श्री संभाजी बबन गायके
मनमंजुषेतून
☆ “समुद्रस्नान की समुद्रदर्शन?” ☆ श्री संभाजी बबन गायके ☆
☆
समुद्र अत्यंत शक्तिशाली असतो हे त्याच्या आसपास जीवन व्यतीत करावे लागते त्या लोकांना चांगलेच ठाऊक असते!
मच्छीमार बांधवांना केवळ पोटासाठी समुद्राच्या पोटात खोलवर शिरावे लागते. एरव्ही ते सुद्धा समुद्राच्या नादी लागत नाहीत. पाण्यात होडी घालताना त्याला हात जोडून नमस्कार करतात. पाण्यातून किनाऱ्यावर सुखरूप आल्यावरही मागे वळून हात जोडतात. तिथे, ज्यांचा समुद्राशी कधीतरी संबंध येतो, त्यांनी समुद्राशी कसं वागलं पाहिजे?
भारतीय शास्त्रांत काही विशिष्ट तिथींचा अपवाद वगळता समुद्र स्नान निषिद्ध मानले आहे, यामागे काही कारणे असतीलच.
समुद्राचे केवळ दर्शन घेतल्यानेही मनाला आनंदाची अनुभूती येऊ शकते. परंतु समुद्र माणसाला आकर्षित करून घेतो, हेही खरे. पण म्हणून बेधडक त्याच्या अंतरंगात प्रवेश करणं योग्य नाही. आपल्या पुढे शंभर पावलं सपाट किनारा असताना आपल्यापर्यंत येणाऱ्या लाटेच्या पाण्यात घोट्यापर्यंत पाय भिजवून, हातात ते जल घेऊन तेच समुद्राला पुन्हा देऊन मागे वळावं… आणि किनाऱ्यावर वाळूत बसून तो महा सागर अनुभवावा!
समुद्राच्या पाण्यात निम्मी वाळूच तर असते आणि तीही अगदी बारीक. लाटेसरशी ती वाळू किनाऱ्यावर पसरत जाते. आणि पाणी मागे सरल्यावर तिथेच राहते काही वेळ. दुसरी लाट येताच पुन्हा समुद्रात जाण्यासाठी आतुर असते. त्यामुळे याक्षणी तुमच्या पायांखाली असलेली वाळू कधी निसटून जाईल हे सांगता येत नाही!
त्यात कोकणातील समुद्र किनारे बऱ्याच ठिकाणी उताराचे आहेत. स्थानिक नागरिकांशी दोन शब्द बोलल्यास सर्वकाही समजू शकते. पण कानांत वारे शिरलेल्या शहरी प्रजेला स्थानिकांशी बोलणं कमीपणाचं वाटू शकतं!
त्यात मुख्यतः पुरुषांना इथे पुरुषार्थ दाखवण्याची खुमखुमी येते. महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांच्या सहलींमध्ये दोन भिन्न लिंगी समूह एकत्रित असतील तर हिरो संप्रदाय काहीतरी सिद्ध करण्याच्या प्रपंचात गुंतून जातात.
तो दुचाकी जीवघेण्या वेगात आणि रीतीने दामटत असतो आणि त्याला मिठी मारून बसलेली ती रोमांचित होत असते… तो किती हिंमतवाला आहे.. हे ती शब्दांविनही व्यक्त करीत राहते… आणि त्याचा वेग आणि आवेगही वाढत जातो!
समुद्रकिनारही असेच दृश्य असते. किंबहुना नदी, धरणे, तलाव या ठिकाणीही हाच दुरंगी सामना दिसू शकतो.
नव्या मराठीत या अगोचरपणाला शायनिंग खाणे किंवा मारणे अशी संज्ञा आहे. याला कुटुंबासोबत आलेले पुरुषही अपवाद नाहीत!
आताशा reels साठी कोण काय कreel याचाही भरवसा देत येत नाही.
पाण्यातले साहसी क्रीडा प्रकार आयोजित करणारे व्यावसायिक तुमच्या जीवाला किती प्राधान्य देतात, ही तपासून पाहण्याची बाब आहे. लाइफ जॅकेट हे पाण्यात बुडण्यापासून काहीच मिनिटे वाचवते हे लक्षात घ्यावे. पण ही वस्तू महाग म्हणून व्यावसायिक पुरेशा संख्येने उपलब्ध करून देत नसतील बहुदा. आणि जे देतात त्या वस्तूंचा दर्जा की. तपासतो?
