श्री सुहास रघुनाथ पंडित
जीवनरंग 
☆ “दयासागर” – भाग – ३ ☆ श्री सुहास रघुनाथ पंडित ☆
(विवेकने विषय काढताच तो म्हणाला,
“माय डियर जंटलमन, वी हॅव नॉट सीन मिस्टर जॉन फॉर लास्ट वन मंथ”.
“काय? कामावर आला नाही तो?”
“नाही ना, त्याची काही खबर ही नाही. तुला काय वाटतं?”
“मला वाटतं तो काम पूर्ण करण्यात गढून गेला असावा. गेल्या दोन महिन्यात मी त्याला बरेच पैसे पाठवलेत. त्यामुळे त्याला पैशाची अडचण भासणार नाही. सगळं काम पूर्ण करूनच कामावर यायचा त्याचा बेत असेल.”
“मला वाटतं तो काम पूर्ण करण्यात गढून गेला असावा. गेल्या दोन महिन्यात मी त्याला बरेच पैसे पाठवलेत. त्यामुळे त्याला पैशाची अडचण भासणार नाही. सगळं काम पूर्ण करूनच कामावर यायचा त्याचा बेत असेल.”
“मला नाही वाटत तसं. तू एकदा त्याच्या गावात जाऊन आला आहेस ना? एकदा जाऊन तर पहा”
“मलाही उत्सुकता आहेच. उद्याच जातो. तुही आलास तर बरे होईल.”
“ओ. के. , मलाही बरेच दिवस चेंज मिळालेला नाही. आपण दोघेही जाऊ”)
इथून पुढे – –
दुसरे दिवशी दोघेही जॉनच्या गावात येऊन पोहोचले. घर माहित असल्यामुळे शोधायला फार वेळ लागला नाही. पण घराला भले मोठे कुलूप पाहून थोडा वेळ वाट पाहण्याशिवाय गत्यंतर नव्हते. तोपर्यंत दोघेही आजूबाजूला भटकून आले. त्याच्या घराला लागून असलेली जमीन पाहिली. ती तशीच होती. सारं काही पूर्वीसारखंच होतं. कुठेही बांधकामाच्या खुणा दिसत नव्हत्या. अय्यर काय समजायचं ते समजला.
” विवेक, कुठे आहे तुमचे प्रार्थना मंदिर? हीच ना ती जागा? “
“होय अय्यर, हेच त्याचं घर. त्याची जमीन. पण मला तर इथं नवीन काहीच दिसत नाही “
“आणि दिसणारही नाही. “
“म्हणजे? “
“विवेक, जॉनने तुला फसवलंय? तुला लुबाडलय. तुझे पैसे घेऊन तो पसार झालाय. मी तुला सुरुवातीलाच सावध करत होतो. पण तू ऐकले नाहीस. “
“नाही अय्यर, माझा अजूनही विश्वास बसत नाही. त्यानं बांधकाम केलेलं नाही हे दिसतच आहे. पण कदाचित दुसरीकडे काम केलं असेल. त्याची अनेक पत्रं मला आलेली आहेत. “
“खुळा आहेस. समोर पाहतोयस ना सगळं? तू बुडालायस हजारो रुपयांना. तरीही तुझा त्याच्या प्रामाणिकपणावर विश्वास आहे? अरे माणसाचं मन हे इथून तिथून सगळीकडे सारखंच असतं. त्याचा प्रामाणिकपणा किंवा अप्रमाणिकपणा स्थलकालाच्या मर्यादा सांभाळीत बसत नाही. आता पुढे काय करायचं ते ठरव. “
घराच्या पायरीवर बसून गप्पा चाललेल्या असतानाच एक वृद्ध गृहस्थ त्यांचे जवळ आले.
