श्री मकरंद पिंपुटकर
जीवनरंग 
☆ गौरीचे खडे… ☆ श्री मकरंद पिंपुटकर ☆
आज सुदैवाने तो कामावरून लवकरच घरी आला होता. चांगलंच झालं, गणपती तोंडावर आले होते, घरी तयारीला मदत झाली असती.
तो आला, बायको बाहेर जायच्याच तयारीत होती, “अहो, बरं झालं आलात. येता का दोन मिनिटं माझ्याबरोबर? गौरीचे खडे मिळतात का बघू या. “
त्याची आई – तिची सासू हा संवाद ऐकत होती.
तिच्या नजरेसमोर पंचवीस तीस वर्षांपूर्वीची नव्या नवलाईची सून – ती स्वतःच उभी राहिली. दीड दिवसांच्या गणपती विसर्जनाला नदीवर जायचं, आणि तेव्हाच नदीपात्रातून निवडून सात गोल गुळगुळीत खडे घेऊन यायचे. तोंडात पाण्याचा घोट घ्यायचा, आणि घरी येईपर्यंत एक अक्षरही बोलायचं नाही. मग त्या गौरीच्या आगमनाच्या दिवशी गौरींना सगळं घर फिरवून दाखवायचं, हळदकुंकवाची पावलं घरभर फिरवायची, आरास करायची, सगळंसगळं कसं झर्रकन नजरेसमोर उभं राहिलं.
पण पुढे नवऱ्याच्या निधनानंतर ही शहरात मुलाकडे आली, इथं कुठली नदी आणि कुठले खडे!
सून चांगली होती, कुळधर्म निगुतीने सांभाळायची. श्रावण भाद्रपद आला की तिचा खडेगौरीसाठीच्या खड्यांच्या शोध सुरू व्हायचा. पण यावेळी या ना त्या कारणाने राहूनच गेलं होतं.
आणि आता गौरी अगदी आठवड्यावर आल्या होत्या. म्हणून तिची धावपळ सुरू होती.
तो आल्यापावली परत फिरला. खेळाची मैदानं, इमारतींची बांधकामं, रस्त्याच्या दुरुस्तीसाठी कडेला मांडलेले बांधकाम साहित्याचे ढिगारे – सगळं धुंडाळून झालं.
हल्ली बहुधा वाळू चाळूनच आणत असावेत, किंवा सरळ दगडाच्या कपच्याच वापरत असावेत.
कुठ्ठे कुठ्ठे म्हणून हवी तशी गोल गरगरीत खडी मिळतच नव्हती.
देवीच्या देवळाशेजारी बागेशी जरा बघावं म्हणून हे दोघं त्या दिशेने वळले, गुरुजींनी पाहिलं, म्हणाले, “खडेगौरी का शोधत आहात? नका घेऊ रे बाबांनो इथून. कुत्रीच काय पण माणसंदेखील लघवी करतात हो इथं निर्लज्जासारखे. ”
त्यांचं हे वाक्य ऐकून तिथं शोधाशोध करायची इच्छा मरूनच गेली दोघांचीही.
हताश होऊन रित्या हाताने दोघेही परतले.
पण आईचा चेहरा थोडा प्रफुल्लीत होता. “अरे, तुम्ही एक काम करा, ” ती उत्साहाने सांगू लागली, “आत्ताच माझ्या मैत्रिणीचा फोन आला होता, तिनं गाडगीळांकडून चक्क चांदीचे खडे आणले आहेत. फक्त त्यांचं विसर्जन करायचं नाही, बरं का! ” नर्म विनोद करत तिनं वातावरण हलकं करायचा प्रयत्न केला.
लेक आणि सून पु ना गाडगीळांच्या पेढीवर चांदीचे खडे घ्यायला निघाले. तिथे त्यांना जेम्सच्या गोळीच्या आकाराचा चांदीचा भरीव खडा दाखवला गेला. ४०-५० ग्रॅमच्या त्या एका खड्याची किंमत तब्बल ६, ००० रुपये म्हटल्यावर याचे तर डोळेच फिरले. अहो, सात खडे घ्यायचे होते ना!
