डॉ. शैलजा करोडे
जीवनरंग
☆ ओटी… ☆ डॉ. शैलजा करोडे ☆
आज सात वाजले तरी मोलकरणीचा पत्ता नव्हता. बरं उशीरा येईन कि येणार नाहीचा फोनही केला नाही. बाप रे, आज नाही आली तर एवढा कामाचा बोजा माझ्यावर, ऑफिसमध्येही कामाचा डोंगर उपसायचा, त्यात हे सणवार, नवरात्र चालू आहे, रोजची माळ व अखंडदिप मी एवढेच करू शकते. आज अष्टमी, सासुबाईंची भुणभुण ‘आज देवीची ओटी भरुन ये ग’. दरवर्षी त्याच जात होत्या पण यावर्षी अर्धांगवायूत पाय जडावलाय, डाॅक्टरी ईलाज, औषधं, फिजिओथेरेपी सगळं चालू आहे. येईल हळूहळू गुण म्हणतात. “यावर्षी मी जाऊ शकत नाही. तू जा बाई, देवीची ओटी भर, माझा नियम मोडू नकोस, देवीला माझं गार्हाणंही घाल. पुढील वर्षी पाच सुवासिनींची साडी, खणा नारळानं ओटी भरीन, करशील ना ग एवढं श्रीकला. “
त्यांच्या डोळ्यात अगतिकता, कारूण्य आणि काहीतरी हरवल्याचा भास मला झाला. अश्रूंचे दोन थेंब त्यांच्या गालावरून ओघळले. मी हलकेच त्यांचे डोळे पुसले. ‘आई, काही काळजी करू नका, मी आहे ना, मी भरीन देवीची ओटी, सायंकाळी ऑफिसातून येतांना जाईन देवळात. बरं तुम्ही दात ब्रश करता काय आता. अजून मंगलाही आली नाही कामाला. चहा आणते तुमच्यासाठी. ”
सासूबाईंनी मान हलविली. अंथरूणात पडल्यावर खरंच माणूस खूप अगतिक होतो. दुसर्यावर अवलंबन म्हणजे जणू परमेश्वराने दिलेली शिक्षाच. कर्तव्य भावनेने आपण करतोही, पण सातत्याने सक्रिय असणारी व्यक्ती अंथरूणाला खिळणं ही तिच्यासाठी धक्कादायक बाबच.
दरवाज्यावरची बेल वाजली अन माझी तंद्री भंग पावली. “किती ग उशीर मंगला, बघ साडेसात वाजले, माझ्या घरात आजारपण, रोहनची शाळा, यांचं ऑफिस, माझं ऑफिस. किती तारांबळ उडतेय माझी. “
“वहिनी, आज सकाळी आपली ग्रामदेवता ईच्छादेवीच्या दर्शनाला गेले होते. फुल हार चढविले देवीला, बाकी मी गरीब काय करू शकणार. हिच सेवा माझी देवीला. “
“बरं बरं, चल लाग चटकन कामाला. आईंचीही वेणी, आंघोळ कर. “
“होय वहिनी, ” मंगला चटकन कामाला लागली, तिच्या हाताला उरकही होता.
“वहिनी”
“हं, आता काय? ”
“वहिनी मला एखादी तुमची जुनी साडी द्या ना. ”
मागच्याच आठवड्यात बोहारणीला कपडे देऊन सासूबाईंनी तिच्याकडून भांडी घेतली होती. “आता नाही ग माझ्याकडे साडी, सासूबाईंनी मागच्याच आठवड्यात बोहारणीला दिली. “
“मग वहिनी एखादा जुना तुकडा असला पातळाचा तरी चालेल, बघा ही साडी नेमकी कमरेवर फाटलीय. ”
मला एकदम भडभडून आलं. आज ही स्त्री मला साडी मागतेय आणि मी नवीन साडी चोळी देवीला चढवायला निघालीय. मंदिरात हजारो साड्या येतात देवीला, पुढे त्या साड्या विक्रीसाठी ठेवल्या जातात. आपल्या समोर आपण देवीला वाहिलेली साडी एका सेकंदात बाजूला सारली जाते. यात कोणते समाधान? देवी काही मागत नाही. दोन हात तिसरे मस्तक झुकवून नमस्कार केला तरी देवीला पुरेसा असतो.
“मंगला पटापट कामं आटोपून देवघरात ये. “
मंगलाला बसायला आसन देवून तिचीच मनोभावे मी साडी खणा नारळाने ओटी भरली आणि साडी एकच नाही बरं का, दोन साड्या मी तिला दिल्या. त्या दोन्ही साड्यांवरून ती मायेनी हात फिरवू लागली आणि माझी पूजा सफल झाल्याचा भास मला झाला.
