सौ राधिका – माजगावकर- पंडित
☆ ‘चुस्कीत…’ ☆ सौ राधिका -माजगावकर- पंडित ☆
अ बाले-अ मालेची गोड पोरगी… ‘चुस्कीत‘..
” आता तुमीच सांगा ताई हिला, कार्टी साळंला जायाचं नाई म्हणतीया. हीचा बाप जाताना मला बजावून गेलाय, पोरीला खूप शिकव आनी शानी कर म्हणून. पण ही बया रोज काईनाकाई कारण सांगून, दांडी मारतीया. साळा जवळ तर हाय ” सावित्रीची तक्रार चालूच होती.
सुंद्रीचे गाल फुगले, नाक उडवून ती म्हणाली, “मला चालायचा लई म्हणजे लई कंटाळा येतो बाई.”
सावित्रीचा स्फोट आणि सुंद्रीची पळवाट ऐकून, मी तेव्हां काहीच बोलले नाही. पण दुपारी शेजारच्या उनाडक्या करणाऱ्या पोरांना मी म्हणाले, “चला रे पोरांनो मी तुम्हांला एक गोष्ट सांगते.”
टाईमपास करणाऱ्या सुंद्रीने कान टवकारले आणि ती पळतच मुलांच्या घोळक्यात येऊन बसली. काऊचिऊ, भोपळा म्हातारी गोष्टी ऐकण्याचं वय सरलं होतं मुलांच.
काल वाचनात आलेली ‘चुस्कित’ माझ्या मनांत रेंगाळत होतीच.
“ऐकताय ना मुलांनो? मी तुम्हांला चुस्कीत नावाच्या, तुमच्या एवढ्या मुलीची गोष्ट सांगणार आहे. नऊ वर्षाची चिमूरडी गोड पोरगी आहे ही.. पण-पण-आपल्या सारखे पायच नाहीत हो तिला ”
हे ऐकल्यावर गंभीर झालं बालमंडळ. प्रत्येकाच्या चेहऱ्यावर भलं मोठं प्रश्नचिन्ह उभं राहिलं.
“ अरेरे! असं कसं झालं? मग ती चालणार कशी? शाळेत जाणार कशी? “ नीरज कळवळला.
माझं गुऱ्हाळ मी पुढे चालूच ठेवलं. “ असं बघा, तुम्ही आम्ही सुंद्री सगळे धडधाकट आहोत. हातपाय दिलेत देवानी आपल्याला. दुर्दैवाने चुस्कितला जन्मतःच पाय नव्हते. ‘अ मची’कडे म्हणजे तिबेटी वैद्याकडे लेह मधल्या डॉ. कडे पण तिचे आई-बाबा तिला घेऊन गेले होते.
“मग झाले कां बरे तिचे पाय? “ मकुची उत्कंठा वाढली होती.
“नाही रे बाळा! उपचाराच्या पलीकडची केस होती ती” माझ्या उत्तरातही दुःख होतं.
दिवसामागून दिवस चालले होते. चुस्कीत बाळ मोठी होत होती. तिच्या दुःखी मनाला तिचे ‘अ बाले’ म्हणजे तिचे बाबा दिलासा देऊन म्हणायचे, ” बेटा चित्र किती सुंदर काढतेस तू, तुझ्या ‘अ मालेने, ‘ आईने शिकवलेली शिवणकला आहे नां तुझ्या अंगात.. ती तू वाढव. ”
बाबांच्या प्रोत्साहनाने तिची उमेद वाढली. तिच्या मनाने पुढचं पाऊल उचललं. खिडकीतून दिसणारं आभाळ, आकाशपक्षी तिला खुणाऊ लागले आणि ओहोळाचं नितळ पाणी तिच्या निळ्या डोळ्यात सळसळू लागलं. उत्साहाचं वारं अंगात शिरलं आणि चुस्कीतने पेन्सिल उचलली. मग काय! कागदावर चित्ररेषा उमटू लागल्या. आणि बोलबोलता निसर्ग चित्र तयार झाली. टाईमपास करीत, इकडे तिकडे वेळ न घालवता त्या पोरीने उत्साहाने आपल्या बोटातली कला कागदावर साकारली.
– – हे सांगताना माझी नजर सुंद्रीकडे गेली. तिची मान खाली गेली होती. “समझनेवाले समझ गये थे l”
मी तिच्याकडे बघत गालांतल्या गालांत हसून म्हणाले, ” मला कुठे देवानी पाय दिलेत असं म्हणून रडत न बसता या पोरीने वेळ वाया न घालवता, शिक्षणही घेतलं आणि आपल्या अंगातले, कलागुण वाढवून उमद्या मनाने ती पुढेपुढे चालतच राहिली. बाबांनी आणलेल्या व्हीलचेअरवर बसून ती आसमंतातला आनंद घेत असताना मे-लेले म्हणजे तिच्या आजोबांकडे येणारा अब्दुल तिचा जिगरी दोस्त झाला होता. कारण त्याने शाळेच्या मुख्याध्यापकांना भेटून चुस्कीतची शाळेत जाऊन शिकण्याची, परीक्षा देण्याची स्वप्नकहाणी सरांना सांगितली. शालेय जीवनाची चुस्कीतची ओढ अब्दुलने जाणली. त्या हुशार मित्रानी तिच्या मार्गातले अडथळे दूर करण्याचे उपायही शोधले.
