सुरेखा चिखलकर
काव्यानंद
☆ विसाव्याचे क्षण… – सुरेखा चिखलकर ☆ रसग्रहण… श्री उदय माने ☆ प्रस्तुती – सुरेखा चिखलकर ☆
☆
☆ विसाव्याचे क्षण… – सुरेखा चिखलकर ☆
☆
आता मिळाले विसाव्याचे क्षण
आठवणी बनल्या सावल्या,
भावनेचा पसारा सावरून
परतीच्या मार्गावर चालल्या..
*
नात्यांची आता कुठेच
दुःखाला ओढ नाही,
कोरड्या आसवांना
वाहण्याची जोड नाही..
*
काळजाच्या कपारीत
आठवांचे रोज झिरपणे,
वाट अंधारल्यावर
मौन आता विसरणे…
*
धूसर पाऊलवाट जणू
न्याहाळते उरलेली वाट,
मनाच्या कातळावर
झिरपू लागतो काठ…
*
विस्कटलेल्या पसाऱ्यांमध्ये
वेचावे आता थोडे क्षण
आयुष्याचा सडा अंगणी
देह निर्माल्य राहो कण…
☆
सुरेखा चिखलकर
8806913315
समीक्षण – ‘विसाव्याचे क्षण‘ – एक चिंतन
ही कविता आयुष्याच्या त्या वळणावर उभी आहे जिथे धावपळ थांबली आहे आणि आठवणींचा मागोवा घेण्याची वेळ आली आहे. कवयित्रीने ‘विसावा’ या संकल्पनेला केवळ विश्रांती म्हणून न पाहता, आयुष्यातील संघर्षांनंतरची एक ‘स्वस्थ स्थिती’ म्हणून मांडले आहे. ‘सावल्या बनलेल्या आठवणी’ हे रूपक अतिशय सुंदर आहे. ज्या आठवणींनी एकेकाळी दुखावले होते, त्या आता केवळ शांत सोबती बनल्या आहेत. कवितेची भाषा साधी, प्रवाही आणि मनात घर करणारी आहे. मानवी आयुष्यात आपण कितीतरी भावनांचे ओझे वाहतो. ते ओझे आता ‘परतीच्या मार्गावर’ कमी होत चालल्याचे कवयित्रीने मांडले आहे. ‘नात्यांची दुःखाला ओढ नाही’ ही ओळ खूप सखोल आहे. आयुष्याच्या या टप्प्यावर अपेक्षा संपतात आणि त्यामुळे दुःखाची तीव्रताही कमी होते. ‘मौन विसरणे’ किंवा ‘मनाच्या कातळावर झिरपणे’ यांसारख्या प्रतिमा मानवी मनातील खोलवर असलेल्या शांततेचे दर्शन घडवतात.
कवयित्रीने दुःखाला कुरवाळण्याऐवजी, त्याला सावरून पुढे जाण्याची जी वृत्ती दाखवली आहे, ती खऱ्या अर्थाने ‘विसाव्या’ची प्रचिती देते.
‘विसाव्याचे क्षण’ ही कविता म्हणजे जीवनाचा एक परिपक्व आढावा आहे. धावपळीच्या या युगात, जिथे प्रत्येकजण काहीतर मिळवण्यासाठी धडपडत आहे, तिथे कवयित्रीने ‘काहीही न हवे असण्याची’ स्थिती किती शांत असू शकते, याचे सुंदर वर्णन केले आहे. ही कविता वाचकाला अंतर्मुख करते आणि आपल्याच आयुष्यातील ‘विसाव्याच्या क्षणांचा’ शोध घ्यायला प्रवृत्त करते.
थोडक्यात सांगायचे तर ही कविता केवळ शब्दांची मांडणी नसून ती जगण्याचा एक शांत आणि समाधानी दृष्टिकोन देणारी एक कलाकृती आहे.
विस्कटलेल्या पसाऱ्यांमध्ये
वेचावे आता थोडे क्षण,
आयुष्याचा सडा अंगणी
देह निर्माल्य राहो कण..
हे चरण कवितेचा गाभा आहे.
‘विस्कटलेला पसारा’ हे शब्द आपल्या आयुष्यातील सुख-दुःख, धावपळ, अपूर्ण राहिलेल्या इच्छा आणि जुन्या आठवणींचे प्रतीक आहेत. या विस्कटलेल्या आयुष्यातून आता केवळ ‘क्षण’ वेचायचे आहेत, म्हणजेच आता कसलीही मोठी ध्येये न ठेवता, वर्तमानातील शांततेचा आनंद घ्यायचा आहे, असा अर्थ यातून निघतो. ‘देह निर्माल्य राहो कण’ ही ओळ अतिशय प्रभावी आहे. मंदिरात वाहिलेली फुले (निर्माल्य) जशी देवाला अर्पण झाल्यावर आपले अस्तित्व विसरतात, तशीच इच्छा कवयित्रीने व्यक्त केली आहे. आयुष्यभर कष्ट सोसलेला देह आता थकल्यानंतर, तो निसर्गाच्या किंवा ईश्वरी चरणी शांतपणे समर्पित व्हावा, ही त्यातील गांभीर्य आणि पावित्र्य दर्शवते.
आयुष्याच्या शेवटी ‘सडा अंगणी’ असावा, म्हणजे सर्व काही प्रसन्न आणि नीटनेटके असावे, ही ओळ मनातील विचारांची स्पष्टता दर्शवते. गोंधळ, कलह किंवा अपेक्षांचे ओझे आता उरलेले नाही. आता देहाचे कण कण जरी निसर्गाला परत द्यावे लागले, तरी त्यात एक प्रकारचे समाधान आणि तृप्ती आहे.
हे चरण आयुष्याच्या अंतिम सत्याचा अत्यंत हळुवारपणे स्वीकार करते. भीती न बाळगता, एक प्रकारचे ‘निर्लेप’ होऊन जीवनाच्या प्रवासाची सांगता करणे, हे या ओळींचे मुख्य सौंदर्य आहे.
थोडक्यात हे अंतिम चरण कवितेला एका आध्यात्मिक उंचीवर नेऊन ठेवते. “जे काही राहिले आहे, ते आता आनंदाने उपभोगावे आणि जाताना मागे फक्त सकारात्मकतेचा सुगंध सोडावा, ” हा संदेश या चरणातून मिळतो. हे शब्द केवळ मृत्यूचे वर्णन करत नाहीत, तर ते ‘जगावे कसे’ आणि ‘जावे कसे’, याचे एक सुंदर मार्गदर्शन करतात.
रसग्रहण – श्री उदय माने
काव्यानंद.. प्रस्तुती सुरेखा चिखलकर
8806913315
≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर ≈