“आर यू इंडियन डॉक्टर्स? “
“यस सर “
“हू इज मिस्टर साने? “
विवेकने आपली व अय्यरची ओळख करून दिली. त्या वृद्ध गृहस्थाने ही आपले नाव सांगितले. तो जॉनचा शेजारी होता. तो पुढे बोलू लागला,
“मिस्टर साने, आय ॲम व्हेरी सॉरी टू टेल यू मि. जॉन इज ॲबस्कॉंडेड. मला सार माहित आहे डॉक्टर. एके दिवशी दारूच्या नशेत जॉननेच मला सारं सांगितलं आहे. त्याचा प्लॅन सांगितला. तुमच्याकडून पैसे कसे मिळत आहेत हे सांगितलं. त्याचा प्लॅन म्हणजे एक नाटक होतं. तो एक भंपक माणूस आहे. त्याने काही केलेलं नाही आणि त्याला काही करायचंही नाही. त्यानं तुम्हाला हजारो रुपयांना लुबाडले. तुमच्या चांगुलपणाचा गैरफायदा घेतलाय. तुम्ही त्याच्यावर विश्वास ठेवला. पण तो तुमचे सगळे पैसे घेऊन गायब झालाय तुम्ही त्याला सोडू नका. त्यांन आमची, आमच्या गावाची अब्रू घालवली आहे. तुम्ही इतक्या दुरून आलात. तुमच्यासारख्या सेवा करणाऱ्या माणसाला त्याने फसवावं याच्याइतकं वाईट दुसरं काही असूच शकत नाही. तुम्हाला काही सांगावं तर तुम्ही इंडियाला गेल्याच त्याच्याकडून समजलं. त्यामुळे सगळं माहित असूनही आम्ही काही करू शकत नव्हतो. पण आता आम्ही. तुम्हाला सगळी मदत करू. कृपा करून आमच्यावर विश्वास ठेवा. तुमचे पैसे तुम्हाला मिळालेच पाहिजेत. त्याला शिक्षाही झाली पाहिजे.”
म्हाताऱ्याचे बोलणे ऐकून दोघेही चक्रावून गेले. आपण काय ऐकतो आहोत तेच विवेकला समजेना. अय्यरने त्याला धीर दिला.
“विवेक, हे म्हणताहेत ते बरोबर आहे. आपण जॉनचा शोध घेऊ. पोलिसात तक्रार नोंदवू. असं गप्प बसून चालणार नाही. उठ.”
विवेकने क्षणभर अय्यरकडे पाहिले. तो थांबला. पण त्याच्या चेहऱ्यावर निराशा दिसत नव्हती. मनाशी काहीतरी ठरवल्याप्रमाणे तो बोलू लागला, “नाही अय्यर, थांब. अशी घाई करून चालणार नाही. थोडा धीर धर. थोडा विचार कर. मी माझं सर्वस्व जॉनला दिल. कशासाठी? एक प्रार्थना मंदिर बांधण्यासाठी. इतक्या दूरवर भगवान कृष्णाचं मंदिर होतंय. त्याला आपण मदत करावी असं वाटणं यात काहीच चूक नाही. जो माणूस आपल्याशी चांगलं वागला त्याच्याशी विश्वासाने वागणं यातही काही चुकतंय असं मला वाटत नाही. आता आपण तक्रार करून त्याचा शोध घेऊन त्याच्याकडून पैसे वसूल करू शकू असं वाटतंय तुला? सहज शक्य होईल ते? “
” मग काय त्याला असंच सोडून द्यायचं? तुझ्या पैशांपैकी काही रक्कम तरी तुला परत मिळेल की नाही? “
“कदाचित मिळेल ही. पण पैसे परत मिळवल्याने काय काय मिळवता येईल? आत्ताची आमची मैत्री, परस्परावरचा विश्वास परत मिळवता येईल? “
“त्यानं कुठं तुझी कदर केलीय? तुझा विचार तरी काय आहे? “
