सुश्री नीता कुलकर्णी
☆ “घंटा…” ☆ सुश्री नीता चंद्रकांत कुलकर्णी ☆
घंटा हा शब्द उच्चारल्या बरोबर आपल्या नजरेसमोर प्रथम देवळांमधील घंटा येते. देवळात गेल्यावर आपण घंटा वाजवतो.
तो नाद मनात घेऊनच देवासमोर उभे राहतो. त्या नादाच्या तरंग लहरी आसमंतात उठत असतात. त्याचा आपल्या मनावर सकारात्मक परिणाम होत असतो. म्हणूनच देवळात घंटा टांगलेली असते.
प्रत्येक घरात एक तरी घंटा असते. आरती करताना ती वाजवली की तिच्या नादामधूर स्वरांनी वातावरण प्रसन्न होते.
डाव्या हातात घंटा धरून वाजवायची.. आणि उजव्या हाताने आरतीचे तबक गोल फिरवायच.. हे सरावानीच जमतं.
एका देवळात मी भली मोठी घंटा पाहिली होती. दोरीने ओढून ती वाजवावी लागत होती. त्या घंटेवरून इतरत्र कुठे कुठे घंटेचा उपयोग केला जातो हे मला आठवायला लागले.
प्रथम आठवले ते नाटक. नाटकातली पहिली आणि दूसरी घंटा फक्त मोजण्यासाठी असते. लोक आतुर असतात ते तिसऱ्या घंटे साठी. ती वाजली की पडदा उघडतो. नाटक सुरू होते. काही काळ आपण सगळं काही विसरून समोर जे चाललंय त्यात गुंग होऊन जातो. जे घडतंय ते नाट्य आहे हे कळत असूनही आपण त्या पात्रांच्या सुखदुःखात समरस होऊन जातो. म्हणूनच एखाद्या गोष्टीला उशीर झाला तर तिसरी घंटा वाजू दे… असं म्हटले जाते.
एका राजाने त्याच्या राज्यात लावलेल्या घंटेची आठवण झाली. ज्याला न्याय हवा असेल त्याने त्या घंटेची लांब दोरी ओढून घंटा वाजवायची. त्याची फिर्याद ऐकून राजा त्याला न्याय देईल असे सांगून ठेवले होते.
ती दोरी एकदा चुकून एकदा… मालकाने सोडून दिलेल्या हडकुळ्या गाईने ओढली होती. तर राजाने त्या गाईला देखील न्याय दिला होता. मालकाला बोलवून त्याला समज दिली होती.
गेले ते दिवस…. तेव्हा मुक्या प्राण्यालाही न्याय मिळायचा. आता अशी घंटा नाही… तसा न्याय नाही.. आणि तसा राजा ही नाही…
शाळेच्या घंटेचा आवाज शिस्तीची आठवण करून देणारा असतो. घंटा वाजायच्या आत शाळेत पोहोचायला हवं. नाहीतर शिक्षा होणार… शाळेचं दार बंद होईल ही भीती…
शाळा सुरू झाल्यानंतर तासा तासाने घंटा वाजत राहते. पहिला, दुसरा, पाचवा तास… याचं काही विशेष वाटत नाही. शेवटच्या तासाची घंटा मात्र सुखावून जाते. गडबडीने शाळे बाहेर पडताना प्रत्येकाच्या चेहऱ्यावर आनंद असतो.
कॉलेजमध्येही घंटा असते. तिथे शेवटच्या घंटेचा आनंद वाटत नाही. कॉलेजचे दिवस कधीच कंटाळवाणे वाटत नाहीत. उलट मैत्रिणी.. मित्रांबरोबर दिवस कसे जातात कळत नाही. कॉलेज सुटायची घंटा झाली तरी पटकन घरी जावंसं वाटत नाही. पाय तिथेच रेंगाळतात.
त्यातून एखादी ” खास मैत्री ” जमलेली असेल तर त्या शेवटच्या घंटेचा रागही येतो. घंटा जरा लवकरच वाजली असे वाटते.
ऑफिसातली साहेबांच्या टेबलावरची घंटा अधिकाराची जाणीव करून देणारी असते. घंटा वाजवली की शिपाई धावत येतो आणि “येस सर” म्हणतो. पहिल्या घंटेला तो आला नाही तर साहेब परत एकदा घंटा वाजवतात. यावेळेस घंटेच्या आवाजात फरक असतो. त्यात जरब असते. शिपायाच्या ते लक्षात येते.
साहेबांच्या मूड प्रमाणे तो बोलतो.
रस्त्याने आपण निवांतपणे चालत असतो. आणि अचानक टण टण टण असा घंटेचा आवाज करीत आग विझवणारा तो लाल भडक बंब रस्त्यावरून जातो. वाहने पटापट बाजूला होऊन त्याला जागा करून देतात. बंब पुढे जातो….
पण त्या घंटेचा आवाज आपल्या कानात वाजतच राहतो…
आग कुठे लागली असेल? किती नुकसान झालं असेल? कुणाला काही लागलं तर नसेल? असले प्रश्न आपल्या मनात ऊमटु लागतात. आपण सुन्न होऊन उभेच राहतो.
अजून अशी एक घंटा आहे की तिचा आवाज कानांना ऐकू येत नाही..
पण तिचा अनुभव येतो…
अशी घंटा म्हणजे ” नकारघंटा “
काही वेळेस सगळीकडून हिचाच आवाज ऐकू येतो. आपण खचून जातो. निराश होतो. पण तेव्हा लक्षात ठेवायचं असतं की हेही दिवस जाणार आहेत. कुठेतरी आशेचा किरण असतोच.. परिस्थिती नेहमी बदलत असते.. नकार पचवून नव्या उमेदीने कामाला लागायचं असतं.
नेहमी बाहेर ऐकू येणारी घंटा कधी कधी आपल्या मनातूनही ऐकू येते. ती असते” धोक्याची घंटा” काहीतरी विपरीत घडणारं असलं की आपलं अंतर्मन घंटा वाजवून आपल्याला सूचना देत असतं. कधी आपण ती ऐकतो कधी ऐकूनही तिकडे दुर्लक्ष करत असतो.
वेळेवर ती घंटा न ऐकल्याने नंतर आपल्याला पश्चाताप होतो. पण तेव्हा वेळ निघून गेलेली असते. त्या घंटेचा आवाज आल्या क्षणीच सावध व्हायचं. नीट लक्ष द्यायचं.
घंटा सांगत असते…
इकडे लक्ष द्या.. जरा ऐका…
त्यामुळे ज्याच्यासाठी ती वाजवली जाते त्याने ती ऐकावी अशी आपल्याकडून अपेक्षा असते.
मग भले ती सायकल वाल्याची घंटा असू दे नाहीतर देवाची घंटा असू दे…..
रस्त्यावरच्या लोकांनी वाटेतून दूर व्हावं असं सायकलवाला सांगत असतो. आमच्या आयुष्याच्या वाटेवरची दुःख दूर कर… असं घंटा वाजवून आम्ही परमेश्वराला सांगत असतो.
अशी ही आपल्या आयुष्यातील अविभाज्य भाग असलेली घंटा…
☆
© सुश्री नीता चंद्रकांत कुलकर्णी
पुणे
मो 9763631255
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
