सौ शालिनी जोशी
विविधा
☆ ‘ मूळ’ याचे मूळ शोधण्याचा प्रयत्न… ☆ सौ शालिनी जोशी ☆
एकाच शब्दाचे अनेक अर्थ असणे हा मराठी भाषेचा अलंकार आहे. ‘मूळ’ या शब्दाचा हे विचार करता तो बऱ्याच अर्थाने वापरला जातो असे लक्षात आले. मूळ म्हणजे झाडाचे मूळ रूढार्थ. त्यावरून मूळ म्हणजे आधार असाही अर्थ होतो. मूळ म्हणजे आदिकारण, या अर्थाने सुरुवात जेथून होते ते मूळ म्हणून वंशाचे मूळ, धर्माचे मूळ, मूळप्रकृती, मूळपीठ, शब्दाचे मूळ इत्यादी बरेच शब्द तयार होतात. यातूनच मुळाक्षरे हा शब्द आला असावा. मुळाक्षरे म्हणजे वर्णमाला जे शब्दाचे मूळ आहे. तसेच गणितात मूळ संख्या असतात उदाहरणार्थ एक, तीन, पाच —- तसेच वर्गमूळ, घनमूळ असते. आरोग्यशास्त्रात ‘मूळव्याधी’ वरचा आजार आहे. २७ नक्षत्रात मूळ नक्षत्र आहे. योग शास्त्रात तीन बंधात एक ‘मूळबंध’ आहे. लग्न झालेल्या मुलीला आणायला जो माणूस जातो त्याला ‘मूळ’ म्हणतात किंवा मुराळी. मूळ म्हणजे आरंभ, उगम, प्रारंभ, सुरुवात या दृष्टीने नदीचे मूळ म्हणजे उगमस्थान. मनाच्या श्लोकात गणेशाचे वर्णन मूळारंभ असे केले.मूळ यावरून शब्दावरून बरेच वाक्प्रचार आहेत. मुळाशी हात घालणे, निर्मूळ करणे, मुळावर जन्मणे, मूळनक्षत्रावर जन्मणे, मुळावर उठणे. ज्ञानेश्वरीत मुळवणे म्हणजे समूळ नायनाट करणे हा नवीन शब्द सापडला.’ संसार दुःख मुळवणेl विकृतीविणे l’ संसार दुःखाचे सहजपणे उच्चाटन करणे.
© सौ. शालिनी जोशी
संपर्क – फ्लेट न .3 .राधाप्रिया टेरेसेस, समर्थपथ, प्रतिज्ञा मंगल कार्यालयाजवळ, कर्वेनगर, पुणे, 411052.
मोबाईल नं.—9850909383
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ.उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ.मंजुषा मुळे/सौ.गौरी गाडेकर≈
