डॉ मकरंद पिंपुटकर
इंद्रधनुष्य
☆ टाळ्या थांबल्या… आणि माणुसकी बोलू लागली! ☆ प्रस्तुती – डॉ मकरंद पिंपुटकर ☆
एक प्रसंग… ज्याने डोळे पाणावले आणि माणुसकीचा अर्थ शिकवला
दिनांक : 13 सप्टेंबर 2026
कधी कधी एखादा प्रसंग घडतो…
शब्द थांबतात, डोळे बोलू लागतात आणि मनाच्या खोलवर कुठेतरी माणुसकीची ज्योत पेटते.
13 सप्टेंबरचा तो दिवसही असाच होता…
‘आम्ही साऱ्या सावित्रीच्या लेकी‘ – शैक्षणिक आश्रयालय, वाघाडी, यवतमाळ येथील पारधी समाजाच्या मुलींनी पर्यावरणपूरक शाडूच्या मातीपासून स्वतः मानाचे गणपती तयार केले होते.
गणपती विक्रीसाठी बिरसा मुंडा चौक, आर्णी नाका, यवतमाळ येथे स्टॉल लावण्यात आला होता.
मूर्तीला किंमत नव्हती…
होती ती फक्त शिक्षणासाठी सहयोग राशीची अपेक्षा.
स्टॉलसमोर सहा-सात चिमुकल्या पारधी मुली हातात फलक घेऊन उभ्या होत्या.
“गणपती बाप्पाच्या मूर्तीसाठी मूल्य नाही,
आमच्या शिक्षणासाठी सहयोग राशी द्या.”
“आम्ही मातीला आकार दिला,
तुम्ही आमच्या स्वप्नांना आकार द्या…”
त्या निरागस मुलींच्या हातातील फलक त्यांच्या आयुष्याचीच कहाणी सांगत होते.
तेवढ्यात जवळच तृतीयपंथीयांचा एक समूह आला.
सामान्यतः अशा वेळी टाळ्यांचा आवाज ऐकू येतो…
जगण्यासाठी मदतीची मागणी केली जाते…
पण त्या दिवशी काहीतरी वेगळे घडले.
टाळ्या वाजल्या नाहीत.
पैशांची मागणी झाली नाही.
ते त्या चिमुकल्या मुलींकडे पाहत राहिले…
कदाचित त्या फलकावरील शब्दांनी त्यांच्या मनाला स्पर्श केला असावा.
आणि अचानक…
मिना नावाच्या तृतीयपंथीय भगिनीने पुढे येत स्टॉलसमोर ठेवलेल्या सहयोग राशीच्या दानपेटीत स्वतःचे शंभर रुपये टाकले.
क्षणभर सगळे स्तब्ध झाले!
ज्यांच्या हाताकडे समाज अनेकदा मदतीसाठी पुढे येणारे हात म्हणून पाहतो,
त्याच हाताने आज एका मुलीच्या शिक्षणासाठी मदतीचा हात पुढे केला होता.
तिने त्या चिमुकल्या मुलींना आशीर्वाद दिला आणि म्हणाली—
“ तुम्ही खूप शिक्षण घ्या…
माझा फोन नंबर देते.
गरज पडल्यास मला फोन करा. ”
बस्स…
त्या चार-पाच शब्दांनी वातावरणच बदलून गेले.
मुलींच्या डोळ्यांत कृतज्ञतेचे अश्रू होते…
आजूबाजूला उभे असलेले लोक हा प्रसंग पाहतच राहिले…
कारण त्या क्षणी शंभर रुपयांची किंमत शंभर रुपये राहिली नव्हती.
ती झाली होती—
माणुसकीची श्रीमंती!
गणपतीच्या मूर्ती शाडूच्या मातीच्या होत्या…
पण त्या दिवशी माणुसकीचा गणपती एका हृदयात साकारला होता.
ज्या मुली म्हणत होत्या
“आम्ही मातीला आकार दिला, तुम्ही आमच्या स्वप्नांना आकार द्या…”
त्यांच्या स्वप्नांना आकार देण्यासाठी
एका तृतीयपंथीय भगिनीने पुढे केलेला हा हात
कदाचित रकमेने छोटा असेल…
पण भावनेने तो आभाळाएवढा मोठा होता!
समाजाने अनेकदा माणसांना त्यांच्या बाह्य ओळखीवरून विभागले…
पण त्या दिवशी त्या स्टॉलवर
ना तृतीयपंथीय होता, ना पारधी मुलगी…
होती फक्त दोन माणुसकीची हृदये!
एकीकडे शिक्षणासाठी हातात फलक घेऊन उभ्या असलेल्या चिमुकल्या लेकी…
आणि दुसरीकडे त्यांच्या शिक्षणासाठी आशीर्वादाचा हात पुढे करणारी मिना…
गणरायासमोर घडलेला हा प्रसंग कदाचित योगायोग नव्हता.
कदाचित बाप्पानेच समाजाला सांगितले असावे—
“ माझ्या मूर्तीला नव्हे,
या लेकींच्या स्वप्नांना हात द्या…
कारण शिक्षणाने उजळलेले एक आयुष्य हजारो आयुष्यांना प्रकाश देऊ शकते. ”
त्या दिवशी स्टॉलवर अनेक गणपती विकले गेले असतील…
पण मिनाने दिलेले ते शंभर रुपये या संपूर्ण उपक्रमातील सर्वात अमूल्य ‘ सहयोग ’ ठरले.
कारण त्यात पैशांपेक्षा अधिक काही होते—
आशीर्वाद होता…
आपुलकी होती…
विश्वास होता…
आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे—
माणुसकी होती!
मिना ताई, आपल्या त्या शंभर रुपयांना आणि त्याहूनही मोठ्या मनाला मनःपूर्वक नमन!
–नरेंद्र शा पवार
– रमेश केळकर
आणि
– संचालक मंडळ
‘आम्ही साऱ्या सावित्रीच्या लेकी ‘ -शैक्षणिक आश्रयालय, वाघाडी
गणपती बाप्पा मोरया! —
“ आता टाळ्या थांबल्या… आणि माणुसकी बोलू लागली! ”
प्रस्तुती : डॉ. मकरंद पिंपुटकर
चिंचवड
मो ८६९८०५३२१५
≈ संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
