सुश्री शीला पतकी
मनमंजुषेतून
☆ “झटपट किल्ला – – “ ☆ सुश्री शीला पतकी ☆
चला किल्ला बनवूया अशा स्वरूपाचा एक लेख माझ्या मैत्रिणीचा माझ्या व्हाट्सअप वर आला खूप सुंदर लेख आहे सगळ्या जुन्या आठवणी जाग्या झाल्या आणि खरंच जाणवलं तेव्हा किती खटाटोप करावा लागत होता.. माती कुठून तरी, विटा कुणाला तरी विचारून किंवा चोरून पळवून आणणे, अजून काही कुठे मटेरियल मिळते का ते पाहणे, पुठ्ठे साड्यांच्या दुकानाच्या तिथे जाऊन त्यांनी टाकून दिलेले पुठ्ठ्याचे कागद घेऊन येणे, हे सगळे प्रकार आम्ही करत होतो. मग ते पुठे कंगोऱ्यात कंगोऱ्यात कापायचे म्हणजे त्या किल्ल्याची तटबंदी.. त्याच्यावरचे ते कंगोरे.. मग काळा रंग लावायचा…. हे आणि असं खूप करायचं!
मला स्वतःला किल्ले बनवायची खूप हौस. मी शाळेत असताना म्हणजे शिक्षिका असताना शाळेच्या शेवटच्या दिवसानंतर माझ्या संस्थेतल्या बालवाडीच्या मुलांसाठी आम्ही किल्ला बनवत असू. त्याच्यासाठी असे मटेरियल गोळा करायचे, नंतर ते सगळं काढायचं. विटा जागेवर लावायच्या, दगड कुठेतरी टाकून यायचे.. खूपच उपद्व्याप व्हायचा.
मग मध्यंतरी मी एक बातमी वाचली की आमच्या सोलापूरपासून जवळ असलेल्या अणदूर या गावच्या एक महिला.. मला तर त्यांचे नाव स्मरत नाही, त्यांनी पुण्यामध्ये किल्ल्यांचे प्रदर्शन भरवले होते. मी त्यांचा पत्ता काढून त्यांची भेट घेतली आणि त्या झटपट किल्ला कसा बनवतात ते शिकवत होत्या.. त्यांचा दोन दिवसाचा वर्ग मी माझ्या संस्थेमध्ये ठेवला. एक दिवस शंखाकृती आकाश कंदील बनवणे, आणि एक दिवस किल्ला बनवणे. आश्चर्य म्हणजे त्यांनी दोन ते अडीच तासात सुंदर किल्ला तयार केला दगड विटा विरहित व त्यांनी केलं काय – – तर तुमच्या घरात असलेले डबे डुबे, लाकडं, झाडाच्या फांट्या, मोडलेल्या कुंड्या, असं काहीही कसंही पसरवा वेडे वाकडे. त्यानंतर एका बादलीत माती घालून अर्धी बादली चिखलाचा राडा तयार केला आणि त्याच्यामध्ये घरातील टाकाऊ फडके वगैरे बुडवून कापडाचे तुकडे, फरशी पुसण्याचे तुकडे, हे सगळं मटेरियल बुडवून घेतलं आणि त्या सगळ्या वेड्यावाकड्या अरेंज केलेल्या भागांवरती ते अंथरून टाकलं म्हणजे तो भाग सगळा त्याच्यामुळे झाकून जाईल असा टाकला. त्यानंतर सुताराच्या दुकानातून लाकडाचा भुसा आणला होता त्याला काची हिरवा रंग दिला तर त्याला तो थोडा हडकू दिला होता.. तो सगळ्या त्या कापडांवरती पसरून टाकला. मधून मधून थोडीशी रांगोळी पसरवली आणि कमाल झाली… सगळा परिसर जणू काही झाडी डोंगर यांनी व्यापला आहे असा दिसायला लागला. मग त्यांनी पुठ्ठ्यावर कापलेले आणि किल्ल्याच्या भिंतीसारखे चौकोनी चिरे असलेले पुठ्ठ्यांचे रंगवलेले तुकडे काढले आणि ते मातीत कडेने रोवले.. किल्ल्याला तटबंदी तयार झाली. पुठ्ठ्याचा