मराठी साहित्य – विविधा ☆ या झोपडीत माझ्या… ☆ प्रा.अरूण विठ्ठल कांबळे बनपुरीकर ☆

 विविधा 

☆ या झोपडीत माझ्या… ☆ प्रा.अरूण विठ्ठल कांबळे बनपुरीकर ☆

परवाची गोष्ट..सांगलीतून माझ्या बनपुरी गावी निघालो होतो. हा माझा नेहमीचा प्रवास आणि नेहमीचाच रस्ता…अगदी खडतर रस्ता असल्या पासूनचा! या मार्गाचे सर्व उन्हाळे पावसाळे पहात आणि सोसत होत असणारा हा माझा नेहमीचाच प्रवास. चकचकित आणि प्रशस्त झालेल्या या डांबरी रस्त्याशी हितगूज करत आणि सभोवतालची हिरवळ डोळ्यात साठवत सक्कासक्काळचा हा प्रवास नेहमीच आनंदाची पर्वणीच देऊन जातो. तसाच आजचाही असाच प्रवास.. मनात येतील ती गाणी मोठ्यानं म्हणत आपल्याच तालातला हा प्रवास मला नेहमीच सुखावतो.तीच ती गाणी रिपिट करत रस्ता कधी सरत राहतो ते कळतही नाही.

आणि प्रवाशाच्या या टप्प्यावर नेहमी थांबून गप्पा मारत चहा घेण्याचं ठिकाण म्हणजे भिवघाट… त्याचं कारणही तसंच.. इथं असणारा माझा मित्र किरण माने. गेली कित्येक वर्षं भिवघाटचं हे हक्काचं थांबण्याचं ठिकाण झालंय माझं..

या प्रवासात त्याची भेट घेत.. त्याच्या सोबत चहा घेत अर्धा पाऊण तास गप्पा मारून भिवघाट उतरायचा नेहमीचाच शिरस्ता. करंज्यांत आल्या आल्याच त्याला फोन करायचा म्हणजे पाच मिनिटात तो हजरच राहतो. मनमिळावू आणि बोलक्या स्वभावाचा किरण सामाजिक आणि राजकीय अशा सगळ्या कामात नेहमीच रस घेतलेला हसतमुख असणारा माझा मित्र. तिथंच त्याचं घर आणि मेडिकलही.त्यामुळेच मी किरण आणि भिवघाट हा त्रिवेणी संगम नेहमीच असा जुळत असतो. त्याची भेट घेतल्याशिवाय भिवघाट उतरता येत नाही आणि सोडताही येत नाही असं पक्कंच होऊन गेलंय म्हणा ना!

..असो त्या दिवशीही त्याची भेट, चहा आणि गप्पानंतर भिवघाट उतरत होतो.तसा छोटासाच हा घाट भिमाशंकर मंदिर आणि घाटातल्या म्हसोबानं पवित्र आणि पावन झालाय.हळूहळू वळणे घेत पायथ्याला पोहचताच उजवीकडे अचानक वेगळेपण जाणवलं आणि गाडी थांबवली. रस्त्याच्या कडेला प्लॅस्टिकच्या बाटलीच्या भिंती बनवून उभी असणारी झोपडी मला खुणावू लागली.

तिथं पोहचून मागोवा घेत आवाज दिला.आत असणाऱ्या पन्नास वयाच्या आसपासच्या स्त्रीने प्रतिसाद देत बाहेर पाहिलं आणि ” काय पाहिजे वं पावणं ” म्हणत बाहेर आली.