शिवाय आपण यात घबराट दिसतो म्हणूनही काही लोक ते अंगावर चढवत नाहीत. मनात प्रचंड भीती असताना जल प्रवासाचा आनंद एक पर्यटक म्हणून कसा घेता येतो हे समजत नाही. ज्यांना पोटासाठी हा प्रवास करावाच लागतो, त्यांच्याबद्दल काय बोलावे? केवळ नशिबावर हवाला ठेवून राहायचे हे त्यांच्या हाती.
जंजिरा किल्ल्यावर मोठ्या बोट मधून छोट्या तराफ्यांवर उतरणाऱ्या लोकांसाठी काय सुरक्षितता साधने असतात? त्यात मग ते तिथले नेहमीचे लोक तुम्हांला आणखी घाबरवून टाकायला सज्ज असतातच. काही विपरीत घडले तर जबाबदारी नावाची गोष्ट स्वीकारणार कोण आणि मेलेल्या माणसाला त्याचा काय उपयोग?
शालेय किंवा महाविद्यालयीन सहलींचे आयोजन करताना या पिढीच्या अतिरेकी साहसी वृत्तीला लगाम घालणं केवळ अशक्य असते. एका शिक्षकाच्या ताब्यात चार मुलं आहेत… आणि त्यातील एक जण त्यांच काहीही न ऐकता पाण्यात पुढे पुढे जात राहिला तर शिक्षक काय करू शकतात? तो विद्यार्थी जिवंत पाण्याबाहेर आला तरच शिक्षा करू शकणार.. एवढंच!
त्यामुळे समुद्र सहली मध्ये पाण्यात उतरू न देणे हा एकमेव नियम असणे आणि तो पाळणे हाच एकमेव उपाय.
मागील सर्व अपघातांचा इतिहास पाहता विद्यार्थी शिक्षकांच्या सूचनांकडे पूर्ण दुर्लक्ष करून पाण्यात पुढे गेल्याची उदाहरणे अधिक दिसतील. एकदा त्या प्रचंड समुद्रात, गर्दीत आणि गोंधळात प्रवेश केल्यावर नियंत्रण ठेवणं अशक्य गोष्ट असते! कमरेला दोर बांधून थोडे पुढे जाणे तुलनेने सुरक्षित असते.. पण तेवढा उद्योग का करावा? पण असा दोर सोबत कोण ठेवणार हाही प्रश्नच नाही का?
भरती ओहोटी चे वेळापत्रक अनेक किनाऱ्यांवर प्रदर्शित केलेले असते… त्याकडे गांभीर्याने न पाहणारे अतिशहाणे मग अलिबाग किल्ल्यावर सहा तास अडकून पडतात!
समुद्रातील वाळूत चालताना नेहमीच्या रस्त्यावर चालताना लागतो त्यापेक्षा दुप्पट वेळ लागतो हे समजून न घेतल्याने पाण्यातून मागे फिरणाऱ्या लोकांना समुद्र माफ नाही करू शकत. केवळ धम्माल करायला आलेली मुलं, महिला यांत मोठ्या संख्येने बळी गेलेले आहेत.
बाकी समुद्र hypnotize करतो, अमावास्या, पौर्णिमेला अशा घटना जास्त होतात… हे वादग्रस्त विषय असून ते पूर्वानुभवाचे सामान्यीकरण असू शकते.
एकदा अपघात घडून गेल्यावर तो त्या त्या व्यक्तींच्या, कुटुंबांच्या स्मृतिपटलांवर मोठा काळा डाग बनून राहतो… कायमचा!
त्यातून हाताशी आलेली, तरुण, एकुलती एक मुलं गमावणे किती क्लेशदायक असते.. हे अनुभवाशिवाय समजणार नाही!
समुद्राच्या पाण्याला पाय लावावेत, पाय लावल्याबद्दल हात जोडून क्षमा याचना करून मागे सरावं, हे उत्तम! दर्शन पुरेसं आहे समुद्राचं!
बाकी प्रत्येकास मनाजोगते जगण्याचा आणि मरण्याचा अधिकार आहेच!
परदेशातील समुद्रकिनारे, तिथले आधुनिक साधनांनी सुसज्ज जीवरक्षक, तिथल्या लोकांची जल साक्षरता याची आणि आपल्याकडच्या परिस्थितीची तुलना होऊ शकत नाही. आणि आपल्याकडे माणशी एक सुरक्षारक्षक नेमला तरीही लोक ऐकतीलच याची शाश्वती नाही!
© श्री संभाजी बबन गायके
पुणे
9881298260
≈ संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
