मराठी साहित्य – जीवनरंग ☆ बाप-माणूस… — भाग – १ ☆ सुश्री प्रणिता खंडकर ☆

सुश्री प्रणिता प्रशांत खंडकर

 जीवनरंग 

☆ बाप-माणूस… — भाग – १ ☆ सुश्री प्रणिता खंडकर ☆

विराज त्याच्या सर्टिफिकेटसची फाईल घ्यायला घरी आला होता. ती त्याला स्कॅन करून मेलनी

नाशिकच्या ऑफिसला लगेच पाठवायची होती.

आजपर्यंत कधी त्याला स्वतःला फाईल कढून घ्यायला लागली नव्हती. काही हवं असलं तर बाबाच काढून द्यायचे त्यांच्या खणातून.

पण यावेळी बाबा घरी नव्हते, मग काय करणार?

त्याचं असं झालं की विराज यू. पी. एस. सी. ची परीक्षा पास झाला होता. चार दिवसांपूर्वी त्याचा रिझल्ट लागला आणि नेमकी त्याच दिवशी त्याच्या आईची तब्येत बिघडली. तिचं ब्लडप्रेशर एकदम खाली आलं आणि चक्कर येऊन ती बेशुद्ध पडली. शेजारच्या काकूंनी ऑफिसमध्ये फोन करून बाबांना बोलावून घेतलं. ते तिला डॉक्टरांकडे घेऊन गेले. पण त्यांनी आईला इस्पितळात दाखल करून घेतलं. त्यामुळे बाबा

सुट्टी घेऊन तिच्याजवळ थांबत होते. विराजही येऊन -जाऊन चौकशी करत होताच. पण त्याला दोन दिवसांनी नाशिकला इंटरव्ह्यूला जायचं होतं, आय. पी. एस. च्या पोस्टसाठी. त्या तयारीच्या गडबडीत असल्याने त्याला जास्त वेळ आईजवळ थांबता येत नव्हतं आणि बाबांनीही त्याला ती मोकळीक दिली होती.

त्याची धाकटी बहीण वरदा बी. काॅम. च्या शेवटच्या वर्षाला होती. तिची परीक्षा चालू होती. त्यामुळे ती देखील

आईजवळ जास्त वेळ थांबू शकत नव्हती. ती क्लास, अभ्यास आणि परीक्षा यातच गुंतलेली होती.

बाबांनी सांगितल्याप्रमाणे त्यांच्या खणात फाईल मिळाली. विराज त्याला पाठवायला लागणारी सगळी सर्टिफिकेट आहेत ना हे तपासून बघत होता. पण त्याला त्याचा शाळा सोडल्याचा दाखला त्यात दिसत नव्हता. मग तो खणात खाली पडलाआहे का म्हणून शोधू लागला. तेव्हा खणात सर्वात खाली एक फाईल दिसली ती पण त्याने उघडली आणि त्यातील कागदपत्रे पाहून त्याला खूप मोठा धक्का बसला. त्याचं डोकं गरगरायला लागलं. तो डोकं धरून खाली बसला. तेवढ्यात…

तेवढ्यात लॅच उघडल्याचा आवाज आला. त्याचे बाबा

आले होते. विराज, मिळाली ना सगळी कागदपत्रं? असं विचारत ते बेडरूममध्ये आले. विराज चटकन सावरून बसला आणि म्हणाला, बाबा, तुम्ही आत्ता कसे काय घरी आलात? ‘अरे, सी विंग मधल्या जोशी काकू आईला भेटायला आल्या होत्या, त्या म्हणाल्या मी संध्याकाळपर्यंत थांबण्याच्या तयारीने आलेय. तुम्हाला हवं तर घरी जाऊन या. म्हणून मी आलो, म्हटलं तुला कागदपत्रं व्यवस्थित लावायला आणि इतरही काही काम असलं तर मदत होईल. मी चहा करणार आहे, तू घेणार आहेस का?

