मराठी साहित्य – जीवनरंग ☆ असाही एक गुन्हेगार… ☆ श्री संजय जोगळेकर ☆

श्री संजय जोगळेकर

 जीवनरंग 

☆ असाही एक गुन्हेगार… ☆ श्री संजय जोगळेकर ☆

“साहेब, मला लवकरात लवकर फाशी द्या… मला अजिबात जगायचं नाहीये! ” २२ वर्षांच्या खुन्याने भर न्यायालयात न्यायाधीशांना आव्हान दिले… पण जेव्हा न्यायाधीशांनी ‘ते’ भयंकर सत्य शोधून काढले, तेव्हा त्यांनी भर कोर्टात स्वतःचा काळा कोट फेकून दिला!

मुंबई उच्च न्यायालयातील (Bombay High Court) ‘कोर्ट रूम नंबर १’ मध्ये आज भयंकर गर्दी होती. संपूर्ण महाराष्ट्राचे लक्ष आजच्या निकालाकडे लागले होते. कारण आज न्यायदानासाठी खुर्चीवर बसले होते न्यायमूर्ती ‘अरविंद देशमुख’. देशमुख साहेब म्हणजे गुन्हेगारांसाठी साक्षात यमराज! गेल्या ३० वर्षांच्या त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांच्यावर भ्रष्टाचाराचा एकही डाग नव्हता. त्यांनी अनेक भयंकर गुन्हेगारांना फाशीची शिक्षा सुनावली होती, त्यामुळे त्यांना ‘हँगिंग जज’ (Hanging Judge) म्हणून ओळखले जायचे.

आणि आज त्यांच्यासमोर आरोपीच्या पिंजऱ्यात उभा होता अवघ्या २२ वर्षांचा एक तरुण— ‘कबीर’!

कबीरवर आरोप होता की त्याने महाराष्ट्रातील एका अत्यंत बड्या आणि शक्तिशाली राजकीय नेत्याचा, ‘प्रतापराव मोहिते’ यांचा त्यांच्याच बंगल्यात घुसून अत्यंत निर्घृणपणे खून केला होता. कबीरने स्वतः पोलिसांसमोर रक्ताने माखलेल्या चाकूवर स्वतःचे ठसे देऊन शरणागती पत्करली होती. त्याने स्वतःच्या बचावासाठी कोणताही वकील दिला नव्हता.

तो कोर्टातील प्रसंग आणि गुन्हेगाराचा उद्दामपणा:

न्यायमूर्ती देशमुख यांनी आपला चष्मा सावरला आणि कबीरकडे अत्यंत भेदक नजरेने पाहिले. कबीरच्या चेहऱ्यावर भीतीचा लवलेशही नव्हता, उलट त्याच्या ओठांवर एक बेफिकीर हास्य होते.

“कबीर, तू प्रतापरावांचा खून केला आहेस हे तू पोलिसांसमोर कबूल केले आहेस. पण न्यायव्यवस्था तुला तुझी बाजू मांडण्याची शेवटची संधी देत आहे. तुला काही सांगायचे आहे का? ” देशमुख साहेबांचा भारदस्त आवाज संपूर्ण कोर्टात घुमला.

कबीरने पिंजऱ्याच्या लाकडी कठड्यावर हात ठेवले आणि तो हसत म्हणाला,

“माय लॉर्ड, मला काहीही सांगायचं नाहीये. मीच त्या राक्षसाचा खून केलाय आणि मला त्याचा कोणताही पश्चात्ताप नाहीये! तुम्ही तुमचा मौल्यवान वेळ वाया घालवू नका. साधी आणि सोपी केस आहे… मला लवकरात लवकर फाशी द्या! मला जगायचं नाहीये! “

त्याच्या या उद्दाम उत्तराने कोर्टात एकच खळबळ उडाली. न्यायमूर्ती देशमुख संतापाने लाल झाले. ते आपला निकाल टाईप करण्यासाठी पेन उचलणार… तेवढ्यात त्यांची नजर कबीरच्या लाकडी कठड्यावर ठेवलेल्या ‘डाव्या हाताच्या मनगटावर’ गेली. आणि पुढच्याच सेकंदाला देशमुख साहेबांच्या शरीरातील रक्त अक्षरशः गोठून गेले! त्यांचा श्वास घशातच अडकला!

कबीरच्या डाव्या मनगटावर आगीने होरपळलेला एक जुना, ‘चांदणीच्या आकाराचा’ (Star-shaped) व्रण (Burn Mark) स्पष्ट दिसत होता. तो व्रण बघताच देशमुख साहेबांच्या डोळ्यांसमोर २० वर्षांपूर्वीचा एक भयंकर प्रसंग उभा राहिला.

२० वर्षांपूर्वी पंढरपूरच्या यात्रेत देशमुख साहेबांचा ३ वर्षांचा एकुलता एक मुलगा ‘ओम’ गर्दीत हरवला होता. तो कधीच सापडला नाही. आणि त्या ओमच्या डाव्या मनगटावर, दिवाळीत फटाक्याची ठिणगी उडाल्यामुळे तसाच हुबेहूब ‘चांदणीच्या आकाराचा’ व्रण पडला होता!

