श्री मनोहर जांबोटकर
वाचताना वेचलेले
☆ काही वर्षांपूर्वीची मी आणि आजची मी… – लेखिका : सुश्री जयंती देशमुख ☆ प्रस्तुति – श्री मनोहर जांबोटकर ☆
☆
“ काही वर्षांपूर्वीची मी आणि आजची मी “ प्रस्तुती : मनोहर जांबोटकर
…
दोघींना समोरासमोर उभं केलं, तर कदाचित एकमेकींना ओळखायलाही थोडा वेळ लागेल.
पूर्वी आयुष्य म्हणजे सगळं काही नीटनेटके, वेळच्या वेळी आणि आपल्या मनासारखं असणं, असंच वाटायचं. कुणी काही चुकीचं बोललं की त्याचा खुलासा हवा असायचा. कुणी मन दुखावलं की त्याला ते कळायलाच हवं असं वाटायचं. घरातलं एखादं काम राहिलं की बेचैनी यायची.
आता?
आता पडदा थोडा तिरका राहिला तरी चालतो.
कपाटातली एखादी साडी जागच्या जागी नसली तरी चालते.
कुणी गैरसमज करून घेतला तर प्रत्येक वेळी स्पष्टीकरण देण्याची गरज वाटत नाही.
बहुतेक…
आता मला सगळं “बरोबर” करण्यापेक्षा स्वतःचं मन “ठीक” ठेवणं महत्त्वाचं वाटतं.
एकदा जुन्या वस्तू आवरत होते. कितीतरी वर्षांपासून जपून ठेवलेल्या गोष्टी हातात येत होत्या—पहिल्या पगाराची पावती, मुलांनी लहानपणी काढलेली चित्रं, जुन्या शुभेच्छापत्रिका, काही पत्रं…
पूर्वी प्रत्येक गोष्ट जपून ठेवली असती.
त्या दिवशी मात्र काही वस्तू हातात घेतल्या आणि शांतपणे बाजूला केल्या.
आठवणी ठेवायला वस्तूंची गरज नसते, हे कळलं.
काही आठवणी कपाटात नसतातच…
त्या आपल्यात राहतात.
आणि काही वस्तू सोडताना वस्तू जात नाहीत—
आपण त्या काळाला अलगद निरोप देत असतो.
हल्ली एखाद्या कार्यक्रमाला जाताना “सगळ्यांना भेटायचं” हा अट्टहास नसतो.
कुणी भेटलं तर आनंद.
नाही भेटलं तरी मनात राग नाही.
पूर्वी एखाद्याने आपल्याला फोन केला नाही की प्रश्न पडायचा—“काय झालं असेल? ”
आता वाटतं, कदाचित त्याच्याही आयुष्यात त्याची काही कारणं असतील.
प्रत्येक शांततेचा अर्थ नाराजी नसतो.
हे कळायला थोडी वर्षं जावी लागतात.
एकदा मुलाने माझ्याकडे एक जुना शर्ट दाखवला.
“आई, हा आता ठेवू नकोस. देऊन टाक. ”
मी सहज म्हणाले, “अजून चांगला आहे. ”
तो हसला.
“तुझ्याकडे प्रत्येक गोष्ट ‘अजून चांगली’ असते. माणसंही! ”
त्या वाक्यावर मी बराच वेळ शांत होते.
खरंच…
माणसांनाही आपण त्यांच्या जुन्या रूपातच धरून ठेवतो का?
कुणीतरी बदललेलं असतं, कुणाची परिस्थिती बदललेली असते, कुणाच्या प्राधान्यक्रमांचा अर्थ बदललेला असतो…
आणि तरी आपण म्हणत राहतो—
“पूर्वी असा नव्हता. ”
आता मात्र एखाद्याला बदलू देण्याइतकी मोकळीक मनात आलीय.
आणि स्वतःलाही.
हल्ली आरोग्य, सौंदर्य, वय या सगळ्यांबद्दलची माझी भाषाच बदलली आहे.
आरशात एखादी सुरकुती दिसली की पूर्वीसारखी नाराजी होत नाही.
ही सुरकुती म्हणजे वयाचं चिन्ह नाही…
ती हसलेल्या असंख्य क्षणांची सही आहे, असं वाटतं.
केसांमध्ये आलेलं एखादं पांढरं केस आता उपटून काढावंसं वाटत नाही.
त्याला माझ्या आयुष्याने दिलेला छोटासा पदक समजते.
आणि गंमत म्हणजे…
आता सुंदर दिसण्यापेक्षा आनंदी दिसणं मला जास्त आवडतं.
पूर्वी एखाद्या फोटोमध्ये आपला चेहरा कसा दिसतोय, याची चिंता असायची.
आता फोटो सुंदर आहे की नाही यापेक्षा त्या क्षणी आपण खरंच हसलो होतो का, हे आठवतं.
हल्ली प्रवासाला निघाले की “काही राहिलं तर? ” या काळजीपेक्षा “काही सुंदर दिसलं तर थांबूया” असं वाटतं.
