मराठी साहित्य – विविधा ☆ एकविसाव्या शतकातील गुरु… + संपादकीय निवेदन – सौ. पुष्पा नंदकुमार प्रभुदेसाई – अभिनंदन ☆ सम्पादक मंडळ ई-अभिव्यक्ति (मराठी) ☆

सूचना/Information

(साहित्यिक एवं सांस्कृतिक समाचार)

सौ. पुष्पा नंदकुमार प्रभुदेसाई

🪻 अभिनंदन 🪻

इनरव्हील क्लब, डोंबिवली यांनी आयोजित केलेल्या निबंध स्पर्धेत आपल्या समुहातील ज्येष्ठ साहित्यिका सौ. पुष्पा प्रभूदेसाई यांना द्वितीय पुरस्कार प्राप्त झाला आहे. ई अभिव्यक्ती परिवारातर्फे त्यांचे मन:पूर्वक अभिनंदन आणि पुढील वाटचालीसाठी शुभेच्छा 💐

निबंधासाठी ‘ एकविसाव्या शतकातील गुरु ‘ असा विषय दिला होता. त्यांनी मोबाईलला गुरु मानून लेखन केले आहे.

आज त्यांचा हा निबंध “एकविसाव्या शतकातील गुरु…“, ‘विविधा ‘ या सदरात देत आहोत.

संपादक मंडळ

ई अभिव्यक्ती मराठी

☆ ☆ ☆ ☆ ☆

  विविधा 

☆ पुरस्कृत लेख – एकविसाव्या शतकातील गुरु… ☆ सौ. पुष्पा नंदकुमार प्रभुदेसाई ☆

गुरुः ब्रम्हा, गुरुःविष्णु, गुरुःदेवो महेश्वराः

गुरुः साक्षात, परब्रम्ह, तस्मै श्री गुरवे नमः

हा श्लोक आपण लहानपणापासून सकाळी उठल्यानंतर म्हणत आलो आहोत. अत्यंत महत्त्वाचा श्लोक आहे हा.

‘ गुरु ‘ या दोन अक्षरी शब्दाचा अर्थ असा आहे की, ‘ गु ‘म्हणजे अंधकार. आणि ‘ रू’ म्हणजे प्रकाश. जो आपल्या अज्ञानाचा अंधःकार दूर करून प्रकाश देतो तो गुरु. जो शिष्याचे आई-वडीलही होतो; मी पणा

बाजूला ठेवून निरपेक्षपणे ज्ञानाची गोडी लावतो; शिष्याला कठीण प्रसंगी मी तुझ्या पाठीशी आहे असं म्हणून आधार देतो, तो ‘गुरु. ‘

पूर्वी प्रत्येक ऋषींना विशिष्ट विषयाचे सखोल ज्ञान असे. ते शिष्यांना देत असत. वर्तुळातील व्यास ही रेषा परीघाच्या प्रत्येक बिंदूला स्पर्श करते. आणि विभाजनही करते. त्याप्रमाणे सृष्टीचक्राचे सर्वंकष उपयुक्त ज्ञान आणि अनुभव देणारे आद्य गुरु म्हणजे ‘व्यास’

आज काळ पालटलाय. मुलं शाळेत जातात. शिक्षक शिकवितात. चार पैसे मिळविण्यासाठी ज्ञान देणारे ते शिक्षक. हातचे न राखता, मनापासून आणि सर्वतोपरी शिष्याला ज्ञान देणारे ते ‘गुरु. ‘ जन्मदाते माता पिता हे तर गुरु असतातच. पण पुढे आयुष्यात ज्ञान मिळवून यशस्वी व्हायचे असेल तर आणखीही गुरु हवेत.

