सुश्री शोभा जोशी
🌸 जीवनरंग 🌸
☆ “कक्ष क्रमांक : ४३२…” – (अनुवादित) मूळ इंग्रजी लेखक : अनामिक – मराठी अनुवाद : सुश्री स्वाती वर्तक ☆ प्रस्तुती – सुश्री शोभा जोशी ☆
माझे नाव मुकुल, ५८ वर्षांचा, ऊंच, भरदार शरीर यष्टी, बाईक प्रेमी. मोठमोठ्या बाइक्स घ्यायच्या भ्रूम भ्रूम करत गावभर हिंडायचे, दोन्ही हातांवर टॅटू काढून, छातीपर्यंत रुळणारी दाढी मिरवत भटकायचे …आणि हो…आमचा बाईक चालविणाऱ्यांचा एक क्लब आहे…” रक्षक.. मोटर सायकल क्लब.. ”
दर गुरुवारी मी लहान मुलांच्या इस्पितळात जातो स्वयंसेवक म्हणून.. त्यांना बालकथा वाचून दाखवतो. पंधरा वर्षांपूर्वी आमच्या एका मित्राची नात या कॅन्सर च्या बाल रुग्ण विभागात कित्येक महिने होती तेव्हाच आम्ही ही सेवा सुरू केली.
बहुतांश वेळा बालकं मला प्रथम भेटीत घाबरतात. कारण माझी शरीर यष्टी आणि मोठा, जाडा आवाज, लहान मुलांच्या इस्पितळात नव्हे तर मोटर सायकल चालवणाऱ्यांची गँग असलेल्या कुठल्याही हिंदी सिनेमात शोभून दिसेल असा मी. पण एकदा का मी कथा वाचायला सुरवात केली की मग ते माझा अगडबंब देह विसरतात आणि कथेत रमतात. तसेच काहीसे लतिका बरोबर होईल असे मला वाटले होते.
मार्च महिन्यातील एका गुरुवारी मी कक्ष क्रमांक ४३२ कडे निघालो. परिचारिकेने मला आगाऊ सूचना दिली होती.. ही नवी मुलगी आहे सात वर्षांची. न्यूरोब्लास्टोमा (न्युरोब्लास्टोमा हा अपरिपक्व मज्जा पेशींचा (न्युरोब्लास्ट्स) कर्करोग आहे. तो बहुतेक वेळा अधिवृक्क ग्रंथींमध्ये (ॲड्रिनल ग्लँड्स) सुरू होतो, पण तो मान, छाती, पोट किंवा मणक्याच्या आसपासही आढळू शकतो)या चौथ्या स्टेज वर आहे….
“ तीन आठवडे झाले तिला दाखल केले आहे पण तिच्या कुटुंबापैकी कोणीही अजून एकदा ही आले नाही.
काय.. कुटुंबातील कोणीच नाही …कधीच नाही.. तीन आठवड्यातून एकदाही? …” मी जवळ जवळ ओरडलोच विस्मयचकित होत.
परिचारिकेचा चेहरा आक्रसला.. सौम्य शब्दात उत्तरली…”तिची आई तिला येथे अक्षरशः टाकून गेली आहे, उपचार करून घ्यायला पण स्वतः पुनः येथे कधीच फिरकली नाही. आम्ही किती प्रयत्न करतोय तिच्या पर्यंत पोचण्याचा पण यश येत नाही.. आम्ही लहान मुलांच्या काळजी वाहू कितीतरी संस्थांशी संपर्क केला. त्यांनी देखील शोध घेतला, पण तिला अन्य कोणी नातेवाईक ही दिसत नाही, एकदा का तिच्यात जरा सुधारणा झाली की तिची रवानगी अशा कुठल्यातरी जागी करण्यात येईल जेथे तिचे पालनपोषण कोणीतरी करेल. ”
“आणि समजा जर का सुधार झालाच नाही तर “
परिचारिकेने आपला चेहरा दुसरीकडे वळवला आणि म्हणाली…”तर ती येथेच मरेल…एकटी.. ”
कक्ष क्रमांक ४३२ मध्ये शिरण्याआधी मी थोडा वेळ धीर एकवटत बाहेरच उभा राहिलो. तसे मी मरणाच्या दारी पोचलेल्या मुलांजवळ ही बसलोय त्यांना ही कथा ऐकवली आहे.. पण.. ही…एकटीच …. एकटी मृत्यूशी झुंज देणारी …हे माझ्यासाठी नवीन होते आणि प्रचंड हादरवून टाकणारे.