विराजनी त्यांना होकार दिला. एक तर डोकं गरगरत असल्याने ते जागेवर आणायला त्याला चहाची गरज होतीच. शिवाय या विषयावर बाबांशी बोलायला,

शब्दांची जुळवा-जुळव करायला त्याला थोडा वेळ मिळाला असता. असं काय बरं होतं त्या फाईल मध्ये?

बाबांनी चहा केला आणि दोन्ही कप घेऊन ते विराजकडे आले. चहा पिताना विराज विचारमग्न झाला होता. त्याला इंटरव्ह्यूचं टेंशन आलंय असं बाबांना वाटलं. त्यांनी चहा पिऊन कप बाजूला टिपाॅयवर ठेवला आणि त्याच्या खांद्यावर हात ठेवत म्हणाले, काय झालं रे बेटा?

विराजच्या डोळे भरून आले, त्याने ती फाईल बाबांकडे देत विचारलं, हे काय आहे बाबा?

त्या फाईलमध्ये एक ॲफिडेविट होतं आणि विराजचा जन्म दाखला. जन्म तारीख आणि आईचं नाव.. वासंती तेही बरोबर होतं. पण वडिलांचं नाव विजय पवार? त्याच्या बाबांचं नाव तर श्रीधर अभ्यंकर होतं. त्या ॲफिडेविटमध्ये श्रीधर अभ्यंकर यांनी विराजला दत्तक घेतल्याचं म्हटलं होतं. आईचे नाव पूर्वाश्रमीच्या वासंती पवार आणि आताची वासंती श्रीधर अभ्यंकर, असा उल्लेख होता. विराजला आजवर यातलं काहीच माहीत नव्हतं.

बाबा जरासे गंभीर झाले. ‘बाळा, तुला हे कधीच कळू नये अशीच तुझ्या आईची आणि माझी इच्छा होती. पण हरकत नाही. आता तू मोठा आहेस, तुला मी सारं काही थोडक्यात सांगतो. जा, आधी तोंड धुवून जरा फ्रेश होऊन ये आणि तुझी फाईल व्यवस्थित ठेव. हे बघ, शाळा सोडल्याचा दाखला पण आहे तुझ्या याच फाईलमध्ये, दहावीच्या मार्कलिस्टच्या खाली!

विराज परत आला आणि बाबा सांगू लागले.

माझा जन्म डहाणूचा. माझे बाबा एका औषध कंपनीत मार्केटिंग ऑफिसर होते. त्यांना कामानिमित्त महाराष्ट्र आणि गुजरातमध्ये नेहमी फिरावं लागे. माझी आई गृहिणी होती. मला भावंडं नव्हतं. शाळेत पहिल्या तीनात माझा नंबर असायचा आणि मार्क ऐंशी टक्क्यांहून अधिक. आमचं घर मोठं पाच खोल्यांचं होतं. मला अभ्यासाला स्वतंत्र खोली होती. पण मी सातवीत असताना माझ्या आईला न्यूमोनिया झाला आणि त्यातच ती देवाघरी गेली. मी सैरभैर झालो. माझं अभ्यासात लक्ष लागेना. त्यावर्षी जेमतेम पास झालो. आईचे बाबा संधिवाताने अंथरूणाला खिळलेले, त्यामुळे आजीला त्यांच्यासोबत मनमाडला राहणं आवश्यक होतं. एकुलत्या एक लेकीच्या अकाली मृत्यूने ती दोघं आणखीनच खचली होती. बाबांचे आई-वडील कोकणात एका खेड्यात राहातं होते. तिथली नारळ -सुपारीची बाग आणि घर सोडून, कायमचं डहाणूला येणं त्यांना शक्य नव्हतं. तरीही तीन -चार महिने ते माझ्यासाठी येऊन राहिले.