खिडकीबाहेरचं एखादं झाड, अचानक दिसलेला सूर्यास्त, अनोळखी गावातलं छोटंसं देऊळ…
पूर्वी कदाचित लक्षातही आलं नसतं.
आता मात्र वाटतं—
जगणं म्हणजे फक्त गंतव्यापर्यंत पोहोचणं नाही; वाटेत दिसणारंही आपलंच असतं.
एकदा कुणीतरी माझ्यावर अगदी चुकीचा आरोप केला.
पूर्वी मी स्वतःला सिद्ध करण्यासाठी तासन्‌तास बोलले असते.
त्या दिवशी फक्त एवढंच म्हणाले—
“तुला जे योग्य वाटतं ते मान. ”
आणि विषय संपवला.
घरी आल्यावर लक्षात आलं…
समोरच्याला पटवून देण्यात माझं सत्य मोठं होत नाही.
आपल्याला स्वतःचं सत्य माहीत असणं पुरेसं असतं.
हा आत्मविश्वास आधी नव्हता.
तो आता आलाय.
आणि हल्ली “नाही” म्हणायलाही भीती वाटत नाही.
प्रत्येक निमंत्रण स्वीकारायचं नाही.
प्रत्येक काम अंगावर घ्यायचं नाही.
प्रत्येक नातं पूर्वीसारखंच टिकवायचा हट्ट करायचा नाही.
कधी कधी स्वतःसाठी जागा ठेवण्यासाठी
काही गोष्टींना नकार द्यावा लागतो.
आणि तो नकार देताना अपराधी वाटत नाही.
बहुतेक हाच तर बदल आहे.
पूर्वी मला सगळ्यांना आवडायचं होतं.
आता मला स्वतःला आवडणं महत्त्वाचं वाटतं.
एके दिवशी कपाटातून एक जुनी साडी काढली.
खूप वर्षांपूर्वी घेतलेली. आवडती होती, पण “विशेष प्रसंगासाठी” म्हणून जपून ठेवलेली.
विशेष प्रसंग आला नाही.
साडी तशीच राहिली.
त्या दिवशी ती नेसली.
कुणाचा वाढदिवस नव्हता.
कुठला समारंभ नव्हता.
काही कारणही नव्हतं.
फक्त मला ती नेसायची होती.
आरशात स्वतःकडे पाहिलं आणि हसू आलं.
आपण किती गोष्टी “योग्य वेळ आली की” म्हणून जपून ठेवतो!
साडी, सुगंध, प्रवास, भेटी, आवडी…
आणि कधी कधी आयुष्यच निघून जातं.
म्हणून आता मी ठरवलंय—
योग्य वेळ येण्याची वाट पाहायची नाही.
जगता येईल तो प्रत्येक क्षण योग्य वेळ करायचा.
हो…
मी बदलतेय.
माझ्या स्वभावातला हट्ट थोडा विरघळतोय.
अपेक्षांचा आवाज थोडा कमी होतोय.
तुलना मागे पडतेय.
मनावर घेतलेल्या गोष्टी हातातून निसटू देण्याची कला शिकतेय.
सगळ्यांना उत्तर देण्यापेक्षा काही प्रश्न अनुत्तरित ठेवतेय.
सगळ्यांना खूश करण्यापेक्षा स्वतःशी प्रामाणिक राहतेय.
आणि सगळ्यात महत्त्वाचं—
स्वतःच्या आयुष्याची जबाबदारी दुसऱ्यांच्या हातात देणं थांबवतेय.
माझा आनंद कुणाच्या वागण्यावर अवलंबून राहू नये, एवढं मात्र शिकलेय.
मला अजून खूप काही करायचं आहे.
कदाचित काही नवीन शिकायचं आहे.
काही जुनी स्वप्नं पुन्हा उघडायची आहेत.
काही ठिकाणी एकटं जायचं आहे.
काही लोकांना मनापासून धन्यवाद द्यायचे आहेत.
काहींना मनापासून माफ करायचं आहे.
आणि स्वतःलाही…
काही वर्षं स्वतःसाठी कमी जगल्याबद्दल.
आता आरशात पाहताना चेहऱ्यावरचं वय दिसतं.
पण डोळ्यांत?
तिथे अजूनही एक मुलगी आहे.
थोडी शहाणी झालेली.
थोडी शांत झालेली.
थोडी हट्टी अजूनही.
पण आता स्वतःच्या आनंदासाठी हट्ट करणारी.
ती मला म्हणते—
“चल… अजून थोडं जगूया. ”
मी हसते.
कारण आता मला समजलंय—
आयुष्य बदलत नाही म्हणून आपण दुःखी होत नाही;
आपण बदललो की आयुष्याकडे पाहण्याची आपली नजर बदलते.
म्हणून हो…
मी बदलतेय.
कुणासाठी नाही.
कुणाला दाखवण्यासाठी नाही.
फक्त स्वतःला पुन्हा एकदा सापडण्यासाठी.
आणि या वेळी…
स्वतःला हरवू न देण्यासाठी…
*
लेखिका : जयंती देशमुख
प्रस्तुती :श्री मनोहर जांबोटकर
≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित / मंजुषा मुळे/ गौरी गाडेकर≈
