सौ. गौरी गाडेकर
वाचताना वेचलेले
☆ संपत चाललेली निरागसता… – लेखक : श्री अनिश सहस्त्रबुद्धे ☆ प्रस्तुती – सौ. गौरी गाडेकर ☆
☆
संपत चाललेली निरागसता… आणि ती टिकावी म्हणून आमची चाललेली धडपड.
सध्या आपण बघितलं, तर लहान मुलं लहान असल्यासारखी वागतच नाहीत. त्यांचे कपडे मोठ्यांसारखे, त्यांची भाषा मोठ्यांसारखी, आणि हल्ली तर त्यांचा attitude पण मोठ्यांसारखाच!
त्यांच्या आवडीनिवडी, त्यांच्या वागण्यातला सहजपणा, आणि एकंदर त्यांचं आयुष्य जगण्याकडचा दृष्टिकोन — हे सगळं प्रचंड बदलताना दिसतंय.
आणि या सगळ्या बदलांचं खापर नक्की कोणावर फोडायचं, हे ठरवणं खरंच अवघड आहे.
म्हणूनच हा एक प्रामाणिक प्रयत्न — या गुंत्यातलं गोंधळ समजून घेण्याचा…
१. आजी आजोबांचा अभाव – नात्यांच्या मुळांपासून तुटलेली मुलं
कधीकाळी आजी आजोबांचं घर म्हणजे मुलांसाठी एक छोटंसं परीकथांचं विश्व असायचं —
पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या गोष्टी, शाळेतून येताना त्यांच्या कुशीत विसावलेलं मूल, आणि त्या नजरेतल्या प्रेमाचा थेट हृदयाशी लागणारा स्पर्श…
आज मात्र बऱ्याच मुलांना आजी आजोबांचं अस्तित्वच माहीत नाहीये.
कोणी दूर शहरात राहतात, कोणी वृद्धाश्रमात, तर कोणी आपल्या घरात असूनही irrelevant झालेत — फक्त या ‘generation gap’ मुळे.
आणि त्याचबरोबर हरवलीय ती मुलांमधली मुरलेली माया, शिस्त, आणि rooted भावना.
२. पालकांची सोशल रेस – परिपक्वतेच्या नादात हरवतंय बालपण
आजचा पालक फक्त आपल्या मुलांच्या आयुष्यासाठी नव्हे, तर समाजात काय दिसेल यासाठीही झगडतोय.
Instgram-worthy parenting, perfect report card, fluent English, 3 classes weekly – सगळं बिनचूक हवं!
पण या सगळ्या checklist पूर्ण करताना, मुलाच्या डोळ्यातली चमक, त्याच्या प्रश्नांमागचं कुतूहल, आणि त्याचं निखळ हसू कुठेतरी हरवतंय.
Quality time या संकल्पनेवरच ‘busy’ या शब्दाने कुर्हाड मारलीय. आणि त्यामुळे पालक असूनही आपण कधी कधी मुलांच्या आयुष्यात guest appearance होतो, हे कळतही नाही.
३. नको इतकं इंटरनेट – जोडणाऱ्यांनी दुरावलेली माणसं
तंत्रज्ञानानं माणसं जवळ आणायची होती, पण त्याच तंत्रज्ञानामुळे आज घरातली माणसं एकमेकांपासून दूर गेलेली दिसतात.
एकाच घरातली माणसं वेगवेगळ्या स्क्रीनकडे पाहत जेवतात, बोलत नाहीत, ऐकत नाहीत. आणि त्या वातावरणात वाढणारी ही पिढी — भावनांचं ’emoji version’ शिकते, पण माणसं समजून घेणं विसरते.
मुलांना संवादाची सवय कमी होतेय, सहवेदनांची जाणीव कमी होतेय…
जे लहानपणी मिळायला हवं तेच डिजिटल दुनियेत हरवलंय.