आज 21व्या शतकात विज्ञानाच्या कक्षा रुंदावत चालल्या आहेत. इतकं विस्तृत ज्ञान जर आत्मसात करायचं असेल तर वैज्ञानिक उपकरणांच्या गुरुचा आधार घ्यावा असं मला वाटतं. तुम्हाला मजा आणि कदाचित आश्चर्य वाटेल माझा गुरु ऐकून. प्रत्येक व्यक्तीला हवाहवासा वाटणारा, सर्वांचा लाडका, पावलोपावली गरज असणारा, हवं ते ज्ञान देणारा, एका हातात मावणारा, ‘ ”भ्रमणध्वनी’ किंवा ‘मोबाईल’ हा एकविसाव्या शतकातला माझा सच्चा ‘गुरु’.! त्याची महती किती सांगावी तितकी कमी. त्याच्या उपकाराची फेड करणं कठीणच आहे. मनात इच्छा झाली की, एक छोटेसे बटन दाबल्यासरशी मैत्रिणी, नातेवाईक सर्वांशी बोलता येते. अंतर कितीही असो, अगदी साता समुद्रापार असलेल्या व्यक्तीशी केवळ बोलणेच नाही, तर त्याला पाहता ही येते. केवढा आनंद मिळवून देतो ना हा गुरु! अगदीच वेळ नसेल तर केवळ मेसेजही दुसऱ्याला सांगण्याचे काम करतो. काही वेळा ज्येष्ठ नागरिकांना कंटाळा येतो. अशा वेळी हा ‘मोबाईल गुरु’ त्यांना सिनेमा दाखवू शकतो. गाणी ऐकवून त्यांची कर्मणूक करतो. त्यांचा मित्र बनतो जणू तो! आपल्याला परगावी जायचे असेल तर, अगदी घरात बसून रेल्वे, बस, विमानाचे आरक्षणही करून देतो. ठिकठिकाणची अंतरं सांगतो. आपल्या गाडीतून इच्छित ठिकाणी जाताना, कोणत्या मार्गाने जायचं, तो मार्गही दाखवत राहतो. मोबाईल गुरु शेतकऱ्यांवरही किती उपकार करतो ना? आपल्या भागात अगदी भारतातही पाऊस कुठे, किती, कधी पडेल याचा अंदाजही देतो. त्यामुळे शेतकऱ्यांना त्यांचे काम सुलभ होते. बातम्या म्हणाल तर, लोकल ते ग्लोबल इतक्या या गुरू मोबाईल मुळे मिळू शकतात. आपल्याला हव्या असलेल्यांचे नंबर तो स्वतः जवळ साठवून ठेवतो. व हवे तेव्हा सांगतो. एखादा कार्यक्रम असेल तर हा गुरु फोटो काढून ते साठवून ठेवतो. आणि केवढा तरी आनंद मिळवून देतो ना! गणिताचा, हिशोबाचा ताळमेळ करायचा असेल तर तो काही सेकंदात बेरीज, वजाबाकी, गुणाकार, भागाकार, वर्गमूळ, घनमूळ, अनेक घात, क्षेत्रफळ सांगून आपल्याला चकित करून सोडतो. एखादा निबंध, एखाद्या व्यक्तीचे चरित्र लिहायचे असेल, एखाद्या शब्दाचा अर्थ हवा असेल किंवा तो शब्द इतर भाषांमध्ये कसा भाषांतरित होईल याची उत्तरे द्यायला हा गुरू क्षणात तयार असतो हो. किती वाजले याची वेळ सांगतो. इतकच नाही तर तारीख, वार अशी दिनदर्शिका ही थांब सांगतो तुला अस म्हणतो. गजर लावला की, ठराविक वेळेला बरोबर उठ म्हणतो. सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे, आरोग्य. कोणीतरी क्लास घेत असेल तर घरी बसून ऑनलाइन धडे घेऊ शकतो. इतकच काय व्यायाम म्हणून जर चालायचे असेल तर, आपण किती अंतर चाललो याची मोजदाद ठेवून ती आपल्याला सांगतो हो हा गुरू मोबाईल. या मोबाईल गुरुंनी अगदी लहान बाळापासून ते ज्येष्ठांपर्यंत सगळ्यांनाच आपलंसं केलंय. बाळ रडायला लागलं, जेवत नाहीस झालं तर, गुरु गाणं सुरू करतो. आणि खरंच बाळ रडायचं थांबत. या गुरुचे अनेक ॲप्स