सौ राधिका -माजगावकर- पंडित
☆ ‘माझी शिदोरी… तेथे कर माझे जुळती’ भाग- ३३ ☆ सौ राधिका -माजगावकर- पंडित ☆
अण्णा माझे मोठे काका, अविवाहित होते, उंच पुरे रुबाबदार, तगडेबांड प्रत्येक क्षेत्रात उत्साही असलेले आमचे काका, त्यांचा दरारा मिल्ट्रीत काय घरातही आणि घराबाहेरही होता. त्या काळच्या मूक चित्रपटात प्रसिद्ध अभिनेत्री ललिता पवार बरोबर त्यांनी काम केलं होतं. जोगेश्वरीच्या अगदी समोरच दोन दगडी दिपमाळी असलेल्या भटांच्या वाड्यात फक्त दोन खोल्यांच्या घरात, आमची मोठी विधवाआत्याअक्का, अण्णा, काका, चौघी बहिणी, भाऊ शरदआप्पा असे नऊ जण दोन खोल्यात आम्ही एकत्र रहातं होतो. माझ्या काकांना अण्णांना उतार वयात दम्याचा त्रास सुरू झाला होता. रात्रभर उशी मांडीवर घेऊन बसल्या बसल्या झोप घेणारे अण्णा डोळ्यासमोर आले, आणि त्यांची आठवण झाली की पोटात कालवा कालव होते. रात्री झोप नाही व्हायची त्यांची. घरात अडचण नको म्हणून दुपारी जोगेश्वरीच्या देवळात कट्ट्यावर ते झोपायचे.
गोष्टी सांगण्यात त्यांचा हातखंडा होता. आमचे अण्णा प्रसंग तंतोतंत डोळ्यासमोर आणायचे. त्यांनी ब्रिटिश राजवटीतला 1940 42 सालचा किस्सा आम्हाला सांगितला. जोगेश्वरी कडून बुधवार पेठे कडे जाणारा सरळ रस्ता हल्ली दगडूशेठ गणपती आहे ना! त्याच्या आधी फरासखान्या जवळ एक दीपस्तंभ अजूनही उभा आहे त्यावर नांव आहे ‘हुतात्मा भास्कर दा. कर्णिक. ‘ ह्या थोर व्यक्तीनी देशासाठी फार मोठे बलिदान केले होते.
पुणेकरांनों तुम्हाला एक विनंतीआजही श्रद्धांजली म्हणून हा इतिहास जतन करून ठेवा. कारण हा स्तंभ कसला? कोणाचा? ह्या संबंधित माहिती नसलेली ही एक उपेक्षित वास्तु ठरली आहे. श्री. कर्णिक ऑर्डिनन्स फॅक्टरीत नोकरीला होते. हुशार आणि धाडसी तरुण म्हणून त्यांची ओळख होती. ते त्या काळचे, उच्च पदवी विभूषित होते. देशासाठी काहीतरी करण्याची त्यांच्या मनात विलक्षण तळमळ होती. ऑर्डीनन्स फॅक्टरीत असल्याने त्यांनी धाडसानी गुपचूप बॉम्ब तयार केले आणि जवळजवळ अर्धा ट्रक बॉम्ब, हल्ला करण्यासाठी, मित्रांच्या मदतीने ट्रकमध्ये भरून, बॉम्ब हल्ला करण्याचा मनसुबा रचला. त्यांना मदतनीसही मिळाले श्री. गोरे, श्री. दीक्षित इतकच काय जोगेश्वरी देवळातले (भाऊ बेंद्रे)गुरवही त्यांना सामील होते. देवळातही काही बॉम्ब लपवले होते अखेर धाडसी निर्णय ठरला. सगळी व्यवस्था करून ‘कॅपिटलवर ‘बॉम्ब टाकण्यात ते यशस्वी झाले. ठरवल्याप्रमाणे काम फत्ते झाले होते. पण हाय रे देवा ! कसा कोण जाणे ब्रिटिशांना कर्णिकांचा संशय आला. त्यातून ते ऑर्डिनन्स फॅक्टरी मध्ये होते, त्यामुळे संशय आणखीनच बळावला. ते पकडले गेले. त्यांच्या बरोबर असलेले साथीदारही दुर्दैवाने पकडले गेले. मुख्य आरोपी कर्णिकच ठरले. फरासखाना जवळच असल्याने सगळ्यांना पकडून तिकडेच आणले. (आत्ताचा सध्याचा मजूर अड्डा तिथेच आहे.) बाकीचे मदतनीस पुराव्या अभावी सुटले पण मुख्य आरोपी कर्णिकच ठरले होते नां!.
ब्रिटिशांविरुद्ध लढण्याचा त्यांचा डाव फसला होता. पण देशप्रेमी कर्णिक डगमगले नाहीत. परिस्थितीचे भान त्यांना आले. लघुशंकेसाठी परवानगी मागून ते बाजूला झाले. आणि क्षणाचाही विलंब न करता खिशातली विषारी पुडी त्यांनी गिळून घेतली. आणि — आणि चार पावले चालून फरासखान्याच्या पहिल्या पायरीवरच ते कोसळले. एका देशाभिमानी हुतात्म्याचा अंत झाला.
मंडळी असा होता त्या पायरीचा इतिहास. ‘मोडेन पण वाकणार नाही’ हे ब्रीदवाक्य स्मरून तो देशप्रेमी हुतात्मा झाला. ब्रिटिशांनीही त्यांच्या धाडसाचं कौतुक केलं होतं. तर अशी होती ही माझ्या अण्णाकाकांनी सांगितलेली देश प्रेमी हुतात्म्याची विलक्षण कथा. स्तंभ आता जुना झालाय. स्तंभावरची अक्षरे पुसट झाली आहेत. पण ह्या क्रांतिकारकाची पुणेकरांना आता परत आठवण द्यावी म्हणून हा आजचा लेखन प्रपंच.. पुणेकरांनो संपली श्री कर्णिकांची कथा.. अण्णा थांबले. काकांनी ही गोष्ट मी लहान होते तेव्हां आम्हाला सांगितली होती. हुबेहूब प्रसंग डोळ्यासमोर उभा केला होता. माझे डोळे भरून आले. मिल्ट्रीत दरारा असलेले कणखर काकाही, भावना विवश झाले होते..
एक दिवस हुतात्मा दिन असतांना काकांनी मला बरोबर घेतलं. त्यांच्या हातात काठी होती. दम्याचा त्रास होत होता, चालवत नव्हतं, तरीही फरासखान्याच्या छोट्याशा बोळातून आम्ही त्या दीपस्तंभाजवळ पोहोचलो. काकांनी तिथल्या जमिनीवरची धूळ मस्तकाला लावली. आणि हुतात्मा कर्णिकांना त्यांनी मानवंदना दिली. मी आदराने काकांकडे बघत होते. देश प्रेमाचं बीज काकांनी माझ्या मनांत त्या बालवयातच रुजवलं होतं.
धन्य ते देशासाठी बलिदान देणारे, हुतात्मा भास्कर दा. कर्णिक आणि धन्य ते माझे देशप्रेमी आण्णाकाका. त्या दोघांना माझा मानाचा मुजरा. मित्र-मैत्रिणींनो कधी तुम्ही त्या बाजूला गेलांत तर हुतात्मा कर्णिकांना मानवंदना द्यायला विसरू नका हं! अभिमानाने त्या देशप्रेमीला नक्कीच आपण सलामी द्यायलाचं हवीय नाही का!
भारत माता की जय !!
– क्रमशः भाग ३३
© सौ राधिका -माजगावकर- पंडित
पुणे – 51
मो. 8451027554
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