“थोडे दिवस थांबायचं. काहीच करायचं नाही. आपण इथे येऊन गेलो हे त्याला नक्की समजेल. आपण त्याच्यावर लक्ष ठेवू शकत नसलो तरी त्याचं आपल्यावर नक्कीच लक्ष असणार आहे. त्याला समजू दे की आपल्याला सारं माहित आहे आणि तरीही आपण शांत आहोत. “
“त्यामुळे काय होईल? “
“त्यामुळेच तर सारा होईल. एक ना एक दिवस त्याला आपली चूक कळून चुकेल. तो आपण होऊन आपल्याकडे येईल, पश्चात्तापाने होरपळत आणि
पश्चात्तापासारखी दुसरी शिक्षा असू शकत नाही. “
“हे सार घडेल असं आजही वाटत तुला? आजच्या युगात? “
“का नाही घडणार? आपल्या तत्त्वावर असलेली आपली श्रद्धा एका मामुली माणसासाठी किंवा काही रुपयांसाठी ढासळू द्यायची का हा खरा प्रश्न आहे. मला पूर्ण खात्री आहे. अय्यर, असच घडेल. मी इथं प्रार्थना मंदिर बांधायला मदत करणार होतो ते काही दगडविटांची सुंदर इमारत निर्माण व्हावी म्हणून नाही. तर आपल्या संस्कृतीचं, धर्माचं तत्त्वज्ञान प्रत्यक्ष लोकांपर्यंत पोहोचावं म्हणून. मग तूच सांग, काय शिकवले आपल्या धर्मानं, संस्कृतीने? संत महंतांनी काय सांगितल आहे? चुकलेल्यांना वाट दाखवण्यासाठी त्यांना सुधारण्याची संधी आपण द्यायला नको का? हेच तर आपल्या संस्कृतीचं तत्त्वज्ञान आहे. ते विसरून नुसती देऊळ बांधत सुटलं तर काय उपयोग? “
“धन्य आहे बाबा तुझी! आपल्याला काही हे जमलं नसतं. मला तर वाटतंय आता तू इथे असताना वेगळं मंदिर बांधण्याची आवश्यकताच नाही. एवढ्या शांतपणे विचार करणारा दयाबुद्धी असणारा तू असताना देवाच्या मूर्तीची आवश्यकता तरी काय? “
म्हातारा सारं लक्ष देऊन ऐकत होता. त्याचे डोळे पाणवले. काय बोलावं, कसं बोलावं त्याला समजेना. न राहून तो म्हणाला, ” मिस्टर साने यू आर रियली ग्रेट! मला आत्ता आठवण होते ती प्रभू येशूच्या त्या शब्दांची! त्या प्रभू पुत्राला क्रुसावर चढवले तरीही त्याने दयाबुद्धी सोडली नव्हती. तो फक्त एवढेच म्हणला होता, “परमेश्वरा यांना क्षमा कर. कारण हे काय करत आहेत हेच त्यांना समजत नाहीये. ” तुमचे आत्ताचे उद्गार यापेक्षा फारसे वेगळे नाहीत. तीच क्षमाशील वृत्ती. तेच मनोधैर्य. चुकलेल्या मेंढराला कळपात घेण्यासाठी धडपड. “
“आजोबा, मी कोणी देवदूत नव्हे. पण तुमच्या धर्मातील असो किंवा आमच्या धर्मातील मूळ तत्त्वज्ञान एकच आहे ना? दया आणि क्षमा ही तत्व काही कोणत्या एका धर्माची नाहीत. त्यांना स्थळ काळाच बंधन ही नाही. चुकलेल्यांना सुधारण्याची जास्तीत जास्त संधी द्यावी हे प्रत्येक धर्मानच सांगितलं आहे. म्हणून म्हणतो, जॉनला आपण सध्या तसंच सोडून देऊ. तो नक्की सुधारेल. आपण सगळेजण तशी प्रार्थना करू. “
मावळत्या सूर्याच्या साक्षीने तिघेही वाट पाहू लागले एका नव्या सूर्योदयाची!
– समाप्त –
लेखक : श्री. सुहास रघुनाथ पंडित
सांगली (महाराष्ट्र)
मो – 9421225491
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
जीवनरंग 