४. मुलांना दिल्या जाणाऱ्या गोष्टी – engagement की isolation?
मुलांना हातात स्क्रीन देऊन ‘बिझी’ ठेवणं म्हणजे त्यांना गुंतवणं नव्हे, त्यांना त्यांच्याच बालपणापासून दूर ठेवणं आहे.
मुलं गप्प बसावीत, त्रास द्यायला नकोत म्हणून त्यांच्याकडे दिलेली गॅजेट्स काही काळ कामाची वाटतात, पण हळूहळू ती मुलं गप्पगप्प, आतल्या आत बंद होत जातात.
एकटी बसलेली मुलं आता फक्त गेमच्या लेव्हल्समध्ये आनंद शोधतात, पण रिअल लाईफमध्ये हरवलेले वाटतात.
हे खरं ‘disconnect’ आहे — जिथे आपण त्यांचं अस्तित्व acknowledge करत असतो, पण त्यांचं actual presence विसरतो.
५. अति प्रोटेक्शन – ‘mature’ बनवताना मुलांना लहानपण विसरायला लावणं
मुलांना सुरक्षित ठेवणं, वाईटापासून वाचवणं ही जबाबदारी समजण्यासारखी आहे, पण अत्यंत प्रोटेक्शनमध्ये त्यांचं लहानपण गुदमरू लागलंय.
मुलांना त्यांची स्पेस नाही, चूक करायची मुभा नाही, वेडेपणा करायचं स्वातंत्र्य नाही.
‘शाळा बुडवणं म्हणजे बिघडणं’, ‘दंगा करणे म्हणजे बेशिस्त’ — असा perception तयार झालाय.
“माझं मूल खूप समजूतदार आहे, तो mature आहे” असं अभिमानाने सांगणारे पालक विसरतात की — मुलगा असो वा मुलगी, लहानपण हे जगण्यासाठीच असतं, दाखवण्यासाठी नाही.
आणि या सगळ्यात भरडले जातायत — आमच्यासारखे काही पालक
जे खरंच आपल्या मुलांना बालपण द्यायचं ठरवतात.
जे त्यांना दंगा करू देतात, जमिनीवर लोळू देतात, नाचू-उड्या मारू देतात…
पण याच गोष्टी केल्या की आम्हाला बेजबाबदार, निष्काळजी पालक ठरवलं जातं.
शिस्तीचे गोंडस मुखवटे घालून जगणाऱ्यांना अशा मोकळ्या बालपणाचं भय वाटतं, म्हणून त्यात दोष शोधले जातात.
मुलांनी इंग्लिश कविताच पाठ करावी – मग ते बुद्धिमान! पण रामरक्षा म्हंटली, की गावंढळ?
हे द्वंद्व अजूनही ठसठशीतपणे समाजात आहे, आणि त्याला आपण प्रश्न विचारायलाच विसरलो आहोत.
कदाचित ही धडपड फारशी कुणाच्या लक्षात येणार नाही,
कदाचित समाजाला त्यातली किंमतही कळणार नाही…
पण आमच्या मुलांचं हसरं, वेडसर, स्वच्छंदी बालपण हेच आमचं यश आहे.
एक दिवस हेच मूल मोठं होईल…
तेव्हा त्याच्या मनात आपण सोडून दिलेलं ते निरागस आठवणींचं बीज हळूहळू उगम पावेल…
तेव्हा कळेल – बालपण शिस्तीने नाही, प्रेमाने जपावं लागतं!
“बालपण हातातून निसटतं, पण आठवणी बनून आयुष्यभर मिठी मारून राहातं. “
☆
लेखक: श्री अनिश सहस्रबुद्धे
प्रस्तुती: सौ. गौरी गाडेकर
संपर्क – 1/602, कैरव, जी. ई. लिंक्स, राम मंदिर रोड, गोरेगाव (पश्चिम), मुंबई 400104.
फोन नं. 9820206306
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