.. अब्दुलची आणि तिची निर्मळ मैत्री म्हणजे नितळ निसर्गझराच होता. शालेय जीवनाची चुस्कीतची ओढ अब्दुल जाणून होता त्या हुशार मित्रानी तिच्या मार्गातले अडथळे दूर करण्याचे नुसते उपायच शोधले नाहीत तर काय सांगू तुम्हाला! तिच्या वर्ग मित्रांनी सळसळत्या उत्साहाने हा उपक्रम, यशस्वी रीतीने, शिक्षकांच्या मार्गदर्शनाने, पारही पाडला होता बरं का मित्रांनो!
ओवीने विचारले, ” म्हणजे काय केलं हो बाई त्यांनी? “
“ सांगते ना! हंसतखेळत ही बालमंडळी म्हणजे तिचे वर्गमित्र एकत्र आले. चुस्कीतच्या घरासमोरच्या ओहोळाच्या बाजूचे दगड धोंडे साफ करून त्यांनी सपाट रस्ता तयार केला. हो! त्यांची गोड मैत्रीण त्या सपाट रस्त्यावरून सहजपणे व्हीलचेअर वरून शाळेत जाणार होती ना! आणि शाळेचं, शिक्षणाचे तिचं स्वप्न पूर्ण करणार होती. सपाट रस्त्यावरून सहजपणे तिला जाता यावं म्हणून, “साथी हाथ बढाना” हे गाणं म्हणत मित्रांनी तिला ही सप्रेम भेटच दिली होती.
कोपऱ्यातली एक चिमणी चिवचिवलीच.. ” पण बाई तो ओहोळ! व्हीलचेअर घेऊन पाण्यावरून कशी काय जाणार चुस्कीत? ”
तिचा प्रश्न ऐकून माझ्या मनाने कौल दिला, ‘ रंगतीय! रंगतीय चुस्कीतची गोष्ट चांगलीच रंगतीय ‘. कारण मुलं कान देऊन ऐकत होती. माझ्या लक्षात आलं बालश्रोतृवर्ग पोहोचलाय चुस्कीतच्या जगात.
सुजाता पद्मनाभन आणि अनुवादक उत्कर्षा महाजन यांना मनोमन हात जोडले. कारण त्यांनीच तर ही सुंदर बालकथा आपल्या कसदार लेखणीतून उतरवलीय.
ती मी वाचली म्हणून तर मला मुलांपुढे मांडता आली होती. सुजाताताईंची कथा सांगताना मला आणखीनच हुरूप आला.
चिवचिवणाऱ्या चिमणीला जवळ घेऊन मी म्हणाले,
“बरं का चिमणे, तुझं म्हणणं बरोबर आहे रस्ता तर छान तयार झाला. एक काम पूर्ण झाले पण ओहोळावरून जायला लाकडी पूल सुद्धा तयार केला तिच्या दोस्तांनी. ”
हे ऐकून सगळ्या चिमुकल्यांनी टाळ्यांचा कडकडाट केला.
“ आणि बरं का मित्रांनो! मे-लेलेच्या मदतीने अशा प्रकारे चुस्कितचा शालेय प्रवास महाराणीसारखा व्हीलचेयरवर बसून सुरू झाला. पण दोस्तांनो! आधी मला सांगा मे-लेले म्हणजे कोण हो? “
मुद्दामच मी प्रश्न विचारला होता. मुलांची स्मरणशक्ती जागृत करून ही मंडळी किती गोष्टीशी समरस झाली आहेत हे मला बघायचं होतं. तर काय दणदणीत कोरस आवाज आला… “मेमे -ले म्हणजे आमच्या आजोबांसारखे चुस्कितचे आज्जोबा, हो नां बाई?
– – – मी धन्य झाले, ‘ सुजाता पद्मनाभन’ ह्यांच्या कसदार लेखणीतून, ‘उत्कर्षा महाजन’ ह्यांच्या अनुवादातून सादर झालेली ही भावस्पर्शी बालकथा बालकांच्या नसानसांत भिनली होती. माझ्या सांगण्याचे सार्थक झालं कारण माझ्याजवळ येऊन सुंद्री माझ्या कानांत कुजबजली, “बाई मी पण उद्यापासून शाळेत जाईन.
तिला जवळ घेत मी म्हणाले, ” सुंद्राताई पटलं ना तुम्हाला शाळेचं महत्त्व? अगं शाळा नुसती साक्षर नाही तर परिपूर्ण खऱ्या अर्थाने शहाणं करते. नुसती माहिती नाही तर आपल्या रोजच्या आणि पुढच्या आयुष्याचं महत्त्व पटवून देते. मनातली भीती जाऊन आपल्यात आत्मबळ आणि आत्मविश्वास निर्माण करते. ”
सुंद्रीच्या डोक्यावरून प्रेमाने हात फिरवत मी पुढे म्हणाले “बेटा खूप शिक. ज्ञानाने मनाने मोठी हो. वडिलांचं शिक्षणाचं स्वप्न पूर्ण कर आणि आईचे पांग फेड “
कोपऱ्यात उभी राह्यलेली सावित्री पुढे येऊन माझ्या कानाची लागून म्हणाली, “बाई तुमची मात्रा बरोबर लागू पडली बघा! बाकी सोनारानं कान टोचलेले बरे पडतात म्हणायचे. चला आता आणखी नवीन काम शोधते. तेवढेच चार पैसे मिळतील, पोरीला शिकवाया पदर बांधायाच हवा मला. ”
तिची लगबग, उमेदबघून माझ्याही नजरेत कौतुक उमटलं. मी चुस्कीतचे मनोमन आभार मानले.
© सौ राधिका -माजगावकर- पंडित
पुणे – 51
मो. 8451027554
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
