डॉ अभिजीत सोनवणे
© doctorforbeggars
☆ डॉक्टर फॉर बेगर्स ☆ “पूजा आणि वास्तुशांती… !!!” – भाग – १ ☆ डॉ अभिजीत सोनवणे ☆
(रस्त्यावर, फुटपाथ वर, हालअपेष्टांमध्ये जगणाऱ्या काही लोकांना जेव्हा घर मिळते, त्यानंतर आनंद – वेदना – समाधान याचे संमिश्र मिश्रण… त्याची ही कहाणी )
आज मी प्रचंड खुश आहे… !
का…. ? सांगतो….
त्याआधी थोडी पार्श्वभूमी सांगावी लागेल….
आपण एक मे 2025 पासून ट्रेनिंग आणि स्किल डेव्हलपमेंट सेंटर सुरू केले आहे, पूर्वी याचना करणाऱ्या अंध अपंग आणि वृद्ध 50 लोकांना आपण इथे रोजगार मिळेल अशी व्यवस्था केली आहे.
(श्री दानिश भाई शहा सर, श्री विपुल भाई शहा सर, श्री निलेश लिमये सर यांच्या प्रत्यक्ष आणि आपल्या सर्वांच्या सहकार्यातून हे सेंटर सुरू आहे.. माझे यात कोणतेही श्रेय नाही हे अत्यंत नम्रपणे आणि मनापासून कबूल करतो)
भीक मागणे सोडलेल्या अशा लोकांसाठी असे काही सेंटर भारतात इतरत्र कुठे असेल असे मला वाटत नाही, आणि यासाठी मी आपल्या सर्वांचे आभार मानतो, मी फक्त माध्यम आहे !
तर…. आपल्याकडे जे लोक काम करतात त्यातील बऱ्याच लोकांकडे तात्पुरता निवारा आहे…. म्हणजे कुणी झोपडपट्टीत राहतं, कुणी पुलाखाली राहतं, किंवा अजून कुठे….
माझ्याकडे पाच लोक मात्र असे आहेत, त्यातले काही शंभर टक्के अंध आहेत आणि काही वयस्कर आहेत…. या पाच लोकांचा राहायचा कुठेही ठिकाणा नाही….
सेंटरवरून लवकर जायची यांची इच्छा होत नाही, कारण रात्री 11:30 वाजता दुकाने बंद झाल्यानंतर सर्वत्र सामसूम झाल्यानंतर एखाद्या दुकानाच्या आडोशाला हे पाचही जण झोपतात….
सेंटर सहाला बंद झाल्यानंतर साडेअकरा पर्यंत करायचं काय… ??? रस्त्यात इकडे तिकडे धडपडत साडेअकराची वाट पहायची….
सेंटरवरून गेल्यानंतर रात्री कोणीही कोणापुढे जेवणासाठी हात पसरू नयेत, यासाठी आपण सर्वांना रात्रीचे पूर्ण जेवण पार्सल देत आहोत, तसे याही पाच जणांना देत आहोत.
प्रश्न उरतो फक्त झोपण्याचा….
आयुष्यात इतक्या विवंचना, तरीही आमचे हे सर्व लोक आनंदी असतात विनाकारणच… “कारणं” शोधून आनंदी व्हायला हल्ली “कारणं” मिळतातच कुठं?
– – तर, दुकानं बंद झाल्यानंतर, साधारण रात्री बाराच्या सुमारास दुकानाच्या बाहेर निवारा शोधून आमचे हे लोक वळकटी टाकतात…. ! अनेक वेळा गस्तीवरील पोलीस, सामाजिक सुरक्षिततेच्या जाणिवेतून यांना दुकानाबाहेर / रस्त्यावर झोपायला मनाई करतात…
अनेक वेळा, अनेक लोक बिअर बारमध्ये जे चेतनादायी आणि ऊर्जात्मक (?) “औषध” मिळते, ते घेऊन रात्री बारानंतर डुलत डुलत चालत येतात…. यांना तिथे झोपलेले पाहून अचानक यांच्यातील “जबाबदार नागरिक” जागा होतो… “सामान्य नागरिक” हा विना गणवेशातील पोलीसच आहे, याची नेमकी याचवेळी त्यांना आठवण होते…. !
लाथेने ढोसून ते विचारतात,
‘अय, तुझ्या बापाची जागा आहे का ?’ ( बरं ती यांच्याही बापाची नसते )
‘हितं का झोपला? पयला उट… उट पयला…. तुज्या xxx….
‘ आमच्या एरिया मंदी किती चोऱ्या वाढल्यात, साल्यांनो झोपायचं नाटक करता आणि तुम्हीच चोऱ्या करता…. पयला उट… उट म्हणतो ना? का घालू लाथ ‘
– – हे लोक लाथा खाऊन उठतात आणि दुसरा निवारा शोधायला मध्यरात्री बाहेर पडतात….
दुसरीकडे गेल्यानंतर सुद्धा हाच प्रकार….
कित्येक रात्री हे लोक झोपत नाहीत….
आपल्यापैकी कित्येकांचे संसार भरायचे म्हटलं तर एका ट्रकात सुद्धा पुरणार नाहीत…
यांचा संसार फक्त एका पिशवीचा… या पिशवीमध्ये एखाद दुसरा शर्ट, पॅन्ट, टॉवेल इतर काही सटरफटर…. आणि पाच पन्नास रुपये….