..'”काही नाही तुमची झोपडी पाहतोय तुमची, प्लॅस्टिकच्या बाटलीपासून बनवलीय म्हणून वेगळी वाटली आणि कौतुक वाटलं, किती दिवसापासून राहताय मावशी इथे.आणि गाव कोणतं तुमचं, ” त्यांच्याशी संवाद साधत झोपडी न्याहळू लागलो. आतमध्ये त्या स्त्रीचा नवरा काही तरी कामात मग्न होता. मी आल्याच्या चाहूलीनं ते काम थांबवून आमच्या संवादात सामील झाला. तो मोजकंच बोलत होता. मावशी मात्र इकडच्या तिकडच्या ओळखी सांगत होत्या.- ” काय करायचं.अशी राहायची येळ आलीया बघा.माझं माह्यार हे पलिकडं अर्जुनवाडी हाय.सगळं चांगलं हाय तकडं, मस्त तिसरा हिस्सा हाय माझा तिथं, पण काय करायचं, असं वाऱ्यावर राहायची येळ आलीया बघा.सरकार काय मदत करतूया का बघा, घर बिर मिळतंय का? आमाला “,, ..महाराष्ट्राची ही’ लाडकी बहिण ‘तिचं दुःख सांगत होती.

” चहा करू का पावणं” म्हणून आपुलकीही दाखवत होती.

…भिवघाटातल्या नेहमी भरणाऱ्या जत्रंमुळं तिथं नेहमीच गर्दी असते.लोकं पाण्याची बाटली विकत घेतात आणि रिकामी बाटली तिथेच फेकून देतात.त्याच बाटल्या गोळा करून तिच्या नवऱ्याच्या मदतीनं हा निवारा उभा केलाय त्यांनी. आणि हे बनवण्याची आयडीया तिच्या नवऱ्याचीच.

घरात दारिद्र्य घेऊन उभा असलेला हा प्लॅस्टिकच्या बाटलीच्या भिंतीनं बनलेला प्रपंचाचा डोलारा… डोक्यावर हिरवं शेडनेट असलेल्या छतालाही ठिकठिकाणी ठिगळं लागलेली… मळकटलेल्या शेडनेटचंच पडद्यासारखं फडफडणारं दार.अशा झोपडीत विपरीत परिस्थितीत आलेल्या प्रत्येक संकटावर मात करीत प्लॅस्टिकच्या बाटलीच्या भिंती तयार करून पर्यावरणपूरक झोपडं असं ऊन वारा पाऊस झेलत लक्ष वेधतंय. या झोपडीतही एक दुर्दम्य इच्छाशक्ती वसलीय. माणसाच्या जगण्याच्या उमेदीला खडतर मार्गावरूनही असा संसार थाटता येतो याची जाणीव ही झोपडी देते राहते. टोलेजंग इमले आसपास वाढत असताना ही झोपडी मात्र येणाऱ्या जाणाऱ्याचं लक्ष वेधते.

…त्यांच्या दु:ख दारिद्रयाची कहाणी काही असेल ती असेल पण पर्यावरणाला घातक असणाऱ्या आणि लोकांनी पाणी पिऊन रस्त्याकडेला फेकून दिलेल्या पाण्याच्या रिकाम्या बाटल्याचं घर मात्र त्या वळणावर अनेकांचं लक्ष वेधतंय हे मात्र नक्की..!

………….

राष्ट्र संत तुकडोजी महाराजांची रचना आठवून पुन्हा पुन्हा गुणगुणत माझा पुढचा प्रवास सुरु झालेला……!

राजास जी महाली, सौख्ये कधी मिळाली

ती सर्व प्राप्त झाली, या झोपडीत माझ्या॥१॥

*

भूमीवरी पडावे, ताऱ्यांकडे पहावे

प्रभुनाम नित्य गावे, या झोपडीत माझ्या॥२॥

*

पहारे आणि तिजोऱ्या, त्यातूनी होती चोऱ्या

दारास नाही दोऱ्या, या झोपडीत माझ्या॥३॥

*

जाता तया महाला, ‘मज्जाव’ शब्द आला

भितीनं यावयाला, या झोपडीत माझ्या॥४॥

*

महाली माऊ बिछाने, कंदील शामदाने

आम्हा जमीन माने, या झोपडीत माझ्या॥५॥

*

येता तरी सुखे या, जाता तरी सुखे जा

कोणावरी न बोजा, या झोपडीत माझ्या॥६॥

*

पाहून सौख्यं माझे, देवेंद्र तोही लाजे

शांती सदा विराजे, या झोपडीत माझ्या॥

….संत तुकडोजी महाराज

………………

आपणही त्या भागात गेलात की नक्की पहावी अशी ही प्लॅस्टिक बाटल्यांची झोपडी….!