वेगवेगळी कामे करतात. ज्ञान, मनोरंजन, माहिती या तीनही गोष्टी क्षणार्धात आपल्याला सांगण्याचे एक महान कार्य हा गुरु मोबाईल करतो. कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (ए आय)च्या आगमनाने तर या मोबाईल गुरुला आणखीच मोठं बळ मिळालय. त्यामुळे विस्तारित (व्हास्ट)ज्ञान जर आत्मसात करायचं असेल तर अशा वैज्ञानिक उपकरणांच्या गुरुचा आधार घ्यायला काय हरकत आहे? ‘ संगणक ‘ हा मोबाईल गुरुचा मोठा बंधू गुरु. पण आमच्यासारख्या पंचाहत्तर च्या पुढे गेलेल्यांना तो कितपत पेलवेल? हा आपला छोटा, हातात राहणारा गुरु छान. आता तर मुलींच्या सुरक्षेसाठी जी. पी. एस. त्यांच्या दप्तरात ठेवून, त्यांचा कनेक्ट पालकांच्या मोबाईल गुरुशी जोडलेला असतो. कोणाला लेखन पाठवायचे तर, हा मोबाईल गुरु म्हणतो, ” तू मला सांग मी टाईप करून देतो. अगदी सुंदर अक्षरात बरं”या गुरुचे उपकार (सर्वांवरच) तर आहेतच पण तरीसुद्धा त्याच्याकडून ज्ञान मिळविताना, त्याला ऊर्जा (चार्जिंग)द्यावी लागते. ऊर्जा संपली की गुरु गप्प बसतो. ऊर्जा दिली तरी त्याला वेळच्यावेळी गुरुदक्षिणाही (रिचार्ज) द्यावी लागते बरं! . हे सगळं जरी खरं असलं तरी त्याच्या आहारी जाण्यात अतिरेक केला तर, लहान थोरही त्याच्या सापळ्यात अडकू शकतात. केवळ वेळ वाया जाणं हा एकच दुष्परिणाम नाही तर त्यामुळे मनोविकारही बळावत आहेत. झोपेवर परिणाम होऊन अवेळी भूक लागते. डोळ्यांना त्रास होतो. डिजिटल आय स्ट्रेनची लक्षणे दिसू लागतात.. विस्मरण व्हायला लागतं. शरीरातील ग्रंथी आणि मेंदूच्याक्षमतांवर परिणाम होतो. त्याच्या कार्यातील संदेश प्रणाली नीट काम करेनाशी होते. कमी हालचालींमुळे स्पर्शज्ञान व सजगता कमी होते. न्यूरोलॉजिकल आजार होऊ शकतात. स्क्रीनचा ब्ल्यू लाईट डोळ्यावर पडल्याने शारीरिक चक्र बिघडतं. आणि मग थकवा मरगळ यायला लागते. कोविड च्या काळात करमणूक करणारा मित्र म्हणून त्याच्या वापराचा अतिरेक झालाआणि मग नंतर घातक परिणाम दिसायला लागले. तसेच लहान मुलांच्या डोळ्यांच्या तक्रारीचे मोबाईलचा अतिवापर हे एक कारण आहे. मग यासाठी आपण काय करायला हवं आपणच आपल्यावर बंधन घालायला हवं दिवसा काठी काही ठराविक वेळच त्याला जवळ ठेवायचं. त्यालाही विश्रांती हवी ना? आपण झोपण्यापूर्वी दोन तास अगोदर टीव्ही संगणक मोबाईल यांनाही झोपू द्यायचं. झोपतानाही या मोबाईल गुरूला लांबच ठेवायचं. गुरु मधील ब्ल्यू कलर कमी केला की शरीरातील मेलाटोनिनची पातळी बिघडत नाही. या मोबाईल गुरुशी जर नियमबद्ध राहून ज्ञान घेतले तर त्याच्यासारखा गुरु दुसरा नाही. अगदी थोडक्यात त्याचे महती सांगायची तर असे म्हणता येईल

चैतन्य: शाश्वत: शान्तो व्योमातीतो निरंजन।

बिंदूनादकलातीतस्तस्मै श्री गुरवे नमः।।

अशा श्री गुरूंना माझा नमस्कार असो.

©  सौ. पुष्पा नंदकुमार प्रभुदेसाई

बुधगावकर मळा रस्ता, मिरज.

मो. ९४०३५७०९८७

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