मराठी साहित्य – जीवनरंग ☆ मुद्दल… लेखक – अज्ञात ☆ प्रस्तुती – श्री सुनील देशपांडे ☆

श्री सुनील देशपांडे

🌸 जीवनरंग 🌸

☆ मुद्दल… लेखक – अज्ञात ☆ प्रस्तुती – श्री सुनील देशपांडे ☆

☆

दर महिन्याच्या पाच तारखेला त्या आजी पोस्टात यायच्या.

काउंटरवर शंभरची नोट ठेवायच्या, आरडीच्या पासबुकात नोंद करून घ्यायच्या, आणि जाताना एकच प्रश्न विचारायच्या.

“जाधवांचा पत्ता लागला का रे? “

अक्षयची या पोस्ट ऑफिसात बदली होऊन तीन महिने झाले होते आणि तिन्ही महिने त्याने हे न चुकता बघितलं होतं. पाऊस असो, ऊन असो, पाच तारीख चुकली नाही. एकदा पाच तारखेला रविवार आला, तर आजी सहा तारखेला सकाळी दार उघडायच्या आत हजर. सगुणाबाई नाव त्यांचं. ऐंशीच्या घरातल्या. जुन्या पोस्टमास्तरांनी चार्ज देताना सांगून ठेवलं होतं, “त्या आज्जी येतील. शंभर भरतील. जाधवांचं विचारतील. नाही म्हणायचं आणि चहा विचारायचा. चाळीस वर्षं चाललंय हे. “

चाळीस वर्षं? अक्षयला राहवलं नाही. चौथ्या महिन्याच्या पाच तारखेला नोंद करून झाल्यावर त्याने विचारलंच.

“आजी, हे जाधव कोण? आणि पत्ता कशाला हवाय तुम्हाला? “

सगुणाबाईंनी क्षणभर त्याच्याकडे बघितलं. मग त्या काउंटरजवळच्या बाकावर बसल्या आणि पासबुक मांडीवर ठेवून बोलायला लागल्या.

“मुद्दलाचा शोध चाललाय रे बाबा. चाळीस वर्षं झाली. ” त्यांनी पासबुकावरून हात फिरवला. “पंच्याऐंशी साल. आम्ही सांगलीला होतो. हे गोडाऊनवर कामाला आणि मी घरोघरी धुणीभांडी करायचे. पहिलं बाळंतपण अवघड झालं माझं. दवाखान्याने पाचशे रुपये मागितले. पाचशे म्हणजे तेव्हा यांचे दोन महिन्यांचे पगार. हातात फुटकी कवडी नव्हती. आणि यांच्याबरोबर गोडाऊनवर काम करणारा गणपत जाधव नावाचा गडी होता. कोकणातला. त्याने त्या रात्री स्वतःच्या पगाराचं पाकीट जसंच्या तसं यांच्या हातात ठेवलं. म्हणाला, “ पोरगं आधी, हिशोब नंतर. ” आजींचा आवाज जरासा कापला. “माझा मुलगा त्या पाचशेमुळे जगात आला रे. “

“आणि मग? “

“मग महिन्याभरात गोडाऊन बंद पडलं. गणपतभाऊ गावी निघून गेले. जाताना पत्ता लिहून दिला होता एका कागदावर. पावसाळ्यात आमच्या पत्र्याच्या खोलीत पाणी शिरलं आणि त्या कागदाचा लगदा झाला. यांना गाव आठवतं ते अर्धवट. देव.. देवरुख, देवगड, देवळे.. काहीतरी देवाचं नाव होतं म्हणतात. आम्ही शोधत राहिलो, सापडले नाहीत. मग हे म्हणाले, जोवर सापडत नाही, तोवर त्याचे पैसे वेगळे साठवत जा. वाढवत ठेव. देणं ठेवून मरायचं नाही. “

त्यांनी मांडीवरचं पासबुक उघडून दाखवलं. आणि त्याच्याखाली पिशवीतून अजून पाच जुनी पासबुकं काढली. चाळीस वर्षांची चवड. पहिल्या पुस्तकावरची शाई उडालेली, शेवटचं करकरीत.

“दर महिन्याला शंभर. आधी दहा भरायचे, मग परवडेल तसे वाढवले. मुदत संपली की पुन्हा नवीन खातं. व्याजासकट सगळं मिळून एक लाख बहात्तर हजार झालेत. ” आजी शांतपणे म्हणाल्या. “मुद्दल पाचशेच आहे रे. बाकी सगळं व्याज आहे. उपकाराचं व्याज मोठं असतं. “

अक्षय पासबुकांच्या चवडीकडे बघत राहिला. मग त्याने एक गोष्ट केली, जी चाळीस वर्षांत कुणाला सुचली नव्हती.

