मराठी साहित्य – विविधा ☆ “अनंत दीपांमध्ये प्रकाशमान…तेजस्वी दीप!” ☆ श्री संभाजी बबन गायके ☆

श्री संभाजी बबन गायके

 विविधा 

☆ “अनंत दीपांमध्ये प्रकाशमान…तेजस्वी दीप!” ☆ श्री संभाजी बबन गायके ☆

भगवान श्रीकृष्ण यांच्या तेजाचे वर्णन करताना संतांची कल्पनाशक्ती अनंत ब्रम्हांड ओलांडून जाण्याचा प्रयत्न करते. संत श्रेष्ठ श्री एकनाथ महाराज म्हणतात…देवा….तुझी प्रभा आहे ना…तुझा जो प्रकाश आहे ना…तुझे जे तेज आहे ना….ते एकीकडे आणि अनंत दीप प्रज्वलीत केल्यावर होईल तो प्रकाश, तो उजेड एकाबाजूला! तुझ्या याच तेजाने दहाच्या दहा दिशा उजळून निघतात आणि पृथ्वीच्या डोईवर आच्छादलेल्या या गगनाला शोभा येते…ते शोभून दिसते!

तूच निर्माण केलेली हालचाल करू शकणारी चर आणि एका जागी स्थिर असणारी अचर अशी सृष्टी. आम्रवृक्ष स्वत: आनंदी कधी होतो…त्याच्या सर्वांगावर मोहर अवतरला की. हा मोहर एक सांगावा असतो पुढे पोटी येणा-या आम्रफलांचा. आंब्याचे अस्तित्व पुढे चालवणारा मोहर….चिरंतन आयुष्याची खूण. तद्वत ही सारी सृष्टी पुढे प्राप्त होऊ पाहणा-या सुखाच्या कल्पनेने अगदी मोहरून गेली आहे! हे श्रीकृष्णा…तू सभागिया आहेस…अवर्णनीय सुंदरतेची,भाग्यची परमावधी आहेस..सभागिया इथे आमच्या मध्ये असलेला आहेस…भक्तांच्या या मेळ्यात मध्यभागी विराजमान आहेस… तुला आरती ओवाळत असताना चराचर मोहरून जाते. रत्नमुख्य असलेला हीरक अधिक शोभून दिसावा यासाठी तो एखाद्या अलंकारामध्ये स्थापित केला जातो…बसवला…जडवला जातो. त्याप्रमाणे प्रभेच्या कोंदणात तुझे तेज जडवले आहे..त्यात प्रभा आणि तेज एकमेकांत एकरूप होऊन गेले आहे….त्यामुळे तुझे श्रीमुख प्रत्येक ओवाळताना प्रत्येक वेळी नवा आनंद गवसत जातो…प्राप्त होत जातो! आमच्या हातातील काकड्याच्या ज्योतीचा प्रकाश देवा..तुमच्या डोळ्यांत प्रकाशाताना मला दिसला….तेथून तो प्रकाश फिरून माझ्या डोळ्यांत प्रवेश करता झाला….आणि अचानक आलेल्या या प्रकाशाच्या परावर्तनाने या एकनाथाचे..गुरुदेव जनार्दन यांच्या शिष्याचे डोळे दिपून गेले आहेत… 

सहस्त्र दीपे दीप कैसी प्रकाशली प्रभा। उजळल्या दशदिशा गगना आलीसे शोभा।।1।।

काकड आरती माझ्या कृष्णा सभागिया। चराचर मोहरले तुझी मूर्ती पहावया।।धृ।।

कोंदलेसे तेज प्रभा झालीसे एक। नित्य नवा आनंद ओवाळितां श्रीमुख ।।3।।

आरती करिता तेज प्रकाशले नयनी। तेणे तेजे मिनला एकाएकी जनार्दनी।।4।।

(मी अविवेकाची काजळी। फेडूनि विवेकदीप उजळी।ते योगिया पाहे दिवाळी । निरंतर। ज्ञानोबाराय म्हणतात…मनाच्या दिव्यावर आलेली काजळी निघाली की दीप अधिकच तेजाने प्रकाशतो…जणू ही कधीही न संपणारी दीपावलीच. दिवाळी आणि काकड आरती एक सुरेख पर्वणी असते ही काजळी काढून टाकण्यासाठी. म्हणून ही लेखमाला.

सहस्र ही संख्या केवळ एक हजार असा एकच अर्थ ध्वनित करीत नाही….सहस्र म्हणजे एका अर्थाने अनंत! आणि सहस्र…सहस..र…र च्या पोटात स!सहस्त्र नव्हे! असो. वारकरी संतांचे श्रीकृष्ण म्हणजेच पंढरीश…पांडुरंग…श्री विठ्ठल. संत देवाचे वर्णन करताना जे अलौकिक शब्द वापरतात…त्या सर्वच शब्दांचा अर्थ माझ्यासारख्या सामान्य वाचकास उमगणे केवळ अशक्य. पण म्हणून आपण अर्थाचा उलगडा करून घेण्याच्या यत्नापासून दूर राहू नये….नित्य नवा आनंद…तसा नित्य नवा अर्थ समजत जातो. काकड आरतीमधील या सर्वांगसुंदर अभंगाचा मला वाटला,समजला तो अर्थ मी मांडला आहे. आपण सूज्ञ,अभ्यासक आहात..अयोग्याकडे दुर्लक्ष करालच याची खात्री आहे. रामकृष्णहरी! संभाजी बबन गायके. ९८८१२९८२६०. केवळ नाम स्मरणाचे स्मरण करून देण्यासाठी प्रकाशित. माहिती,शब्दार्थ,छायाचित्र साभार.)

© श्री संभाजी बबन गायके 

पुणे

9881298260

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