एक दरवाजाही त्यांनी कापून आणला होता त्याला थोडासा चिखल फासला आणि तो मातीत रोवला. त्यानंतर सोललेल्या मक्याच्या कणसाचे बुडखे हिरव्या काची रंगात बुडवून मधून मधून ते रोवून टाकले. वाळक्या झाडाच्या काही फांट्या मध्ये मध्ये रोवून टाकल्या. खिडकीच्या जुन्या तुटलेल्या जाळ्या कापून त्याच्या शिड्या बनवल्या आणि त्या शिड्या खंदकामध्ये टाकून दिल्या आणि रस्ता तयार केला. वेगवेगळ्या ठिकाणच्या तटबंदी, शीड्यांचे पूल, नारळाच्या करवंट्या वापरून केलेली गोड्या पाण्याची तळी, प्लास्टिकच्या खाली निळ्या रंगाची रांगोळी टाकून प्लास्टिक वर पांढऱ्या रंगाची रांगोळी टाकून खंदकामधील पाण्याचा आभास…… बघता बघता तासाभरात किल्ला तयार झाला. किल्ल्याच्या अगदी वरच्या भागात विरळ झाडे दाखवण्यासाठी त्याने जोंधळ्याची रिकामी धाटे वापरली.. अर्थात त्याला हिरव्या काची रंगात बुचकळले होते. वरच्या बाजूला चौथरा म्हणून एक पाट बसवला. त्याला खाली राहिलेला जरासा घट्ट चिखलाने माखून घेतले. शिवाजी महाराजांचे आसन आणि त्यावर विराजमान झालेले छत्रपती, त्यांच्या पाठीमागे कागदाने बनवलेला भगवा झेंडा चढवला गेला. बुरुजांवर आणि गडांवर जागोजागी मावळे सज्ज झाले.
….. बघता बघता चार-पाच फुटाचा मोठा किल्ला सहज तयार झाला… मग पुढील डेकोरेशन… तुम्हाला किती करायचे तेवढे करा! खंदकाच्या पाण्यात नावा सोडा, शिड्यांवर चढणारे मावळे लटकवा, छोट्या छोट्या खेळण्याची श्वापदे मध्ये रानात भटकू द्या … बाकी सगळं तुमच्या कल्पनाशक्तीवर अवलंबून आहे.
तासाभरात फारशा चिखल माती दगड धोंडे याशिवाय तयार झालेला तो किल्ला मुलांना खूप आवडला. हे होईपर्यंत संध्याकाळ झालीच होती. त्याच्यावर लाईटच्या माळा सोडण्यात आल्या, पणत्या लावल्या, बाजूच्या परिसराची थोडी साफसफाई केली. मग मुलांना थोडा खाऊ पण दिला.
इथं पावतो चांगलाच काळोख झाला होता. हिरव्या रानामध्ये रांगोळीच्या पांढऱ्या वाटा चमकून दिसत होत्या. त्या पणत्या.. त्याचा प्रकाश आणि प्रकाश माळांची उघड झाप किल्ल्याचे देखणे पण वाढवत होती. झटपट किल्ल्याकडे पाहून मुलं खुश झाली आणि सगळ्यांनी एक दणदणीत आरोळी ठोकली ….
छत्रपती शिवाजी महाराज की जय
तुळजाभवानी माता की जय
मुलांच्या त्या आरोळीने अंगावर सरसरून काटा आला… काय जादू आहे.. छत्रपती शिवाजी महाराज हे नुसते नाव नाही.. हा ‘स्वराज्याचा मंत्र’ आहे … तो आम्हाला सतत फक्त प्रेरणा देत राहणार आहे हे मात्र खरे……!
मग काय मंडळी आवडली का झटपट किल्ल्याची आयडिया? मग करून टाका घरी एक मस्तपैकी किल्ला … संध्याकाळपर्यंत तयार……!
शुभ दिपावली!!!
© सुश्री शीला पतकी
माजी मुख्याध्यापिका सेवासदन प्रशाला सोलापूर
मो 8805850279
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
