सौ अंजली दिलीप गोखले
🌸 जीवनरंग 🌸
☆ मिशन अक्षय… भाग-१ ☆ सौ. अंजली दिलीप गोखले ☆
कोर्टाच्या आवारात आज “न भूतो न भविष्यती” अशी गर्दी उसळली होती. आजचा निकाल ऐकण्यासाठी त्या दोघांच्या घरचे नातेवाईक, मित्र मंडळ, जुने वकील आणि नवशिके, तमाम डॉक्टर्स यांची सगळ्यांची एकत्र जत्राच भरली होती. सगळ्यांच्याच मनामध्ये कुतूहल होते. डॉक्टर लोकांनी ही केस गुप्त ठेवण्याचा आटोकाट प्रयत्न केला होता. पण प्रसार माध्यमाचे लोक थोडेच गप्प बसत आहेत? त्यांनी कुठून कुठून माहिती काढण्याचा प्रयत्न केला आणि त्याचमुळे डॉक्टरांच्या या प्रयोगाची कुणकुण सर्वांनाच लागली होती.
जीव वाचवण्याच्या प्रयत्नात कायद्याच्या अशा विचित्र कचाट्यात आपण सापडू असे त्यावेळी डॉक्टर नवलकर पिता पुत्रांना वाटलेही नव्हते. आपल्यासमोर दोन तरुण देह तडफडत आहेत आणि त्यांना वाचवणे हे आपले आद्य कर्तव्य आहे, याच भावनेतून त्यांनी प्रयत्नांची पराकाष्ठा केली होती.
खरंतर त्या रात्री सीनियर डॉक्टर नवलकर, आपल्या परदेशातून शिकून आलेल्या डॉक्टर मुलाला आणायला विमानतळावर गेले होते. त्याचे विमान आल्यावर, त्याचे सामान त्याच्या ताब्यात मिळेपर्यंत जवळजवळ दोन तास गेले होते. त्यामुळे गाडीमध्ये सामान ठेवून घरी जायला रात्रीचे 12:30 वाजून गेले होते. घरी त्याची आई त्याला निरांजनाने ओवाळण्याची जय्यत तयारी करून वाट पाहत होती. तब्बल दोन वर्षांनी तिचा लाडका लेक, उच्च शिक्षण घेऊन, आपल्या वडिलांना हॉस्पिटलमध्ये मदत करायला तयार होऊन आला होता. कधी एकदा आपल्या मुलाला डोळे भरून पाहते असे तिला झाले होते. पण वाट पाहणे काही संपत नव्हते.
आदल्या दिवशीच्या संध्याकाळपासून प्रवास झाल्यामुळे किरण कंटाळला होता. त्यामुळे बाबा ड्रायव्हिंग करतो म्हटल्यावर त्याने आज कोणतीच तक्रार केली नाही. विमानात एका ठिकाणी बसून पाय अगदी अवघडून गेले होते. विमानातले सपक-सपक खाणे, अगोड ज्यूस पिऊन, कधी एकदा आईच्या हातचे, ताजे चमचमीत खातोय असे त्याला झाले होते. तिकडून निघताना विमानतळावर त्याला गुडबाय करायला आलेल्या फ्रेंड सर्कलच्या सुखद आठवणीही अजून मनात रेंगाळत होत्या. इकडे परत यायची ओढ आणि तिथे मजेत घालवलेले दिवस, तिथली प्रॅक्टिकल्स, तिथले छान राहणीमान पण सर्वांचे तुटक तुटक वागणे, सगळ्या सगळ्यांनी मनात गर्दी केली होती. इकडे परत येण्याचा आनंद आणि तिकडचे सोडून येण्याचे थोडे दुःख अशा संमिश्र भावनांनी त्याच्या मनात गर्दी केली होती. शिवाय प्रवासाचा ताण, शिणवटा यामुळे नुसते डोळे मिटून राहणे त्याला बरे वाटत होते.
तेवढ्यात डॉक्टर नवलकरांचा मोबाईल वाजला. त्यांना वाटले घरूनच रिंग केली असणार. कधी येताय? कुठे आहात? पण पाहतात तर काय? त्यांच्या हॉस्पिटल वरून रिंग होती. काहीतरी इमर्जन्सी असल्याशिवाय रिंग येणारच नाही याची त्यांना खात्री होती. मोबाईल ऑन करून त्यांनी विचारले,
” डॉक्टर जोशी काय प्रॉब्लेम? “
” एक्सीडेंटच्या दोन सिरीयस केसेस आल्यात. प्लीज ताबडतोब येता का? “
” आत्ता? .. ठीक आहे ” म्हणून त्यांनी मोबाईल बंद केला.