देशमुख साहेबांचे हात थरथरू लागले. त्यांचा स्वतःच्या डोळ्यांवर विश्वास बसत नव्हता. त्यांनी घाम पुसला आणि घाईघाईने निकाल राखून ठेवला. “या केसचा अंतिम निकाल उद्या सकाळी सुनावण्यात येईल. कोर्ट बरखास्त! ” असे म्हणत ते तडकाफडकी स्वतःच्या केबिनमध्ये निघून गेले.

तो गुप्त तपास आणि तुरुंगातील ती रात्र:

देशमुख साहेबांना रात्रभर झोप लागली नाही. तो व्रण हा फक्त एक योगायोग असू शकत नाही, याची त्यांना खात्री होती. त्यांनी रात्रीच मुंबई पोलिसांच्या एका अत्यंत विश्वासू इन्स्पेक्टरला ‘कबीर’ची संपूर्ण पार्श्वभूमी (Background) शोधण्याचे गुप्त आदेश दिले.

रात्री २ वाजता तो इन्स्पेक्टर एक फाईल घेऊन देशमुख साहेबांच्या घरी पोहोचला.

“साहेब… हा कबीर एक अनाथ मुलगा आहे. त्याला २० वर्षांपूर्वी याच ‘प्रतापराव मोहिते’च्या गुंडांनी भीक मागण्यासाठी पळवून आणले होते. प्रतापराव बाहेरून राजकारणी होता, पण आतून तो लहान मुलांची तस्करी (Human Trafficking) करणारा एक भयंकर राक्षस होता. त्यानेच कबीरला गुन्हेगारीच्या जगात ढकलले. “

इन्स्पेक्टरने एक प्लास्टिकची पिशवी टेबलावर ठेवली. “साहेब, कबीरच्या झोपडीत आम्हाला त्याची एक जुनी डायरी आणि ही एक वस्तू सापडली. “

देशमुख साहेबांनी ती पिशवी उघडली आणि त्यातून एक ‘चांदीचा गंडेरा’ (Silver Bracelet) बाहेर पडला. त्यावर ‘ओम’ (ॐ) असे कोरलेले होते! हा तोच गंडेरा होता, जो देशमुख साहेबांनी आपल्या ३ वर्षांच्या मुलाला पंढरपूरला जाण्यापूर्वी घातला होता.

देशमुख साहेब तिथेच जमिनीवर कोसळले! ते लहान मुलासारखे ओक्साबोक्शी रडू लागले. ज्या गुन्हेगाराला ते उद्या ‘फाशीची’ शिक्षा सुनावणार होते… तो दुसरा कुणीही नसून त्यांचा २० वर्षांपूर्वी हरवलेला स्वतःचा पोटचा गोळा, ‘ओम’ होता!

डायरीतील ते भयंकर सत्य आणि बापाचे फाटलेले काळीज:

देशमुख साहेबांनी थरथरत्या हातांनी कबीरची ती डायरी उघडली. त्या डायरीतील शेवटचे पान वाचून तर या कडक न्यायाधीशाच्या काळजाचे हजार तुकडे झाले.

कबीरने डायरीत लिहिले होते-

“गेले २० वर्षे मी एका नरकात जगत होतो. पण एका महिन्यापूर्वी जेव्हा मला एका जुन्या माणसाकडून समजले की माझे खरे वडील कोण आहेत… तेव्हा माझा आनंद गगनात मावेनासा झाला. ‘न्यायमूर्ती अरविंद देशमुख’! माझा बाप या राज्याचा सर्वात मोठा आणि प्रामाणिक न्यायाधीश आहे! मी त्यांना भेटायला त्यांच्या बंगल्याबाहेर गेलो होतो. पण तिथे मी टीव्हीवर त्यांचा एक इंटरव्ह्यू पाहिला. ते टीव्हीवर सांगत होते की- ‘माझ्यासाठी कायद्यापेक्षा मोठं कुणीच नाही. उद्या जर माझ्या स्वतःच्या रक्ताने जरी गुन्हा केला, तरी मी त्याला फाशी देण्यास मागेपुढे पाहणार नाही! ‘”

डायरीच्या पानावर कबीरचे अश्रू सांडलेले होते.

