मराठी साहित्य – मनमंजुषेतून ☆ मौनाचे सामर्थ्य… ☆ शुभा रुद्र ☆

शुभा रूद्र 

 मनमंजुषेतून 

☆ मौनाचे सामर्थ्य… ☆ शुभा रूद्र  ☆

☆

मौनाचे सामर्थ्य आणि निसर्गाचे मूक तत्त्वज्ञान – – 

‘मौन’ ही केवळ शांत बसण्याची क्रिया नाही, तर ती अंतर्मनाचा सुसंवाद साधणारी एक अत्यंत प्रभावी भाषा आहे. जेव्हा आपण बाह्य जगाचा कोलाहल थांबवून निसर्गाशी एकरूप होतो, तेव्हा निसर्गातील प्रत्येक घटक आपल्याला जीवनाचा एक अमूल्य धडा देत असतो. सूर्य, चंद्र, झाडे, माती आणि दगड हे सगळे शांत राहूनही विश्वातील सर्वात मोठा संदेश आपल्याला देत असतात. या मूक संवादातूनच मौनाचे खरे सामर्थ्य प्रकट होते.

निसर्गाच्या कुशीत शांतपणे निरीक्षण केले, तर साध्या-साध्या गोष्टींमधून मानवी जीवनाचे मर्म उलगडते. झाडावरील किड्यांच्या सहज प्रवृत्तीतून आपल्याला आपल्या आहाराच्या आणि जगण्याच्या पद्धतीवर विचार करण्याची प्रेरणा मिळते. “अन्न हे प्यायचे असते आणि पाणी हे खायचे असते, ” म्हणजेच प्रत्येक घास ३२ वेळा चघळून खाण्याचा निसर्गदत्त नियम आपल्याला आरोग्याची गुरुकिल्ली शिकवतो.

त्याचप्रमाणे, मंदिराच्या पायरीशी असणारे कासव आपल्याला संयम आणि इंद्रियनिग्रहाचा संदेश देते. आपले चार पाय, तोंड आणि शेपूट या सहा अवयवांना संकुचित करणाऱ्या कासवाकडून आपल्याला काम, क्रोध, लोभ, मोह, मद आणि मत्सर या षड्रिपूंना नियंत्रणात ठेवून, अहंकार बाजूला सारून जगण्याची शिकवण मिळते.

निसर्गातील सर्वात सुंदर आविष्कार म्हणजे फूल! फूल कधीही गाजावाजा करत उमलत नाही, पण त्याचा सुगंध संपूर्ण आसमंतात पसरतो. माणसाच्या सद्गुणांचेही तसेच असते. संतांप्रमाणेच सुगंधी फुलेही केवळ आनंद वाटण्याचे काम करतात. नदी, सूर्य, आणि माती कधीही कुणामध्ये भेदभाव करत नाहीत.

एका ठराविक वयापर्यंत निसर्गाकडून केवळ ‘घेणारा’ माणूस जेव्हा ‘देण्याची’ कला शिकतो, तेव्हाच त्याचे जीवन सार्थकी लागते.

“नको असलेला भाग काढून टाकला की शिल्प तयार होते… “

हाच नियम मानवी आयुष्यालाही लागू होतो. दगडाच्या पोटात मूर्ती दडलेली असते, फक्त छिन्नीचे घाव घालून नको असलेला दगड काढून टाकावा लागतो. माणसानेही आपल्यातील दुर्गुण, संकुचित विचार आणि अहंकार बाजूला सारला, तर तो स्वतःच्या आयुष्याचा एक उत्कृष्ट शिल्पकार बनू शकतो. मौनाच्या या सामर्थ्याला ओळखून, निसर्गाच्या मूक पाऊलखुणांवर चालणे, हेच खऱ्या समृद्ध जीवनाचे लक्षण आहे.

 ☆

© शुभा रूद्र