श्री दिवाकर बुरसे
☆ घटा घन घोर घोर — एक आठवण ☆ श्री दिवाकर बुरसे ☆
चाळीस – पंचेचाळीस वर्षापूर्वीची गोष्ट. पुण्यात लक्ष्मी क्रीडा मंदिरात, एका पावसाळ्यातल्या शनिवारी रात्री ९ वा. पंडित भीमसेन जोशींचा “पावसाळी राग”हा गायनाचा कार्यक्रम ठरविला होता. प्रवेश मूल्य रु ३/-फक्त!
शुक्रवार सकाळपर्यंत केवळ बावीस तेवीस प्रवेशिका विकल्या गेल्या होत्या. या कार्यक्रमात आपण सपाटून मार खाणार याचा अंदाज ठेकेदाराला आला. त्याने दुपारीच आण्णांचे घर गाठले. मी त्याच्याबरोबर होतो. आण्णांच्या अंगात ताप होता. गाणं होईल की नाही अशी शंकाच होती. ठेकेदाराने त्यांना रडून परिस्थिती सांगितली. “गाऊ शकाल का उद्या? ” विचारले. मानधन कमी करण्याची विनंती केली. त्यावर आण्णा म्हणाले, ” हो रे हो, नक्की गाईन आणि ते मानधनाचे नंतर बघू आपण. आधी गाणे तर ठरल्याप्रमाणे होऊ दे. “
शनिवारी संध्याकाळपर्यंत काही तिकीट विक्री झाली.
कार्यक्रम रात्री ९चा. पंडितजींना घ्यायला मी त्यांच्या घरी रात्री आठ वा. पोहोचलो. ते जेवायला बसतच होते. घरात जाताच ते म्हणाले, “बसा. दोन घास जेवून घेतो. म्हणे रात्री xxxxx मोकळा. “
पावणे नऊ वा. त्यांना घेऊन हॉलवर आलो. तिकीट विक्रीच्या टेबलाभोवती काही रसिक उभे दिसले. आत गेलो. साथिदार आधीच येवून बसलेले. वाद्ये लावायला आरंभ केला. पेटीवाल्याने सूर दिला. पंडितजींनी एकेक तंबोरा लावायला सुरवात केली. बाहेर हॉलमधे रसिक जमायला लागले. पंडितजींच्या अंगात कणकण होतीच. साडेनऊ वाजले.
पंडितजी खांद्यावर शाल पांघरून स्वरमंचावर अवतरले. रसिकांना अभिवादन करून बसले. पुन्हा एकदा वाद्ये लावण्याचे सोपस्कार झाले. श्रोतेही जमायला लागले. चित्र बदलत होते.
आण्णांनी आपला धीर गंभीर आवाज लावला आणि काय, सगळा आसमंत क्षणात त्यांच्या भारदसत, गंभीर षड्जाने भरून गेला! बुवांनी मिया मल्हार गयला आरंभ केला.
इकडे बघता बघता प्रेक्षागार रसिकांनी भरायला लागले, भरू लागले, ओसंडून वहायला लागले!
पंडितजींनी अंगावरची शाल मांडीवर आंथरली. आणि पुढे रात्री अडीच पर्यंत असे काय गायले की बस्. श्रोते ते गाणं अवाक् होऊन ऐकत होते. एक एक रचना रंगत होती.
रामदासी मल्हार नंतर बुवांनी श्रोत्यांना विचारले, ” आता पुरे ना? अडीच वाजले आहेत रात्रीचे” ते पुणेरी रसिक. नाही कशाला म्हणतायत. पुन्हा एक छोटीशी रचना गाऊन पंडितजींनी गाणे थांबविले. ती बैठक भैरवी शिवाय संपली!
फक्त मल्हार आणि मल्हारचे विविध प्रकार संपन्न हाले आणि श्रोते अक्षरशः त्या सुरांच्या वर्षाधारात नखशिकांत नाहून निघाले. पंडितजींचे सर्वांग घामाने डबडबले होते, घामच्या धारा अंगांगातून निथळत होत्या!
श्रोते निघून गेले. स्वरमंच आणि प्रेक्षागार सुने सुने झाले.
आता व्यवहारपूर्तीचा क्षण आला. ठेकेदार द्रव्याचे पाकीट आणि नारळ घेऊन उभा ठाकला. पंडितजींच्या हातात मानधनाचे पाकीट ठेऊन त्याने बुवांना खाली वाकून नमस्कार केला. बुवा त्याला खांद्याला धरून उठवीत म्हणाले, “पाकीट तेवढेच आहे ना रे? जीव ओतून गायलोय आज. ” तू समजत होतास तसे काही झाले नाही. पुणेकरांनी गर्दीच केली होती नेहमीप्रमाणे”.
ठेकेदार काय बोलणार! त्यानेही समजून दोन नोटा अधिकच ठेवल्या होत्या मानधनाच्या पाकिटात.
चक्क पूर्ण २२००/- रुपये
– – खरं सांगू, केवळ पुण्यात वास्तव्य असल्यामुळे पं. भीमसेन, वसंतराव, छोटा गंधर्व, हिराबाई, पु. ल. राजा परांजपे, अभिनेते विवेक, नृत्यांगना रोहिणी भाटे, चित्रकार रवी परांजपे, शि द फडणीस, मंगेश तेंडुलकर, रोहिणी हट्टंगडी, मोहन आगाशे, मोहन गोखले, ग वा बेहेरे, सी रामचंद्र, आबासाहेब मुजुमदार, बाबासाहेब पुरंदरे, गो नि दा, इ इ. इ…
– – अशा अनेक गुणीजनांचे प्रत्यक्ष सहवास लाभले. रँ परांजपे, महर्षी आण्णा कर्वे, स्वा सावरकर, बालगंधर्व, मा कृष्णराव, मेहेरबाबा, स्वामी माधवनाथ, गुळवणी महाराज, स्वामी विद्यानंद, सूफी संत बियाबानी, मामा दांडेकर, बॅ जयकर, इ. इ. थोरांची प्रत्यक्ष दर्शने घडली. या विषयी मी भाग्यवान तर आहेच!
🙏🏻
© श्री दिवाकर बुरसे
पुणे
संपर्कः ९२८४३००१२५, ९५५२६२९२४५
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