“ते वाक्य ऐकून मी तिथेच थांबलो. जर मी त्यांना जाऊन सांगितलं असतं की मी त्यांचा मुलगा आहे, तर प्रतापरावांनी माझ्या माध्यमातून माझ्या वडिलांच्या ३० वर्षांच्या निष्कलंक कारकिर्दीला काळिमा फासला असता. माझ्या बापाची इज्जत माझ्यामुळे धुळीला मिळाली असती. माझा बाप एक ‘देव’ आहे, आणि मी एक कचरा! म्हणून मी ठरवलं, मी माझ्या बापाला माझा काळा चेहरा कधीच दाखवणार नाही. “

कबीरने पुढे लिहिले होते,

“पण प्रतापरावांच्या गोदामात आणखी ५० लहान मुले नरकयातना भोगत होती. मी ठरवले, मरण्यापूर्वी एक चांगले काम करून जाईन. मी प्रतापरावांचा खून केला! मला माहित आहे माझी केस माझ्याच वडिलांच्या कोर्टात चालेल. उद्या माझा बाप स्वतःच्या हाताने मला ‘फाशी’ सुनावेल. मी हसत हसत ती फाशी स्वीकारेन, पण माझ्या बापाचा सन्मान कधीच कमी होऊ देणार नाही! हा माझा माझ्या बापाला शेवटचा मुजरा! ” 

कोर्टरूमचा तो ऐतिहासिक क्लायमॅक्स:

दुसरा दिवस उजाडला. कोर्टरूममध्ये पाय ठेवायलाही जागा नव्हती. कबीर पिंजऱ्यात शांतपणे उभा होता.

न्यायमूर्ती देशमुख आपल्या खुर्चीवर येऊन बसले. त्यांचे डोळे रडून सुजले होते. त्यांनी कबीरकडे पाहिले. कबीरनेही त्यांच्याकडे पाहिले आणि त्याने डोळ्यांनीच त्यांना ‘मला फाशी द्या, सत्य लपवून ठेवा’ असा मूक इशारा केला!

संपूर्ण कोर्टात स्मशानशांतता होती. देशमुख साहेबांनी माईक ओढला आणि ते बोलू लागले.

“कबीर… तू प्रतापरावांचा खून केला आहेस. कायदा तुला खुनी मानतो. ” देशमुख साहेबांचा आवाज जड झाला होता. त्यांनी अचानक आपला चष्मा काढला. आणि सर्वांच्या आश्चर्याला धक्का देत, न्यायमूर्ती देशमुख यांनी स्वतःच्या अंगावरचा तो ‘काळा कोट’ (Black Robe) काढला आणि तो न्यायाधीशांच्या टेबलावर फेकून दिला!

संपूर्ण कोर्टात एकच खळबळ उडाली. वकील आणि पोलीस अवाक् होऊन बघत राहिले.

देशमुख साहेब खुर्चीवरून खाली उतरले आणि चालत थेट कबीरच्या पिंजऱ्याजवळ गेले. त्यांनी कबीरच्या पिंजऱ्याचे दार उघडले आणि सर्वांसमोर त्या ‘खुनी’ कबीरला स्वतःच्या छातीशी घट्ट कवटाळले!

“माय लॉर्ड! हे काय करताय तुम्ही? ” सरकारी वकील ओरडले.

देशमुख साहेब धाय मोकलून रडत संपूर्ण कोर्टासमोर कडाडले,

“आज या कोर्टात एक न्यायाधीश हरला आहे… आणि एक बाप जिंकला आहे! हा कबीर एक खुनी नाहीये… तर हा माझा स्वतःचा पोटचा गोळा ‘ओम’ आहे, जो २० वर्षांपूर्वी हरवला होता! “

कबीरच्याही डोळ्यांतून अश्रूंचा बांध फुटला. तो बापाच्या कुशीत शिरून हुंदके देत होता.

देशमुख साहेब पुढे म्हणाले, “माझ्या या मुलाने स्वतःच्या बापाची इज्जत वाचवण्यासाठी स्वतःचे आयुष्य पणाला लावले. त्याने ५० लहान मुलांना वाचवण्यासाठी त्या प्रतापरावासारख्या राक्षसाचा वध केला. जर अशा देवदूताला शिक्षा देणे हा या देशाचा कायदा असेल, तर मी आज या न्यायाधीशाच्या पदाचा कायमचा राजीनामा देत आहे! मी माझ्या मुलाला फाशी देऊ शकत नाही! “

त्या दिवशी मुंबई हायकोर्टात एक ऐतिहासिक प्रसंग घडला होता. कायद्याच्या काळ्या पट्ट्यावरून एका बापाच्या आणि मुलाच्या निःस्वार्थ प्रेमाने कायमचा विजय मिळवला होता. कबीरची केस दुसऱ्या खंडपीठाकडे गेली आणि ५० मुलांचे प्राण वाचवल्यामुळे त्याची निर्दोष मुक्तता झाली.

मित्रांनो, रक्ताचं नातं हे जगातल्या कोणत्याही कायद्यापेक्षा आणि प्रतिष्ठेपेक्षा खूप मोठं असतं. जो पोरगा स्वतःच्या बापाच्या सन्मानासाठी मृत्यूलाही हसत हसत कवटाळायला तयार होता, त्या पोरासमोर जगातील सगळी संपत्तीही फिकी आहे!

लेखक : अज्ञात 

प्रस्तुती : संजय जोगळेकर

मो. 9867180426 

≈ संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