सुश्री संध्या बेडेकर
मनमंजुषेतून
☆ Post retirement management ☆ सुश्री संध्या बेडेकर ☆
” Post retirement manage करायला शिकावेच लागेल. “••••
काल ताईकडे गेले होते. आज गेल्या गेल्या नेहमीसारखे प्रसन्न वाटले नाही. खरं तर तिच्या घरी नेहमी उत्साही वातावरणात असतं. भाऊजी पण महिन्याभरापूर्वीच retired झाले. चांगली क्लास वन नोकरी, पस्तीस वर्षं केली. चांगल्या मोठ्या post वर होते. Retirement नंतर छान मोठी पार्टी दिली होती. आपल्या नोकरी बद्दल भरभरून बोलत होते. किती जबाबदारी ने त्यांनी आपले काम केले. कसे ते ‘ key post ‘ वर होते. भरपूर मान होता. माझ्या शिवाय पान हालत नसे, माझ्या बॉसचे. असे म्हणाले होते.
आता निवृत्ती नंतरचे आपले काय कार्यक्रम असतील, त्यांची पण चर्चा झाली होती. सर्वच तर मस्त आहे मग काय टेंशन आहे?? कळत नव्हते.
कळेलच थोड्या वेळात. असा विचार करून मी सहज वागले. मी विचारले “अग काय म्हणतात अजय, अनिता, अनय?? भाऊजी कसे आहात तुम्ही?? ‘Post retirement life ‘मजेत चाललीय ना? “ या माझ्या प्रश्नाने खळबळच उडाली. चुकीचा प्रश्न डागल्या गेला हे माझ्या लगेच लक्षात आले. व टेंशन चे कारण लक्षात आले. •••.
जणू काही भाऊजी या प्रश्नाची वाटच बघत होते. त्यांनी बोलायला सुरू केले. आता मात्र ऐकल्याशिवाय इलाज नाही. कारण ते बोलत असताना मधे बोललेले त्यांना आवडत नाही. आवाजात थोडा राग, निराशा, अपेक्षा भंग ची भावना दिसत होती. मी ताई कडे बघीतले तिच्या चेहऱ्यावरही थोडा राग दिसला. मला टेंशन ची चाहूल लागली.
भाऊजी म्हणाले “मी ‘क्लास वन अॉफिसर ‘होतो. माझ्या एका हाकेवर सर्व अॉफिस धावत यायचं. आणि आता मला काही किंमतच नाही. चहा वेळेवर मिळत नाही. साधी आंघोळ करायला आता जाऊ नका, थोड्या वेळाने जा. नाश्ता वेळेवर नाही. कोणी ऐकायलाच तयार नाही. मला वाटलं होतं जसं आयुष्य मी आजवर जगलो तसंच आत्ताही असेल. पण तसं काहीच नाही. मला काही मानच नाही वगैरे वगैरे “. आणि भाऊजींनी ताई कडे बघीतले ••••.
ताई म्हणाली “ झालं का तुमचे बोलणे? आता मी बोलू का? नाही तर पुन्हा रागवाल?? ताई म्हणाली•••• अग!! घर म्हणजे अॉफिस का? मला मान्य आहे. त्यांचा खूप मान होता. अहो, तो तुमच्या खुर्ची चा मान होता. त्यांची नोकरी, त्यांचे स्टेटस याबद्दल आम्हाला माहीत नाही का?? त्यांच्या बरोबर आम्ही सर्वांनी पण ते enjoy केले आहे. यांचा अभिमान व कौतुक ही आहेच. पण आता retired झाले आहेत. तो past होता. आणि हे घर आहे. अॉफिस नाही. घराचे वातावरण अॉफिस सारखे कसे असू शकते? तेथे बेल वाजवली की रनर लगेच हजर. व साहेबांना काय हवं नको ते बघणार, लगेच आणून देणार. रनरचे फक्त तेच काम असे. येथे तुम्ही बाबा अहात, आजोबा अहात. ते प्रेम आदर मिळतो ना तुम्हाला. ••••
घर म्हणजे घरातले सर्व जण. आता सकाळी अजय अनिता ची अॉफिस ची घाई, अनयची शाळेची घाई, आता यांची अॉफिस ची घाई नाही पण यांची गडबड खूप असते. या तिघांचे आवरले, की तुम्ही आपलं आवरायला घ्या. असं म्हंटले की यांना पटत नाही. राग येतो. मुलांचा नाश्ता, डबा होत असतानाच पुन्हा दुसऱ्यांदा चहा, पाणी मागतात. मला यांचे सर्व व्यवस्थित करायला आवडते. पण इतर महत्त्वाची कामं पण असतातच ना. सर्वांचे बघायचे असते. आज बघ ना, या घाई गडबडीत अनिता डबा न घेता गेली हे बरोबर आहे का? नोकरीला घरातुन निघालेल्या मुलीला डबा देणे जमले नाही मला. हे मला आवडले नाही. अर्धा तास चहा उशिरा मिळाला असता तर चालले नसते का?? •••• थोडं बघावं ना. क्लास वन अॉफिसरी इथे दाखवायची का? वेळेवर मिळाले नाही की यांची आरडाओरडा सुरू होते. मुलांसमोर हे अस वागणं योग्य नाही. या सर्वात माझी तारेवरची कसरत चालू असते. हे साठ वर्षांचे आहेत तर मी काय लहान आहे का??? प्रत्येकाची वेळ सांभाळणे मला कठीण होतं आहे. तरी अनिताची खूप मदत असतेच. यांनी थोडं सहकार्य केले तर, सर्व सहज मॅनेज करता येईल. यांचा मान मला अजिबात कमी करायचा नाही. मुलांसमोर तर नाहीच नाही. कुठे चूकतेय मी?? माझं मलाच कळत नाही. हे असं माझं routine वर्षानुवर्ष चालू आहे. मग आत्ताच का माझी धांदल उडतेय??? “
माझ्या लक्षात आलं ‘post retirement ‘अवघड जातंय. अचानक मिळालेला रिकामा वेळ काय करावे??? सुचत नाहीये, नोकरीत मिळालेला ‘मानसन्मान’ कुठे तरी आठवतोय. हे सर्व पचविणे कठीण होतं आहे. ••••
ताई मात्र बोलत होती. माझ्या ‘support ‘ ने आज तिने बोलायचे ठरविलेले दिसतंय.
