सौ. गीता वासुदेव नलावडे
मनमंजुषेतून
☆ व्यसनमुक्ती… लेख क्र. १२ ☆ सौ. गीता वासुदेव नलावडे ☆
विक्रांत (नाव बदललेले) माझ्या शाळेतला गुणी मुलगा. पालकसभेच्या निमित्ताने, स्नेह संमेलनाला, किंवा या ना त्या कारणाने, त्याची आई अधून मधून कधीतरी शाळेत यायची तेव्हा मी त्यांना पहायचे – त्या माऊलीला मी कधी निवांत असलेलं असं पाहिलंच नाही. सदैव घाईगडबडीत असायच्या. अंगावर साधीशीच, किंबहुना थोडी विरलेली साडी असायची. त्याच्या वडिलांना मात्र कधीच शाळेत आलेलं पाहिलं नव्हतं.
चौकशी केल्यावर कळलं की या काही घरी धुणीभांड्यांचं काम करतात, नवरोबा मात्र दारूच्या नशेत रात्रंदिवस धुंद होऊन ऐदीपणाने पडलेले असतात. मला त्या माऊलीचे हाल बघवेनात.
मी विक्रांतबरोबर घरी चिठ्ठी पाठवली, आई वडिलांना दोघांनाही समक्ष भेटायला बोलावले. मुख्याध्यापकांची चिठ्ठी आली म्हटल्यावर त्याची आई घाबरली, आणि लगेच दुसऱ्या दिवशी मला भेटायला आली.
पण एकटीच आली होती. नवरा नव्हता सोबत.
मग मी आधी तिला आश्वस्त केलं, आणि तिच्याशी बोलून सगळी माहिती घेतली. “ते नाही यायचे,” मान खाली घालून ती म्हणाली. “काय सांगू तुम्हाला मी माझी कर्मकहाणी? चांगले ड्रायव्हर आहेत, पण न जाणो कुठून ही अवदसा आठवली, आता काम ना धाम, सतत दारू पिऊन पडलेले असतात.” मान खाली घालून ती सांगत होती.
मी दर दोन तीन आठवड्यांनी चिठ्ठी पाठवायचे, पण वडिल कधीच आले नाहीत. मग शेवटी मी “तुम्ही आला नाहीत, तर मीच तुमच्या घरी येईन,” असा निरोप पाठवला, त्याची शरम वाटली आणि अखेर विक्रांतचे वडील शाळेत आले.
आले ते मान खाली घालूनच उभे राहिले, नजरेला नजर काही मिळवत नव्हते.
मी त्यांना सर्व परीने समजाऊन सांगितलं, दारू पिणं वाईट, संसाराची कशी राखरांगोळी होते या व्यसनाने, बायकोची काय दशा झाली आहे, विक्रांत कसा गुणी आहे, वगैरे सगळं सांगितलं. पण ना ते मान वर करायला तयार होते, ना काही बोलायला.
त्याची आईच म्हणाली, “बाई, तुम्हाला काही उलट उत्तर देणार नाहीत ते, पण तुमच्या या सांगण्याचा काही उपयोग नाही. मी हातापाया पडले आहे त्यांच्या, हजारदा विनवण्या केल्या आहेत. काही फरक नाही पडला. इथून घरी गेले की परत बाटली काढतील आणि सुरुवात करतील.”
मी हतबुद्ध झाले. काय करावं, कसं सांगावं – काहीच सुचेना.
अचानक कसं सुचलं ठाऊक नाही, पण मी माझ्या खुर्चीतून उठले. विक्रांतच्या वडिलांच्या समोर जाऊन उभी राहिले, विचारलं, “तुमचं वय किती?”
या एकदम वेगळ्या प्रश्नाने ते गोंधळले. पहिल्यांदाच मान वर करून त्यांनी त्यांचं वय सांगितलं. ते माझ्यापेक्षा पाच वर्षांनी लहान होते.
मी त्यांना म्हटलं, “इतका वेळ तुमच्याशी बोलत होती ना, ती विक्रांतची शाळेतली मुख्याध्यापिका होती. आणि आता बोलत आहे ना ती तुमची मोठी बहीण बोलते आहे. आज तुम्ही घरी गेलात, पुन्हा दारू प्यायलात आणि रस्त्यात पडलात, तर लोकं काय म्हणतील माहिती आहे? ते म्हणतील, तो बघा, नलावडे बाईंचा भाऊ दारू पिऊन पडलाय.”
त्यांनी चमकून माझ्याकडे बघितलं. काहीतरी बोलायचा प्रयत्न करत होते का ते?
पण काही बोलले नाहीत, पुन्हा मान खाली घालून बसले. मी असंच काही पुढे बोलले, पण कितपत परिणाम झाला, कोण जाणे!
विक्रांतची आई हिरमुसली होऊन घरी परतली.
आठ दिवसांनी त्या एकट्याच शाळेत आल्या. चेहरा उजळला होता त्यांचा, “बाई, काय चमत्कार झालाय ठाऊक नाही. पण शाळेतून परतल्यापासून यांनी दारूला स्पर्शही केलेला नाही. आज सकाळी तर काम शोधायला बाहेर पडले आहेत.”
मी स्वामींच्या तसबिरीला हात जोडले. स्वामी अशक्य ते शक्य करून दाखवत होते.
आणि मग तिथून उत्तरोत्तर त्याच्या वडिलांची प्रगतीच होत गेली. काही महिन्यांनी समजलं की एका शाळेच्या विद्यार्थ्यांना ने आण करणाऱ्या बसवर ड्रायव्हर म्हणून त्यांची नेमणूक झाली होती.
विक्रांत आता मोठा झाला होता, माध्यमिक शाळेत गेला होता, पण अधून मधून मला भेटायचा, त्याची आई दिसायची. आता जरा त्या तरतरीत दिसू लागल्या होत्या.
एके दिवशी त्या आल्या, हातावर पेढा ठेवला. नवऱ्याने कर्ज उभे करून एक मिनी स्कूल बस विकत घेतली होती.
व्यसनमुक्तीने एक घर बरबाद होण्यापासून वाचलं होतं.
एक छान नवी आशादायक सुरुवात झाली होती.
एक विफल होऊ घातलेली कहाणी साठा उत्तरी सुफळ संपूर्ण होऊ लागली होती.
क्रमशः दर गुरुवारी…
© सौ गीता वासुदेव नलावडे
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