मी हळुवारपणे टकटक केले, दार हलकेच ढकलले, “ रामराम …मी मुकुल.. तुला आवडत असेल तर मी एक गोष्ट वाचून दाखविणार आहे …आवडेल तुला? ”
पलंगावर झोपलेली ती लहान पोरगी माझ्याकडे कूस बदलून बघू लागली. आजपर्यंत बघितले होते मी त्या पेक्षा किती तरी पटीने मोठे, टपोरे तपकिरी रंगांचे डोळे होते तिचे. किमोथेरेपी मुळे तिचे केस मात्र गेले होते, शरीर मृत्यू शी कसे झगडतेय याची ग्वाही देणारा तिचा काळवंडलेला चेहरा आणि कातडीचा रंग सांगत होता, पण मला बघताच ती हसली.
“ खरेच तुम्ही बलदंड आहात. ”. तिचा आवाज हळू पण घोगरा वाटला.
“ हो सारेच तसे म्हणतात, “ मी आणलेले पुस्तक दाखवत म्हटले, “ जिराफ नृत्य करायला शिकतो,अशी एक कथा आहे माझ्याजवळ…. तुला ऐकायचीय? ”
ती हो म्हणाली म्हणून मी तिच्या पलंगाशेजारी खुर्चीवर बसलो आणि वाचायला सुरवात केली.
मी पुस्तकाच्या अर्ध्यावर पोचलो होतो तेव्हा तिने मला थांबवले, “ मुकुल काका “
“ काय, बेटा “
“ तुम्हाला मुलं आहेत? “
.. प्रश्न माझे काळीज चिरीत गेला. “ मला एक मुलगी होती, पण ती सोळा वर्षांची असताना कार अपघातात वारली. आता त्याला बावीस वर्षे झालीत “
लतिका एकदम मूक.. …नंतर म्हणाली …” तुम्हाला बाबापण हरपल्याचं दुःख होतंय? ”
आवंढा गिळत मी कसाबसा उतरलो…” हो राणी, अगदी दररोज “
“ माझे वडील माझ्या जन्माआधीच गेले, “ अगदी सहज बोलावे तसे ती म्हणाली… “ आणि माझ्या आईने मला येथे आणून टाकले, नर्सेस सांगतात आता ती कधीच येणार नाही “
मला काहीच समजत नव्हते. मी काय बोलू यावेळेस…सात वर्षांच्या एका मुलीला मी काय सांगू जिला मरणाच्या दारात ढकलून आई निघून गेलीय..
लतिका बडबडत होती…” एक समाज सेविका मला सांगत होती.. तू जरा बरी झाली की तुला सांभाळायला जे तयार असतील त्यांच्याकडे सोपवणार.. पण मी डॉक्टरांचे बोलणे ऐकलेय.. त्यांना नाही वाटत मी आता बरी होईन.. ”
“ माझी सोनूडी “
“ चालतंय की ” ती अगदी शांत होती. सात वर्षांची मुलगी, त्या मानाने जरा जास्तच शांत वाटली मला…. मला माहीत आहे, मी मरणार आहे…त्यांना वाटते मला काहीच समजत नाही पण मला सर्व समजते.. मी ऐकलय.. माझा कर्करोग सर्वदूर पसरलाय.. ते म्हणत होते…बहुदा सहा महिने किंवा त्याहून ही कमी …
मी पुस्तक खाली ठेवले, म्हटले…” लतिका बेटा …सॉरी हं “
मोठमोठ्या टपोऱ्या डोळ्यांनी लतिका माझ्याकडे बघत होती, “ मुकुल काका, तुम्हाला एक विचारू? “
“ काहीही विचार सोनूड्या “
“ तुम्ही माझे बाबा व्हाल… मी मरेपर्यंत? “
खोलीत एक विचित्र शांतता पसरली…सारे काही स्तब्ध झाल्यासारखे वाटले.. अगदी इस्पितळातील मॉनिटर्स सुद्धा.. माझ्या अठ्ठावन वर्षांच्या खांद्यावर मणामणांचे ओझे असल्याचा मला भास झाला.