“कमी किंमतीत आहेत का हो? ” यानं विचारलं. त्यावर साधारण त्या भरीव खड्याच्याच आकाराची पण पोकळ असा एक सोंगटीसारखा खडा त्याला दाखवला, तो होता ६०० रुपयांना. म्हणजे असे सात खडे ४, ००० रुपयांच्यावर पडणार होते.
महाग तर होतेच शिवाय त्यांचा तो सारीपाट खेळण्याच्या सोंगटीसारखा आकार काही तिला खडेगौर म्हणून रुचलाच नाही. यावेळी बहुधा पहिल्यांदाच गाडगीळांच्या दुकानातून ही दोघं रिकाम्या हाताने माघारी फिरले.
लगेहाथ वन ग्रॅम ज्वेलरीची दुकानं पालथी घालून झाली, वैशंपायनांचा सोनचाफा, आष्टेकर, सोनिगरा, रांका – सगळे ज्वेलर झाले. पण सगळीकडे नन्नाचाच पाढा.
हिरमुसले होऊन हे दोघं आपल्या सोसायटीत परतले, बिल्डिंगच्या दारात रखवालदाराला त्याने ही सगळी रामकहाणी सांगितली.
तो तोंडांत माव्याचा तोबरा भरून बसला होता. भूतदया दृष्टीने त्याने त्या मुखरसाला त्यागले, त्यामुळे मुक्त कंठाने ज्ञानरस वाटायला तो आणि त्याचा गळा मोकळा झाला होता. “बहुतही आसान है. आप ऐसा क्यो नहीं करते? आप अमेजॉन या फिलीपकार्टपर जाव, और पेबल्स मंगाव ना. सफेद, कलरवाला सब चॉईस रहता है उधर. वो फिशटँक में डालने के लिये या ऐसेच डेकोरेशन के लिये मंगाते है ना लोग. और १०० रुपयेमे काम हो जायेगा. ” त्याने आकाशवाणी केली आणि नव्या दमाने तो पुन्हा मौनात गेला.
नदीवरून गौरीचे खडे आणणाऱ्या आईच्या सुनेची वाटचाल आता अशी ऑनलाईन रंगीत खड्यांपर्यंत होणार आहे हा प्रवास त्याला काही झेपला नाही, आणि सुन्न होऊन तो तिथेच मटकन खाली बसला.
“अगर ये आप नहीं करनेवाले, तो फिर सिर्फ उपरवालाही आपकी मदद कर सकता है. ” रखवालदार.
त्याचं हे वाक्य ऐकू अचानक तिचा चेहरा उजळला, “बाई, बाई, बाई! कशी मी अशी वेंधळी? अगदी काखेत कळसा आणि गावाला वळसा अशी गत झाली माझी. अहो, चला, हा म्हणतो आहे ना, उपरवाला मदद करेगा, अगदी बरोबर आहे हे. चला, चला, पहिल्या मजल्यावरच्या ओसवालांच्या घरी चला, ” तिने उत्साहात फर्मावलं.
“अगं, ते शेजारच्या इमारतीत भाड्याने रहात आहेत सध्या, त्यांच्याकडे renovation चं काम चाललं आहे ना. भिंती फोडल्या आहेत, नवीन बांधणार आहेत. पार लाद्यासुद्धा बदलून काढत आहेत ते, ” तो म्हणाला, आणि बोलता बोलता त्याच्या लक्षात आलं की भिंती, लाद्या बदलत आहेत म्हणजे सिमेंट रेती खडी आलीच की.
तोही नव्या दमानं तिला सामील झाला.
ते ओसवालांच्या घरी गेले, तिथल्या बांधकाम साहित्यात तिला चटदिशी तिला हवे तसे गोल गरगरीत खडे मिळाले.
तिच्या चेहऱ्यावर समाधान पसरले. तिच्या खडेगौरीच्या शोधाची कहाणी साठा उत्तरी सुफळ संपूर्ण झाली होती.
पर्समधून पाण्याची बाटली घेऊन ती घोटभर पाणी प्यायली, नवरोबा काहीतरी तिला विचारत होता, पण ती मुग्धच राहिली.
आता खडेगौरी सोबत होत्या ना, आता वरच्या मजल्यावर, घरी पोचेस्तोवर ती मौनातच राहणार होती.
© श्री मकरंद पिंपुटकर
चिंचवड, पुणे. मो 8698053215
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
👌 👌