पोस्टमनला गावातलं प्रत्येक घर माहीत असतं. अक्षयने त्याच संध्याकाळी देवरुख, देवगड, देवळे आणि आसपासच्या सगळ्या पोस्ट ऑफिसांना मेसेज टाकले. नाव गणपत विठोबा जाधव. वय नव्वदच्या आसपास. पंच्याऐंशी साली सांगलीच्या गोडाऊनवर होता. कुणाच्या बीटमध्ये असे आजोबा असतील तर कळवा.

आठवडा गेला. दुसरा गेला. देवगडहून नकार आला, देवळ्याहून नकार आला. अक्षयला वाटलं, चाळीस वर्षांत जे झालं नाही ते आपल्याला दहा दिवसांत कसं जमेल.

… आणि अकराव्या दिवशी देवरुखजवळच्या साखरप्याहून फोन आला. तिथला जुना पोस्टमन हसत म्हणाला, “जाधव आजोबा? अरे, आमच्या बीटमधले. अजून ठणठणीत आहेत. पारावर बसून पोरांना सांगलीच्या गोडाऊनच्या गोष्टी सांगत असतात. “

पुढच्या पाच तारखेला सगुणाबाई नेहमीप्रमाणे आल्या. शंभराची नोट काढली. आणि अक्षयने काउंटरवरून मोबाईल पुढे केला. स्क्रीनवर व्हिडीओ कॉल चालू होता. पलीकडे साखरप्याच्या पोस्टात एका बाकावर एक नव्वदीचे आजोबा बसले होते.

“आजी, तुमच्या यजमानांना घेऊन याल का? जाधव सापडलेत. “

त्या दिवशी संध्याकाळी काठी टेकत रामभाऊ पोस्टात आले. स्क्रीनवर दोघं जुने दोस्त एकमेकांना बघत राहिले. चाळीस वर्षं मधे होती, पण ओळखायला दोन सेकंद लागले.

“गणप्या.. “

“रामा.. अरे तू जिवंत आहेस? “

… पोस्ट ऑफिसातली रांग थांबली. कारकून उठून उभे राहिले. हसणं आणि रडणं एकदमच झालं. सगुणाबाई डोळे टिपत बाजूला उभ्या होत्या, आणि त्यांच्या चेहऱ्यावर चाळीस वर्षांचं ओझं उतरताना अक्षयला स्पष्ट दिसत होतं. रामभाऊंनी सगुणाबाईंच्या हातातली पासबुकं स्क्रीनसमोर धरली. “तुझे पाचशे परत करायचे राहिले होते. बायकोने चाळीस वर्षं साठवलेत. एक लाख बाहत्तर हजार झालेत. नातवाचा खाते नंबर दे, उद्या भरतो. “

पलीकडे गणपत जाधव बराच वेळ गप्प होते. मग म्हणाले, “माझे पाचशेच होते रे. ते तेवढे पाठव. बाकीचे तुझ्या सुनेच्या हातचे लाडू समजून साखरप्याच्या शाळेला दे. पोरांची फी भरायला. पाचशेने एक पोरगं जगलं, आता लाखाने शंभर शिकू देत. “

… रामभाऊंनी स्क्रीनकडे बघून हात जोडले आणि एवढंच म्हटलं, “आजची रात्र चाळीस वर्षांनी शांत झोपेन. “

महिन्याभराने साखरप्याच्या शाळेत नवीन खोलीचं काम सुरू झालं. भिंतीवरच्या पाटीचा फोटो अक्षयच्या मोबाईलवर आला. “गणपत जाधव आणि रामभाऊ साळुंखे यांच्या मैत्रीच्या स्मरणार्थ. “

… आणि पुढच्या पाच तारखेला सगुणाबाई पुन्हा पोस्टात आल्या. अक्षयने चमकून बघितलं. त्यांनी काउंटरवर शंभराची नोट ठेवली आणि नवीन खात्याचा फॉर्म मागितला.

“आता कशासाठी आजी? देणं तर फिटलं.. “

“सवय राहिली रे चाळीस वर्षांची, ” आजी हसल्या. “आता साठवीन ते साखरप्याला जायच्या तिकिटासाठी. गणपतभाऊंच्या हातचा चहा प्यायचाय एकदा. “

☆

लेखक : अज्ञात 

प्रस्तुती : श्री सुनील देशपांडे 

 फोन :९६५७७०९६४०

 ई मेल : sunil68deshpande@outlook.com

≈ संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर ≈