावं लागायचं. मग याला व्हायचा उशीर.
पण मी थांबायचो त्याच्यासाठी.
ती राधिका, एकटीच बसायची – गुमसुम असायची. तो संतोष, तो सचिन, ती सोनू – प्रत्येकाचे काहीतरी प्रॉब्लेम असायचे, काहीतरी अडचणी असायच्या, एवढ्याश्या खांद्यांवर मणामणाचे ओझं असायचं. कधी गृहपाठ झाला नाही म्हणून, कधी गणित अडलं म्हणून, कधी शाळेत शिकवलेलं काही समजलं नाही म्हणून, तर कधी सकाळपासून काही खाल्लंच नाही म्हणून.
शाळेच्या बसमध्ये शांतता असायची, कोणी कोणाशी बोलायचं नाही, एकमेकांच्या नजरा चुकवायचे सगळेजण.
जो तो आपापल्या दुःखाच्या आणि अडचणींच्या ओझ्याखाली दबलेला.
आता मी काही फार शिकलेलो नाही, त्यामुळे मुलांच्या अभ्यासाच्या अडचणींबाबत तर मी काही मदत करू शकत नाही.
पण गेले दोन तीन दिवस मी बघतोय, संतोषच्या हातात डब्याची पिशवीच नसते, त्याची आई आजारी आहे – मुलं म्हणत होती.
घरी मी बायकोशी बोलताना सहज हे सांगितलं. ती महिला बचत गटात स्वयंपाक करायला जाते. एका मोठ्या कंपनीच्या कॅन्टीनला जेवण जातं त्यांचं.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी मी बस घेऊन जायला निघालो, तर तिनं दोन डबे दिले माझ्या हातात, मी प्रश्नार्थक नजरेनं दुसऱ्या डब्याकडे बघितलं, तर म्हटली, “द्या संतोषला. ”
मी खुळावलो.
कोणाला काही न सांगता, गुपचूप, संतोष जिथं बसायचा तिथं, त्याचं नाव लिहून, तो डबा ठेवून दिला मी. मुलं शाळेत उतरल्यावर, मी पाहिलं, डबा जागेवर नव्हता. संध्याकाळी मुलांना घरी सोडल्यावर पाहिलं, स्वच्छ घासून ठेवलेला डबा जागेवर ठेवला होता, आणि सोबत एक छोटंसं फूल.
मी हसलो.
तीन चार दिवस हा क्रम रोज चालला. मग एक दिवस हसऱ्या चेहऱ्याने संतोष आपणहून माझ्याकडे आला, “काका, आईची तब्येत छान झाली आता, हे पहा आज डबा दिलाय तिनं मला. “
मला भरून आलं.
एके दिवशी कळलं, एका लेकराची १५ ऑगस्टच्या संचलनात निवड झाली होती, पण त्याच्याकडे गणवेशाचे बूट नव्हते. मी माझ्या शेजाऱ्याशी बोललो. तो एका कंपनीत सिक्युरिटी म्हणून काम करतो. गेल्याच आठवड्यात त्याला कंपनीकडून नवा गणवेश, नवे बूट मिळाले होते.
आज सकाळी मी कामाला निघताना तो धावत आला, हातात पॉलिश केलेले चकचकीत बूट होते, म्हणाला, “जुने आहेत, पण चांगले आहेत. बघ रे होतात का लेकराला, नाहीतर त्याच्या पायाचा साइज सांग, मी आमच्या दोस्तदारांना विचारतो. “
मी ते बूट त्या मुलाला दाखवले, त्याला परफेक्ट झाले ते, ते बूट घालून त्याने कडक सॅल्युट ठोकला मला. आणि मी घरी गेल्यावर माझ्या शेजाऱ्याला तो सॅल्युट तितक्याच आदराने देऊ केला.
मग आमच्या मित्रमंडळीत, हिच्या बचतगटात आम्हाला हा नादच लागला. आमच्या बसमधल्या मुलांचे आम्ही काका – मामा – मावश्या – आत्याच झालो होतो. मग कोणाला गॅदरिंगसाठी काहीतरी झकपक शिवून द्यायचं, पावसाळ्यात कोणाची तरी छत्री दुरुस्त करून द्यायची, एखादी बाहुली – आपल्याकडे असेल, कोणाच्या पाहण्यात असेल तर त्यांना गळ घालून आणायची.
आमच्या या रुटची ही गंमत हळूहळू सगळ्या शाळेत पसरली आहे. शाळेत वर्ष संपत आलं, तेव्हा परीक्षेच्या शेवटच्या दिवशी नववीतला चिन्मय त्याची सगळी पुस्तकं, गाईड घेऊन माझ्याकडे आला, “काका, तुमच्या मुलांना उपयोगी पडतील, त्यांना द्या. ” ऋत्विकाला स्पर्धेत बक्षीस म्हणून रंगपेटी मिळाली, ती तिनं परस्पर मलाच आणून दिली.
हिंदीच्या मॅडमनी त्या शिष्यवृत्तीच्या माहितीचं पत्रक मला आवर्जून आणून दिलं, शारीरिक शिक्षणाच्या सरांनी जिल्हा पातळीवरील क्रीडा स्पर्धांच्या निवड चाचणीची माहिती मला दिली.
आजसुद्धा शिवम् थोडासा उशीराच आला, पण पाहिलं तर तो सचिनला सांभाळून आणत होता. सचिन काल शाळेत धडपडला, पाय फ्रॅक्चर झाला होता त्याचा. “काका, सॉरी, उशीर झाला, पण सचिनला एकट्याला दप्तर – डबा, सगळं आणता येत नव्हतं, त्याच्या चालीने यायला थोडा वेळ लागला, ” शिवम् सांगत होता.
ज्या शिवम् साठी आजवर मी थांबत होतो, तो शिवम् आता इतरांना मदत करण्यासाठी थांबत होता.
आता आमच्या बसमध्ये गलबला असतो, हसीमजाक असतो, गप्पाटप्पा असतात. छोटी मुलं मोठ्यांना दादा ताई म्हणतात, आणि दादा ताई आपल्याला जमेल तशी छोट्यांना मदत करतात.
माझे मित्र, आमचे बालगोपाळ, त्यांचे शिक्षक, पालक – सगळेच या मुलांना मदतीचा हात देण्यासाठी आता तत्पर असतात, सजग असतात.
उद्या माझ्या रुटची ही मुलं मोठी होतील, या समाजात आपला ठसा उमटवतील, आणि तेही तेव्हा या रूटला असणाऱ्या मुलांना मदत करतील, आपला खारीचा वाटा उचलतील.
– – एक वर्तुळ पूर्ण होईल.
श्री मकरंद पिंपुटकर
चिंचवड, पुणे. मो 8698053215
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