ताई म्हणाली, ••••
“अग!! निवृत्ती हे तर अटळ सत्य आहेच ना. प्रत्त्येकाला एक ना एक दिवस निवृत्त व्हायचेच आहे. आता या परिस्थितीशी ‘adjust’ तर करावेच लागेल.
मला आठवतंय, जेंव्हा अनिता सून म्हणून घरी आली, तेंव्हा मला ही बऱ्याच गोष्टीं बरोबर ‘adjust’ करावे लागले. त्यावेळेस तुम्हीच मला सांगायचे ना. शांत रहा, अनिता नवीन आहे. तिला काही बोलत जावू नको. हळूहळू सर्व सेट होईल. ••••
मला कळतंय आयुष्यभर नोकरी करणाऱ्यांना अचानक रिकामा वेळ मिळाला की काय करावे कळत नसेल. तुम्हाला जे आवडेल ते करा. आपलं टाइमटेबल तयार करा. जेणेकरून मला सर्वांकडे लक्ष देता येईल. •••••
आपल्या मुळे घरच्यांना अडचण होणार नाही याची काळजी घ्यावीच लागेल. आपलं ज्येष्ठत्व, श्रेष्ठत्व सांभाळुन आपल्या मुलांबरोबर आनंदाने पूढे आयुष्य जगूया आपण. ••••
तुम्हाला तरी कधी कुठे वेळ मिळाला?? जेवढी मोठी ‘post’ होती. तेवढीच जबाबदारी पण होती. जूनी पीढी आपली खुर्ची सोडेल, तेंव्हाच तर नवीन पिढी पूढे येईल ना. •••••
मुलं काही बोलत नाही पण त्यांना तुमची चिडचिड दिसत नाही का?? उद्या आम्ही वेगळं राहतो असे म्हंटल त्यांनी, तर चालेल का तुम्हाला??? ••••
एका बाईच्या आयुष्यात खूपदा असे प्रसंग येतात जेंव्हा ती भांबावून जाते. काय करावे??? कसे करावे?? तिला सुचत नाही. लग्नानंतर, पहिलं मुलं झाल्या वर, सून आल्यावर ती ‘adjustment ‘करिता वेळ घेते. पुरुषांना पण नोकरी नंतर काय करावे हा प्रश्नच पडत असावा. हे नक्की. ”••••
मी मधून मधून दोघांकडे बघत होते. बहुतेक आज या वादविवादात माझ्या वर ‘Umpire ‘ ची जबाबदारी होती. मनात म्हंटल, ••••
“समर्थन व विरोध विचारांचा असावा, व तो वेळेवर केला गेला पाहिजे “. “लवकर जाग येणे खूप फायद्याचे असते मग ती झोपेतून असो, अहंकारातून असो, नाहीतर वागण्याच्या पद्धतीतून असो. “
मी हळुच म्हंटल, ••••
भाऊजी!! ताई बरोबर म्हणतेय. तुमचा एवढा चांगला परीवार असाच रहावा, याकरिता तिचे सतत प्रयत्न सुरू असतात. तुमचे सहकार्य पण अपेक्षित आहे. ••••
म्हणतात ना ••••
“आयुष्यात समाधान, यश मिळवायचे असेल, आपल्या माणसांना जोडून ठेवायचे असेल तर, स्वतः वर, स्वतः ची काही बंधने वेळेवर घालावीच लागतील. “••••
© सुश्री संध्या बेडेकर
वारजे, पुणे.
7507340231
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