“पण वहिनी, आजी काय म्हणतील? त्या रागावतील, त्यांना काय उत्तर द्याल तुम्ही. ”
“ते मी पाहून घेईन, तू नको काळजी करूस”.
मंगला प्रसन्न हसली.
मंगला आज सायंकाळी मला कुमारी पूजनही करायचंय. तुझ्याच आळीतील पाच गरीब मुली घेऊन येशील? त्यांना चांगले कपडे व शृंगाराचं साहित्य देईन. पोटभर जेवतीलही. आणि लवकर येऊन स्वयंपाकाला मला मदतही करशील. ”
“होय वहिनी, येईन मी लवकर. “
धावपळ करत 8. 57 ची लोकल मिळाली. तुडुंब गर्दी, पण कोपर्यात खिडकीजवळ माझी मैत्रीण उषा बसलेली. “ये इकडे, तिने खुणेनेच मला बोलावले. रोजचाच प्रवास असल्याने तसे सगळे ओळखीचे चेहरे, माझ्यासाठी सगळ्यांनी दाटीवाटीने जागा केली. नवरात्रीचे दिवस असल्याने प्रत्येकीनेच जरी काठाच्या साड्या तर काहींचे कलरफुल पंजाबी ड्रेस, मॅचिंग ज्वेलरी, मोगर्याचे, जुईचे गजरे, इतक्या दाटीवाटीतही नुसता सुगंध दरवळत होता.
खिडकीजवळच्या गार वार्याने मला हलकेच पेंग येऊ लागलेली. हळूच मी भूतकाळात शिरलेली. मी नुकतीच तेव्हा नोकरीला लागलेली. कामाची धावपळ पाहाता कमीत कमी भांडी विसळायला तरी मोलकरीण हवी होती. आणि मैत्रीण मीना तिला घेऊन आलेली, एक शाळकरी मुलगी, आठवीत शिकत होती. काम मागत होती. व्यसनी बाप, लहान भावंडं, आईची होणारी ओढाताण ती पाहात होती.
“अगं, तू इतकी लहान, कशी काम करशील, “
“करीन ताई मी काम आणि शाळेतही जाईन. माझी मदत करा, मला काम द्या, नाही म्हणू नका.”
माझा नाईलाज झाला. “किती पैसे घेशील कामाचे?”
तिने सांगितले व मी कोणतीही घासाघीस न करता ते मान्य केले.
“ताई “
“हं बोल, आणिक काय? ”
“ताई मला खायला काही मिळत जाईल काय? शिळंपाकंही चालेल. ”
माझा स्वयंपाक मोजकाच राहायचा. अन्न शिळं करण्याची मला सवयच नव्हती. “नाही, माझ्याकडे शिळं अन्न नसतं, पण मी तुला दोन ताज्या पोळ्या व एक वाटीभर भाजी देत जाईन, मी तुला टिफीन बाॅक्स आणून देईन, तो घेऊन तू शाळेत निघून जात जा. “
मुलगी खुश झाली. मलाही समाधान वाटलं. भुकेल्याची भूक आणि तहानलेल्याची तहान जाणण्याचं बाळकडूच मला मिळालं होतं.
“श्रीकला ऊठ, पुढचं स्टेशन आपलं. ”
आम्ही दरवाज्याजवळ आलो. “काय ग, आज बरं नाही काय? ”
“तसं नाही गं, पण थकवा जाणवतोय. कामाचा ताण, सासुबाईंचं आजारपण, त्यात हे सणवार, जीव नुसता मेटाकुटीला आलाय. ”
सायंकाळी कुमारी पूजन साग्रसंगीत पार पडले. यांनीही देवीला नमस्कार केला आणि ऑफिसातून येतांना यांनी माझ्यासाठी आणलेली, माझ्या आवडीचा कलर असलेली भरजरी जांभळ्या रंगाची पैठणी व मोगर्याचा गजरा मला दिला. “ही माझ्या घरच्या लक्ष्मीची पूजा।” म्हणत यांनी मला भाळी कुंकू, भांगात सिंदूर भरला. दिवसभराचा माझा सगळा शीण, कामाचा ताण क्षणार्धात मिटला. देव्हार्यातील देवीचा चेहराही प्रसन्नतेने उजळला होता. आशीर्वादासाठी उंचावलेला तिचा हात जणू आमच्या शिरावर असल्यासारखा वाटत होता.
© डॉ. शैलजा करोडे
नेरुळ नवी मुंबई मो. 9764808391
ईमेल – karodeshailaja@gmail.com