(डॉक्टर आम्ही ते पेपरात वाचतो, एखाद्या भिकाऱ्याकडे पाच लाख सापडले, दहा लाख सापडले हे कसं काय ? आणि तुम्ही तर म्हणता पाच-पन्नास रुपये….. ?)
…. तर, माऊली तो विषय वेगळा आहे, माझ्या पुस्तकात मी याचे सविस्तर विवेचन केले आहे, तरी स्वतंत्रपणे पुन्हा कधीतरी सांगेनच… !
तुमच्या मनात आलेल्या प्रश्नाचं उत्तर मी आधीच देऊन टाकलं….
– – तर, भुरटे चोर या पिशव्यांचीही चोरी करतात… या चोरीसाठी अनेक वेळा अनेकांची डोकी फुटतात. झटापटीत कित्येक वेळा अनेकांचे जीव जातात, हकनाक गेलेल्या जीवांच्या खिशात माझे कार्ड सापडते, मग त्या हद्दीतल्या पोलीस स्टेशनला माझ्या फेऱ्या सुरू होतात…. गेलेल्या लोकांची ओळख पटवून देणे किंवा अन्य इतर बाबींसाठी…. यात खूप वेळ जातो आणि मनस्ताप वेगळा…
एरव्ही पाऊस मला आवडतो…
मी कविता करतो… त्यामुळे ते typical मंद, धुंद, गुलाबी शराबी पाऊस असे शब्द मला आवडतात….
पण या वेळेच्या पावसाने एक इंच सुद्धा जागा कोरडी सोडली नाही….
.. आता तर माझे लोक कुठल्याही आडोशाला सुद्धा झोपू शकत नाहीत…. फुटपाथ नदीप्रमाणे वाहत आहेत… रात्रभर ते बसून किंवा उभे राहतात….
सेंटर सुटल्यावर मी माझ्या घरी येतो… पण ते दुकान आणि पाऊस बंद होण्याची वाट पाहतात… केवळ एका रात्रीच्या झोपेसाठी….
मी मंद धुंद गुलाबी पावसाकडे कौतुकाने पहात असतो…
‘आता तरी थांब ‘ म्हणून ते मात्र पावसाकडे याचना करतात… ह्यावेळी पाऊस रस्त्यावर नाही, त्यांच्या डोळ्यात असतो…
…. मी, मस्त बेडवर झोपतो… ते उघड्या डोळ्यांनी रात्रभर भिजत असतात….
– – आताशा झोपही येत नाही… रात्री विजांचा आवाज आला तर असं वाटतं कोणीतरी यांना तिथून उठवत असेल… रात्री कुत्री भुंकू लागली तर असं वाटतं, ‘की बार मधून “ऊर्जात्मक औषध” पिऊन आलेले लोक यांना लाथा मारत असतील “सामाजिक जबाबदारी” म्हणून…. !
पाऊस पडण्याचा आवाज रात्री आला तर एरव्ही आनंदी होणारा मी कुशीवर कूस बदलतो…
.. कारण तिकडे फुटपाथ नदीसारखा वाहत असतो…. माझ्या लोकांचे डोळे असेच वाहत असतील ना… ?
.. माझी सुद्धा झोप वाहून जाते मग, त्या फुटपाथवरल्या वाहून जाणाऱ्या पाण्यागत…. !
– – बेड आहे तो झोपू शकत नाही… आणि ज्याच्याकडे बेड नाही तोही झोपू शकत नाही… किती विरोधाभास आहे…
‘ पावसा जा रे आता… मी तुझ्या पाया पडतो…. ! थोडा वेळ तरी झोपू दे ना त्यांना…. ‘
आमच्या या लोकांच्या कायमच्या झोपण्याची सोय काय करू या विचाराने मी कायम त्रस्त असतो…. !
यांना घर घेऊन देऊ शकेल इतका मी पात्र नाही….
सरकारी योजनेत घरकुल देऊ शकेन, इतकी माझी पोहोच नाही… मुळात योजनेसाठी लागेल असं कोणतंही कागदपत्र यांच्याकडे नाही…
…. करू तरी काय ? आपण काहीही करू शकत नाही या भावनेने अगतिक होतो…
पावसा…. मीही तुझ्या सारखाच…. नुसताच कोसळतो रे…. आणि नंतर ओढ्या नाल्यांमध्ये वाहून जातो…
– – एखाद्या खोलगट जागेत मी साठतो आणि माझं डबकं तयार होतं…
रस्त्यावर वाहून शेवटी ओढ्या नाल्यात जाणारा मी….. डबक्यात अडकलेला मी…. कोणाची तहान भागवू शकत नाही, की कुठल्या पिकापर्यंत पोहोचत नाही…
नदी किंवा समुद्राला जाऊन मिळावे इतकी आमची ताकद नाही, नाल्यांपर्यंत वाहत जाऊन गटाराचे पाणी…. नाल्यामध्ये बेमालूम मिसळून जायचं… किंवा डबकं होऊन तिथेच बसायचं…. !
– क्रमशः भाग पहिला
© डॉ अभिजित सोनवणे
डाॕक्टर फाॕर बेगर्स, सोहम ट्रस्ट, पुणे
मो : 9822267357 ईमेल : abhisoham17@gmail.com,
वेबसाइट : www.sohamtrust.com
Facebook : SOHAM TRUST
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