” काय झालं बाबा? “
” अरे हॉस्पिटल मध्ये दोन सिरीयस केसेस आल्यात. हे बघ मी तुला घरी ड्रॉप करतो आणि ताबडतोब निघतो. “
” छे छे बाबा तसं कशाला? आपण आधी तिकडे जाऊ. घरी कळवतो मी तसे ”
बाबांच्या होकाराची वाट न पाहता किरणने घरचा नंबर फिरवला.
” आई मी आलोय हं. पण पहिल्यांदा बाबांबरोबर हॉस्पिटलमध्ये जाऊन येतो. अगं एक्सीडेंटच्या दोन इमर्जन्सी केसेस आहेत. तेवढ्या पाहतो आणि लगेच घरी येतो. “
काही क्षणातच दोघेजण हॉस्पिटलमध्ये आले. एक्सीडेंटच्या केसेस असल्यामुळे गर्दी जमा झाली होती. पण तिकडे लक्ष न देता दोघेही पेशंटकडे धावले. इमर्जन्सी बोर्ड मध्ये दोन टेबलांवर दोन तरुण मुले बेशुद्ध होऊन पडली होती. एकाला मोटरसायकलवरून सुसाट येताना जोरात धडक बसली होती, मागच्या सीटवरचा मुलगा उडून ट्रकच्या चाकाखाली आला होता आणि गाडी चालवणारा ट्रक वर जोरात आदळला होता. त्यामुळे पुढच्याला हेड इंजुरी सिव्हियर होती आणि कमरेपासून खाली चिरडले गेले होते. हेवी ब्लीडिंग मुळे दोघेही बेशुद्ध होते. काय करावं? दोघे वाचण्याची शक्यता तरी आहे का? डॉक्टर ना काही समजेना.
स्ट्रेचरवरून दोघांनाही ताबडतोब ऑपरेशन थिएटरमध्येच हलवलं, डॉक्टर विचार करायला लागले. दोघांनाही इतका जबरदस्त मार लागला होता, की काही करता येणं अशक्यच होतं. प्रयत्न प्रयत्न तरी काय करायचे? मेंदूचा पार चक्काचूर झाला होता, छातीच्या फासळ्याही तुटल्या होत्या. नाही म्हणायला याचा कमरेखालचा भाग शाबूत होता आणि दुसऱ्याचे डोके आणि छाती शाबूत होतीं. काय करावं? कशी ही हल्लीची बेजबाबदार मुलं? कसा थोडाही विचार करत नाहीत? यांच्या आई-वडिलांनी काय करायचं आता? कसा धक्का सहन करणार आहेत हे? डॉक्टरांनाच काही सुचेना.
” बाबा एकच पर्याय दिसतोय मला आणि तोही ताबडतोबच केला पाहिजे ” किरण म्हणाला. आपल्या भुवया उंचावून डॉक्टरांनी किरणकडे पाहिले. याला अजून पर्याय सुचतोय? अरे काहीतरी शक्य आहे का या ठिकाणी? “
” बाबा, मी नुकतीच ऑर्गन इम्प्लांटेशनची ऍडव्हान्स सर्जरी शिकलोय. त्याचा प्रयत्न अर्थात प्रयोग करून पाहायचा का? या ज्या दोन इंजुर्ड वेगवेगळ्या बॉडीज आहेत, त्यातले दोन शाबूत भाग एकत्र करून एकच व्यक्ती आपण वाचवू शकतो. कळतंय ना मी काय म्हणतो ते? “
” अरे पण कसं शक्य आहे हे? ”
” आहे बाबा, तुम्ही फक्त हो म्हणा. मी प्रयत्न करून पाहतो “
डॉक्टरांनी होकाराची नुसती मान हलवली.
एव्हाना हॉस्पिटलचे अनेस्थेटीस्ट, ट्रेंड नर्सेस, ऑपरेशन थिएटरचा मेन चार्ज असणारे सगळे जमा झाले होते. डॉक्टर किरणनी सगळ्यांना अगदी थोडक्यात आपण करून पाहणार असणारा प्रयोग सांगितला. जितक्या लवकर ऑपरेशन सुरू होईल, तेवढे हवे होते. नाहीतर दोन्ही आयुष्यांचे दिवे विझतच चालले होते.
