उज्वला सुहास सहस्त्रबुद्धे
☆ अल्बम… ☆ उज्वला सुहास सहस्त्रबुद्धे ☆
4 जुलै माझा वाढदिवस! वाढदिवसाची तारीख आली की मागचे कितीतरी वाढदिवस डोळ्यासमोर येऊन जातात! बालपण डोळ्यासमोर उभे रहातं!
आता सत्तरी ओलांडली तरी जुन्या आठवणी कायमच मनात कोरलेल्या आहेत! 50 /60 वर्षांपूर्वी फोटो काढणे हे तितकेसे कॉमन नव्हते.. त्यावेळी कॅमेराच नवीन होता. साधारणपणे 60/ 65 वर्षांपूर्वी आमच्या घरी कॅमेरा होता. अर्थात ही माझ्यासाठी ऐकीव गोष्ट!
माझ्या वडिलांना फोटोग्राफीची आवड होती. त्यामुळे फोटो काढणे, ते स्वतः डेव्हलप करणे, ह्या गोष्टी ते शिकले होते. स्वातंत्र्यापूर्वी माझ्या वडिलांचे कुटुंब कराचीला होतं, त्यामुळे अजूनही तेथील त्यांच्या घराचे, कराची शहराचे फोटो सुद्धा आमच्या अल्बम मध्ये आहेत.
अगदी पूर्वीच्या कॅमेरात आठ फोटो निघत असत. नंतर छोटे छोटे १६ आणि २४ फोटो निघणारे रोल आले. कॅमेरा मध्ये सुधारणा होऊ लागल्या. तसतसे अधिक चांगले आणि जास्त फोटो मिळू लागले. फोटोंचा अल्बम ही लोकांच्या आवडीची गोष्ट बनू लागली. घरातील लग्न, मुंज, बारसे किंवा कोणताही कार्यक्रम असला की फोटो काढून त्यांचा अल्बम बनवला जाऊ लागला. आमचे दादा मग प्रत्येक अल्बमला नाव देत! ‘गोड स्मृती’
किंवा ‘स्मृती गंध’ यासारखी! आता तर काय मोबाईल मुळे फोटो काढणे खूपच सोपे झाले आहे. पण प्रिंटेड फोटो अल्बम ची शान मला वेगळीच वाटते!
केव्हाही मनात आलं की, एखादा अल्बम काढावा आणि जुने फोटो बघत बसावे यातील आनंद वेगळाच असतो!
स्वतःच्या आयुष्याचा हा अल्बम उघडताना माझ्याही डोळ्यासमोर माझ्या छोट्या छोट्या छबी दिसू लागल्या! आईच्या कडेवर बसलेली मी, कधी रडत असलेली, नुकतीच पावले टाकू लागलेली मी, मला फोटोत दिसली.. नवीनच पंजाबी ड्रेस घालून शाळेला जायच्या तयारीत असलेली चार-पाच वर्षाची ‘ऋजू’ ही एका फोटोत दिसली!
दोन वेण्या वर बांधलेल्या आणि काळ्यावर पांढऱ्या खडीचे परकर-पोलके घालून वडिलांबरोबर रत्नागिरीच्या समुद्रावर फिरायला गेलेली मी मला फोटोत दिसली तर, त्यानंतर स्कर्ट – ब्लाउज घालून शाळेत जाणारी मी मला जाणवून देत होती की, तू आता मोठी झालीस! नकळत 1964 साल उजाडले आणि मी दहा वर्षाची झाले!
माझ्या वाढदिवसाला आई माझ्या मैत्रिणींना घरी फराळाला बोलवत असे. आणि मग छोटासा मनोरंजनाचा कार्यक्रमही होत असे. त्यात चिठ्ठ्या टाकून उचलायला सांगितले जाई आणि चिठ्ठीत असेल त्याप्रमाणे गाणे, नाच किंवा खेळ करून दाखवावा लागत असे. तेव्हा खायच्या पदार्थात पाव-भाजी, केक नसे, पण घरी केलेले पोहे, चिवडा, लाडू यासारखे पदार्थ असत. मग आमची पार्टी मजेत होत असे.. असे वाढदिवस साजरे करता करता अल्बम मध्ये मॅट्रिकच्या वर्षीचा ग्रुप फोटो आला आणि त्यामुळे आपण एका महत्त्वाच्या टप्प्यावर येऊन पोहोचलो याची जाणीव झाली.
