सुश्री विभावरी कुलकर्णी
विविधा
☆ चातुर्मास – श्रावण – — भाग २ ☆ सुश्री विभावरी कुलकर्णी ☆
‘आs घाs डाss
दुs र्वाsss फू ss लू ssss य ssss’ अशी लांबच लांब आरोळी वजा हाक कानावर पडली की असे वाटायचे, ही बाई आणि ही हाक आली की, हिच्या मागे श्रावण महिना येतो. वर्षभर ही कुठे असते कोण जाणे? पण दिव्यांच्या आमावस्ये पासून हीची आरोळी व हे समान घरपोच उपलब्ध व्हायचे. आणि हे सगळे मूठभर धान्य देऊन मिळायचे. ती कधीच पैसे घेत नसे. डोक्यावर आघाडा, दुर्वा, फुले घेतलेली टोपली असायची. काखेत एक झोळी, त्यात छोटया छोटया ३/४ टोपल्या आणि पाठीवर एक बाळ साडीच्या पट्ट्यात बांधलेले असायचे. ते तिच्या खांद्यावरून डोकावून खुदुखुदू हसायचे. आपण दिलेले धान्य ती तिच्या जवळच्या झोळीत असलेल्या टोपलीत वेगवेगळे ठेवायची. मला तर तीच साक्षात जिवती वाटायची. तिच्या कडील त्या रानातील वस्तू घेऊन झाल्या की लहान मुलांचा दिवस सुरु व्हायचा. आणि आई, आजी यांच्या या वाढीव कामाला सुरुवात व्हायची.
घेतलेल्या वस्तू पुन्हा धुणे, त्या कोरड्या करून निवडणे, त्यातील नको असलेले गवत काढणे, त्यांचे एकसारखे दांडे कापणे यात आजीला मदत करायला मजा यायची. मात्र ज्याची पहाटे अंघोळ झालेली असेल त्यालाच ही संधी मिळायची. सुई नसताना नुसत्या दोऱ्यात वेगवेगळ्या वनस्पती एकाच मापात गुंफून हिरवा, पांढरा, लाल, गुलाबी, जांभळा असा देखणा हार खास जीवतीच्या कागदाच्या पूजेसाठी तयार व्हायचा.
जसे आपण घरातील पाहुण्याचे आगत्य करतो त्याला प्रथम मान देतो. त्या प्रमाणे दैनंदिन पूजेत या पाहुण्या कागदाला मान असायचा. प्रथम त्याची पूजा व्हायची. तो हार घातला जायचा. मग बाकीच्या देवांची पूजा व्हायची. ते निरीक्षण करताना काही प्रश्न मनात यायचे. काही प्रश्नांची उत्तरे मोठी माणसे द्यायची पण काही उत्तरे नंतर मिळाली. त्यात प्रश्न असायचा या चार चित्रांचा एकत्र समावेश का असावा? आणि त्यांचा या महिन्याशी काय संबंध आहे?
पहिले चित्र भगवान नृसिंह ज्यांनी बाळ प्रल्हादाचे हा अवतार घेऊन रक्षण केले.
दुसरे चित्र कालिया मर्दन करणारे भगवान श्रीकृष्ण यात खेळणाऱ्या, बागडणाऱ्या मुलांचे, तेथील लोकांचे रक्षण करणारा श्रीकृष्ण दिसतो.
तिसरे चित्र जरा व जिवतिका जिवती म्हणजे दीर्घायू प्रदान करणारी. या दोघी आपल्या आसपास बालकांना खेळवताना दिसतात. म्हणजेच त्यांच्या आरोग्याची काळजी घेऊन त्यांना आनंदी ठेवण्याचे महत्त्वाचे काम करतात.
चौथे चित्र बुध आणि बृहस्पती (गुरु) बुध पूजनामुळे अलौकिक बुद्धिमत्ता, आकर्षक व्यक्तिमत्व, वाक्पटुत्व प्राप्त होते. आणि बृहस्पती मुळे शैक्षणिक प्रगती, अध्यात्मिक उन्नती होते. विवेकबुद्धी जागृत होते.
प्रथम रक्षक देवता. नंतर बालकांचे रक्षण करणारी देवता.
त्या नंतर दीर्घायुष्य देणारी देवता.
आणि चौथी व्यक्तिमत्व प्रभावित करणारी देवता.
एकूणच या सगळ्या पूजेचा केंद्रबिंदू अपत्ये आहेत.
एका मातृ शक्तीने दुसऱ्या रक्षक व पालक शक्तीचे केलेले पूजन म्हणजे हे जिवती पूजन.
आणि जगातील सर्व प्राणिमात्रांच्या उज्वल भविष्या साठी आणि रक्षणाची प्रार्थना म्हणजे जिवती पूजन.
© सुश्री विभावरी कुलकर्णी
मेडिटेशन,हिलिंग मास्टर व समुपदेशक, संगितोपचारक.
सांगवी, पुणे
– ८०८७८१०१९७
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