ऑपरेशन थिएटरचे दार बंद झाले. बाहेर लाल दिवा लागला. इकडे किरणचे हात झपाट्याने कामाला लागले. दोघांना वेगवेगळी ऑपरेशन्स करून वाचवणे शक्यच नव्हते. हेड इंजुरी झालेल्याचे हार्ट ही आता हळूहळूच सुरू होते. दुसऱ्याच्या पायाचा चक्काचूर झाला होता. आता दोन तरुण वाचणे केवळ अशक्यच होते. पण दोघांमुळे एक तरुण तयार होऊन वाचू शकत होता. एक नवीन आयुष्य सुरू करता आले असते.
दोघांचे निकामी भाग पटकन सुटे करून, चांगले भाग लवकरात लवकर जोडणे हेच मोठे दिव्य ऑपरेशन किरण आज करणार होता. आपल्या समोरील पेशंटला वाचवणे हाच डॉक्टरी पेशाचा धर्म होता आणि किरणला तेवढेच दिसत होते.
आपल्या मनामध्ये ऑपरेशनचा आराखडा झटकन त्याने तयार केला. एका शरीरातील डायफ्रॅम च्या वरचा शाबूत असलेला भाग म्हणजे X एक्स आणि डायफ्रॅम च्या खालचा शाबूत असलेला भाग म्हणजे Y वाय. आपल्याला X+Y=XY असे करायचे आहे. आपल्या समोरील आव्हान किती अवघड आहे, याची किरणला कल्पना होती. पण आता डगमगायचे नाही. प्रयत्न करायचे असा निश्चय करून किरणने बाबांना X ची अन्ननलिका Y च्या जठराला जोडायला सुरुवात करायला सांगितले. त्यानंतर रक्तवाहिन्या, स्नायू एवढे बाबांसाठी जोडायचे ठेवून त्याने मुख्य मज्जा रज्जू, spinal cord सांधायला घेतला. त्याचा मेंदू आणि हात कुशलतेने आणि अतिशय एकाग्रतेने कामाला लागले होते.
खरंतर दोन वेगवेगळ्या शरीरातील पेशी, अवयव साधणे म्हणजे दिव्यच होते. जेवढी सर्जरी अवघड होती, तेवढ्याच त्यानंतरचा त्या बॉडीचा मिळणारा रिस्पॉन्स ही अवघड होता. महत्त्वाचा होता. त्यावरच त्या ऑपरेशनचे यशापयश अवलंबून होते.
जर हे ऑपरेशन यशस्वी झाले, तर हे पहिले यशस्वी ऑपरेशन ठरणार होते. संपूर्ण जगात ही अशी कॉम्प्लिकेटेड सर्जरी अजून तरी झाली नव्हती. तिकडे अभ्यास करताना एकाचा तुटलेला हात किरणने आपल्या सरांच्या मदतीने जोडला होता. किडनी ट्रान्सप्लांट केली होती. त्याच्या सरांनी केलेले हार्टचे ऑपरेशन ही त्यानी अगदी जवळून पाहिले होते. पण टोटली दोन वेगवेगळ्या बॉडीज जॉईन करून जीवनदान द्यायचा हा पहिलाच प्रयोग होता. आपल्या या प्रयत्नांना परमेश्वराची कृपा लाभली तरच हे ऑपरेशन यशस्वी होणार याची किरणला खात्री होती. मनोमन देवालाही नमस्कार करूनच त्यांनी या ऑपरेशनचा निर्णय घेतला होता.
ऑपरेशनने पूर्ण स्पायनल कॉर्ड तर जुळवला. आता व्हर्टिब्रल कॉलमचे व्हर्टिब्रे जुळवणे कठीणात कठीण होते. अर्थात ही तात्पुरती डाकडूजी ठरणार होती. सांधलेल्या हाडांमध्ये ओसिफिकेशन होऊन व्हर्टिब्रल कॉलम पूर्ण तयार व्हायला काही दिवसांच्याच काय आठवड्याचा महिन्याचाही अवधी लागणार होता.
– क्रमश: भाग पहिला
© सौ. अंजली दिलीप गोखले
मोबाईल नंबर 8482939011
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