कॉलेजची वर्षे सुरू झाली आणि घरचा वाढदिवस बंद होऊन बाहेर हॉटेलात वाढदिवस साजरा होऊ लागला.. फोटोसेशन होऊ लागले. मित्र- मैत्रिणींबरोबर वाढदिवस मजेत साजरे होऊ लागले. छान छान गिफ्टची देवाण-घेवाण होऊ लागली आणि हा अल्बम विस्तारत गेला.
अजूनही कधी ते फोटो बघते तेव्हा पुन्हा एकदा मनावर आठवणींचे मोरपीस फिरते! बघता बघता किती वाढदिवस साजरे झाले, परंतु खरी मजा आणि प्रेम मिळाले ते लग्नानंतरच्या पहिल्या वाढदिवसाला! सरप्राईज म्हणून मिळणारी साडी किंवा दागिना वाढदिवसाला शोभा आणू लागला. मग नवऱ्याबरोबर केक कापतानाचा फोटो अल्बम मध्ये आला. मुलांच्या जन्मानंतर आपल्यापेक्षा मुलांचे वाढदिवस साजरे करत काढलेले फोटो अल्बम मध्ये दिसू लागले. ते चौकोनी कुटुंब असे आमचे फोटो आता अल्बम खुलवू लागले!
मध्यंतरीच्या काळात मुलांनी आमचे वाढदिवस साजरे केले. ‘आई, तुझ्या वाढदिवसाला मी तुला सरप्राईज गिफ्ट देणार आहे, ‘ म्हणून मुले त्यांनी साठवलेल्या पैशातून माझ्यासाठी आठवणीने छोटी- मोठी वस्तू आणू लागली आणि माझा ऊर आनंदाने आणखीनच भरून आला! अरेच्चा, किती मोठे झालो आपण! असे म्हणत अल्बम मधल्या फोटोत भर पडत होती…
आता काय पन्नाशी आली.. मुलांची लग्न कार्ये झाली.. सून, जावई, नातवंडे यांच्या आगमनाने वाढदिवस पुन्हा एकदा जोरात साजरे होऊ लागले. फॅमिली ग्रुप फोटोंची अल्बम मध्ये भर पडली. छोटी नातवंडे अंगा खांद्यावर विसाऊ लागली. काळ्या केसांमध्ये रुपेरी चांदीची भर पडली. वय
जाणवायला लागले. वाढदिवसाला आणलेला गजरा माळण्या इतके केस नाही गं उरले, ‘ असं लेकीला म्हटलं तरी, ‘ आई तुला मोगरीचा गजरा आवडतो ना, म्हणून मी मुद्दाम आणलाय, ‘ असं म्हटलं की छोट्याशा केसांवर तो घालावाच लागे! असे वाढदिवस साजरे करता करता हळूहळू साठी कडे वाटचाल झाली. सांधे कुरकुरायला लागले. आता काही नको तो वाढदिवस असे वाटू लागले! इतकी वर्षे काढलेले फोटो अल्बम मध्ये बघताना आपल्या मधला फरक जाणवू लागला…
पण काळ आपल्यासाठी थांबतो का? ती वाटचाल तर चालूच असते! आत्ता वयाची 72 वर्षे पूर्ण करून 73 व्या वर्षात पदार्पण केले तरी वाढदिवसाचा आनंद सर्वांमध्ये वाटून घेताना दिवस कसा जातो कळत नाही!
कुठे ती लहान ऋजू, नंतर लग्नानंतरची उज्ज्वला आणि आता तर उज्ज्वला आजी! अल्बम मधील सरकती वर्षे बघता बघता मी रंगून गेले! फोटोमुळेच ही किमया झाली आहे. खरंच, मन:चक्षुपुढे येणाऱ्या छोट्या मोठ्या व्यक्ती आपण सांगू शकत नाही वर्णन करून, पण फोटो मुळे मात्र व्यक्ती जशीच्या तशी डोळ्यासमोर उभी राहते! ही तर आहे फोटो अल्बमची किमया!
4 जुलै 2026, बहात्तर वर्षे पूर्ण झाल्याचा वाढदिवस साजरा करताना केक कापून झाला! फोटो काढून झाले! आज मोठ्या भावाची माझ्याकडे असलेली उपस्थिती ही माझ्यासाठी आनंददायी होती.. पुन्हा एका नवीन वर्षात पदार्पण केले. आठवणींच्या अल्बम मध्ये आणखी एका फोटोची भर! अशाच आनंदात वाढदिवस साजरा करत रहायचंय, जोपर्यंत भिंतीवरच्या फोटोंमध्ये आपण जाऊन बसत नाही तोपर्यंत! …
© उज्वला सुहास सहस्रबुद्धे
≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