मी माझे तोंड उघडले पण शब्दच फुटेना.. मला फक्त दिसत होता माझ्या सोळा वर्षांच्या मुलीचा चेहरा.. माझ्या मोटारीच्या मागील दृश्य दिसणाऱ्या आरशात मला दिसलेले तिचे ते शेवटचे लोभस हास्य.. मला फक्त जाणवले.. त्या दिवसापासून माझ्या हृदयात असलेली अपार वेदना.. निर्वात.. ती पोकळी..
लतिकाची पापणी लवली देखील नाही, ती अगदी शांत होती.. ती इवलीशी बाहुली किती धाडसी,सहनशील आणि अशक्य वाटेल एवढी समजूतदार…
मला.. हो.. म्हणायचे होते, मला.. हो.. म्हणायचेच होते…. पण मी एक भटक्या, एक बायकर, फिरस्ता…कधीतरी आठवड्यातून एका दिवशी बाल रुग्णांना भेटणारा.. त्यांच्यासाठी चित्रांची पुस्तकं नेणारा …भरधाव गाडी चालवत उडणारा, दारू पिणारा, आणि.. आणि.. अजून ही एखाद्या रात्री त्या रिकाम्या घरात माझ्या मृत मुलीच्या नावे ओरडत उठणारा…पुनः एका मुलीचा बाप होण्याची माझी पात्रता तरी आहे का? अगदी काही महिन्यांसाठी म्हटले तरी????
मी आवंढा गिळून पुटपुटलो…”बेटा,मला अगदी आनंदच होईल गं.. पण खरे सांगू मी एक चांगला बाबा होऊ शकेन का आता यासाठी साशंक आहे.. सगळाच गोंधळ करून ठेवेन मी अशी भीती वाटते “
तिचा चेहरा अगदी सूर्योदयाप्रमाणे उजळला.. ” ठीक आहे हो, त्यात काय…तुम्ही माझ्यावर बाबा होण्याचा सराव करा.. ”
… आणि अगदी सहज त्या दिवसापासून मला पुनः एक लेक लाभली.
मी परिचारिकेला सांगितले तर ती रडायलाच लागली, समाज सेवी तर अगदी स्फुंदत होते, जेव्हा मी म्हटले.. “ मला ही मुलगी काही दिवसांसाठी पाहिजे, हिचा मेडिकल पालक व्हायला, देखरेख करायला मी उत्सुक आहे.. ती घरी नेण्याइतकी बरी झाली तर तिला घरी नेईन, नाहीतर रोज तिच्याजवळच राहीन. ”
– – क्लब पूर्ण ताकदीने उभा राहिला. पंचवीस हार्ले बाइक्स हॉस्पिटलच्या पार्किंगमध्ये आल्यात, सिक्युरीटी गार्ड्स घाबरलेच प्रत्येक बाईकवर बांधलेली नवनवीन, कापूस भरलेली रंगीबेरंगी खेळणी दिसली.
कक्ष ४३२ इस्पितळासारखा राहिलाच नाही. कुणी घरात चुकून घेतलेली गुलाबी चादर आणली. कुणी
“ बाबांची लेक “ लिहिलेले छोटेसे लेदर जॅकेट. पऱ्यांच्या दिव्यांची माळ. कुणीतरी (नियम मोडून) दहा मिनिटांसाठी कुत्र्याचे पिल्लूही आणलं—लतिका इतकी हसली, इतकी हसली की तिला पुन्हा ऑक्सिजन लावावा लागला.
