सौ. गौरी गाडेकर
वाचताना वेचलेले
☆ कृष्णाचे कर्णाला उत्तर… – मूळ बंगाली लेखक: अज्ञात – मराठी अनुवाद: श्रीमती स्वाती दाढे ☆ प्रस्तुती – सौ. गौरी गाडेकर ☆
☆
हे आजच पोस्ट करतीये, कारण अशी परिस्थिती उद्भवू नये, म्हणून आजपासूनच दक्ष राहूयात.
आज १६ ऑगस्ट. सकाळच्या वेळी रस्त्यातला कागद-कचरा गोळा करणाऱ्या त्या तरुणाची चौकशी करण्याच्या हेतूने कुतूहलाने मी त्याला विचारले, “नाव काय तुझं?”
तो क्षणभर उभा राहिला, हसला, म्हणाला, “खुदिराम..” आणि पुढे जाऊन कागद वेचत वेचत निघून गेला.
त्याच भर दुपारी पाहिलं, पोस्ट ऑफिसच्या समोरच्या कचराकुंडीत हात घालून तोच तरुण काहीतरी शोधत होता. थांबून विचारले, “काय शोधतोस खुदिराम?”
उत्तर मिळालं, “खुदिराम नाही… मी प्रफुल्ल …” माझ्याकडे बघून निरागसपणे हसला आणि कचरा चिवडण्याचे काम काळजीपूर्वक करू लागला. मी अवाक.
दुपारनंतर पुन्हा तो दिसला, तशाच एकाग्रपणे कचरा निवडत असलेला. मी विचारले, “प्रफुल्ल, चहा घेणार?”
तेव्हा माझ्याकडे आश्चर्याने बघत तो म्हणाला, “माझं नाव कानाईलाल…” आणि हसला निरागसपणे.
आता मात्र माझा विस्मय आणि कुतूहल वाढले. मी त्याच्याबद्दल चौकशी करू लागलो. तर कळले —
प्रत्येक वर्षी पंधरा ऑगस्टच्या दुसऱ्या दिवशी, म्हणजे १६ ऑगस्टला हा वेडा अचानक अवतीर्ण होतो. कुठून येतो, नाव काय, कुणालाच माहीत नाही. या गल्लीतून त्या गल्लीत, या रस्त्यावर, त्या रस्त्यावर, या वळणावर, त्या चौकात… कचराकुंडीत, गटाराच्या कडेला… सकाळपासून रात्रीपर्यंत कचऱ्यात काहीतरी शोधत फिरत असतो. पार शहराच्या या टोकापासून त्या टोकापर्यंत, खांद्यावर पोतं घेऊन, उपाशी पोटी वणवणत असतो हा वेडा..!
संध्याकाळी घरी परतताना मोठ्या रस्त्याच्या वळणावर गोंधळ ऐकून थांबून बघू लागलो. लोकांची हीss गर्दी. एकाला विचारले, “काय झालं?” एकजण म्हणाला, “एका चोराला धरलंय लोकांनी …”
शंका येऊन गर्दी हटवत पुढे जाऊन बघितलं, दिव्याच्या खांबाला बांधलेला तोच – सकाळचा खुदिराम, भर दुपारचा प्रफुल्ल आणि नंतरचा कानाईलाल…! शेजारी मालानं खच्चून भरलेलं पोतं, जे सकाळी रिकामं होतं.
एकजण म्हणाला, “या पोत्यात चोरलेल्या वस्तू आहेत … बघा, बघा…”
कसंतरीच वाटलं मला. त्याला दुखऱ्या स्वरांत विचारलं, “का चोरी करतोस?”
तो निरागस आणि निर्विकार हसला, आधीसारखाच. बाकी काहीच उत्तर दिलं नाही त्यानं.
लोकांना कसबसं थांबवून मी पोत्याचं तोंड खोललं. मातीत उलटं केलं. त्यातून बाहेर पडले… फाटलेले, तुटलेले, दुमडलेले, मोडलेले प्लास्टिकचे आणि कागदाचे तिरंगे झेंडे..! होय, फक्त आपले तिरंगे! आपला राष्ट्रीय अभिमान असलेले, स्वतंत्र भारताचे तिरंगी झेंडे!! रस्ता, कचराकुंडी, गटारं… जिथं दिसतील तिथून उचलून पोत्यात भरलेले..!
हे सर्व बघताच लाजिरवाणी होत गर्दी पांगली. डोळ्यांत दाटून आलेले पाणी आवरून भराभर त्याला बांधलेली दोरी सोडली. माझ्या तोंडाकडे पहात त्याच निष्पाप भावनेने म्हणाला, “कोणाच्या तरी पायांखाली येऊन तुडवले जाऊ नये म्हणून…!” हसला आणि खाली वाकून परत एकेक तिरंगा हळुवारपणे पोत्यात भरत राहिला … तो वेडा.
तो… खरंच वेडा?
मी स्तंभित होऊन उभा…पायांना खिळा ठोकल्यासारखा… अपार वेदना, दु:ख, लाज यांजबरोबर प्रेम, आदर आणि विस्मय डोळ्यांत, मनात दाटलेल्या अवस्थेत मी उभाच …!
☆
मूळ बंगाली लेखक: अज्ञात
अनुवाद : श्रीमती स्वाती दाढे
प्रस्तुती: सौ. गौरी गाडेकर
संपर्क – 1/602, कैरव, जी. ई. लिंक्स, राम मंदिर रोड, गोरेगाव (पश्चिम), मुंबई 400104.
फोन नं. 9820206306
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