सहा महिन्यानंतर मात्र त्यांनी बाबांनी दुसरं लग्न करावं, असा धोशा लावला. आईच्या वर्षश्राद्धानंतर बाबांनी दुसरं लग्न केलं आणि माझ्या नशिबी सावत्र आईचा जाच आला. तिला स्वैपाक, घरकाम यात बिलकुल रूची नव्हती. ती स्वतःपुरतं काहीतरी बनवून खायची. बाबा फिरतीवर असायचे आणि अनेकदा मला उपाशीपोटी झोपायला लागायचं. बाबा घरी असले म्हणजे निदान जेवायला मिळायचं. बाबांना सांगायला गेलं तर याचे खूप नखरे आहेत खाण्यापिण्याचे, असा कांगावा करून ती तमाशा करायची. म्हणून मी त्यांना सांगणंच सोडून दिलं. शाळेत अनेकदा मी मित्राच्या डब्यातलं खायचो. घरात असलो तर ती काही ना काही काम करायला लावून मला त्रास देत असे आणि तिचं टीव्ही बघणं, लोळत फिल्मी मासिकं वाचणं चालू असे.

दहावीला मला जेमतेम बासष्ट टक्के मिळाले आणि मी डहाणूच्या काॅमर्स काॅलेजमध्ये ॲडमिशन घेतली. घरातलं वातावरण असं असल्याने मी शक्यतो काॅलेजच्या लायब्ररीतच अभ्यास करत बसायचो किंवा मग मित्रांबरोबर बाहेर वेळ काढायचो आणि संध्याकाळी उशिरा घरी यायचो. याचा परिणाम असा झाला की, माझी खोली आणि तिला जोडून असलेली दुसरी खोली भाड्याने द्यायला तिनं बाबांच्या गळी उतरवलं. म्हणजे माझ्याच काॅलेजच्या खर्चासाठी पैसे मिळतील, असं तिचं म्हणणं.

त्याचवेळी विजय पवार नावाचे सबइन्स्पेक्टर बदलीमुळे डहाणूला आले. त्यांना भाड्याने घर हवं होतं.

मग ते त्यांची बायको वासंती आणि सहा महिन्यांचा छोटा मुलगा असे त्या घरात राहायला आले विजयराव त्यांच्या कामाच्या स्वरूपामुळे बराच वेळ बाहेरच असायचे. कधी रात्री-बेरात्री उशिरा घरी यायचे.

आता माझी सावत्र आई रात्री उशिरापर्यंत हाॅलमध्ये टी. व्ही. बघत बसलेली असायची आणि बेडरूम तर आई-बाबांची, त्यामुळे मला घरात अभ्यास करायला जागाच राहिली नव्हती. स्वैपाकघर तसं लहान होतं आणि या आईचं कामात धड लक्ष नसल्याने ते फारसं स्वच्छही नसायचं. मग मी बऱ्याचदा मागच्या व्हरांड्यात खुर्ची आणि स्टूल घालून अभ्यास करत बसायचो. विजयरावांनी ते बघितलं होतं आणि माझी कुचंबणाही त्यांच्या लक्षात आली. मग त्यांनी एक दिवस मला विचारलं की ‘ तू रोज रात्री आमच्या बाहेरच्या व्हरांड्यात अभ्यासाला बसशील का? म्हणजे वासंतीला पण सोबत होईल. मला माझ्या ड्यूटीमुळे अनेकदा रात्री घरी यायला मिळत नाही ना! ‘ 

त्यांचा तो छोटासा व्हरांडा व्यवस्थित बंद करून घेतलेला होता. तिथे त्यांनी एक सेटी ठेवलेली होती. वडिलांच्या परवानगीने मी रात्री तिथे अभ्यासाला बसू लागलो. माझ्या सावत्र आईला माझ्याशी काही देणं घेणं नव्हतंच.

– क्रमशः भाग पहिला 

© सुश्री प्रणिता खंडकर

संपर्क – सध्या वास्तव्य… डोंबिवली, जि. ठाणे.

ईमेल pranitakhandkar@gmail.com केवळ वाॅटसप संपर्क.. 98334 79845.

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