दर गुरुवार म्हणजे आता मला रोजच. जिराफाची गोष्ट आम्हाला तोंडपाठ झाली. मग साने गुरुजींच्या गोड गोष्टी, चिंगी, पंचतंत्र,इसापनीती, फास्टर फेणे,.. कितीतरी गोष्टी झाल्यात………. तिचे हात थकले की मी पुस्तक धरायचो. वेदना वाढल्या की त्या छोट्या पलंगावर शिरून तिला छातीवर घेऊन झोपवायचो, आणि माझ्या मुलीला आवडायची ती जुनी गाणी गुणगुणायचो..
… डॉक्टर्स माना डोलवत, विस्मयचकित होत.. म्हणायचे काही कळतच नाही…स्कॅन चांगले नाहीत … पण इतके वाईटही नाही.. जेवढे आम्हाला वाटले होते की सहा महिन्यात आणखी वाईट होतील… सहाचे नऊ झाले. नऊ महिन्यांचे वर्ष झाले.
आठव्या वाढदिवशी सकाळी ती म्हणाली,
“ बाबा, बाबा, मी स्वप्नात धावत होते. पाय नीट चालत होते. ”
मी तिच्या मऊ केसांवर चुंबन दिलं. “मग ते स्वप्न खरं करूया. ”
दोन आठवड्यांनी डॉक्टरनं मला बोलावलं. हातात रिपोर्ट्स, डोळे विस्फारलेले.
“पाठीच्या गाठी… कमी होत आहेत. असं मी कधी—” ते थांबले. “लक्षणीय सुधारणा आहे. कसं ते सांगता येत नाही. ”
मला माहीत होतं. ते प्रेम होतं—हट्टाचं, गोंदणांचं, मोठ्या आवाजाचं प्रेम.
“मी मरेपर्यंत माझे बाबा व्हाल का? ” असं विचारणारी लतिका, अठरा महिन्यांनी स्वतः च्या पायांवर चालत हॉस्पिटलच्या बाहेर आली. माझा हात धरून. अंगावर ते छोटंसं लेदर जॅकेट. आणि आभाळापेक्षा मोठ्ठे हास्य.
क्लबनं तिच्या स्वागतार्थ जंगी पार्टी आयोजित केली. शेजारपाजारचे भारावून गेलेत. घोडे होते. गड किल्ले यांचा देखावा होता. हार्ले बाईकच्या चाकाएवढा केक होता.
संध्याकाळी शेकोटीजवळ लतिका माझ्या मांडीवर बसली, ताऱ्यांकडे पाहून म्हणाली,
“ बाबा “
“हो, बाळ? ”
“मला वाटतं… मी आता खूप दिवस मरणार नाही. ”
मी तिला घट्ट मिठीत घेतलं. दोघांच्या हृदयाचे ठोके जाणवले.
“छान,” मी थरथरत्या आवाजात म्हणालो. “कारण मी तर आत्ताच बाबा होणं सुरू केलंय. ”
आज ती पंधरा वर्षांची आहे. कॅन्सरमुक्त. अजूनही रोज मला “बाबा ” म्हणते. आणि अजूनही त्या गुलाबी बेडशीट्स वापरते—कक्ष ४३२ मधल्या.
… आणि दर गुरुवारी, पाऊस असो वा ऊन, आम्ही दोघं पुन्हा मुलांच्या इस्पितळात जातो. मी हार्लेवर, ती मागे घट्ट धरून—जणू आयुष्यभर असेच करत आली आहे तसं. आणि आम्ही नव्या, घाबरलेल्या, दुखऱ्या मुलांना गोष्टी वाचून दाखवतो.
– – – कारण काही गोष्टी आपल्याला लाभलेल्या वयापेक्षा खचित मोठ्या असतात… आणि काही गोष्टी.. शाश्वत… असतात.
मूळ इंग्रजी लेखक…. अनामिक
मुक्त मराठी भावानुवाद …. सौ. स्वाती वर्तक, मुंबई.
प्रस्तुती : सुश्री शोभा जोशी
कार्यकर्ती, जनजाती कल्याण आश्रम, पुणे महानगर.
मो ९४२२३१९९६२
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
