शशी नाडकर्णी-नाईक
वाचताना वेचलेले
☆ “रिकामा डबा परत द्यायचा नसतो…” – लेखक : अज्ञात ☆ प्रस्तुती – शशी नाडकर्णी-नाईक ☆
☆
सकाळी दारावर टकटक झाली.
सुनिताकाकूंनी दार उघडलं.
समोर वच्छलामामी उभ्या होत्या.
हातात स्टीलचा डबा.
“अगं…
काल तुझ्याकडून उसळ घेतली होती ना…
हा डबा. “
सुनिता काकूंनी झाकण उघडलं.
आत उसळ नव्हती…
चार गरम पुरणपोळ्या होत्या.
“मामी…
हे कशाला? “
मामी हसल्या…
“रिकामा डबा परत दिला की… नातंसुद्धा रिकामं होतं गं. “
—
तेवढ्यात सुप्रियाकाकूही आल्या.
“काय गं…
आज पुन्हा डब्यांची देवाणघेवाण? “
वच्छलामामी हसल्या.
“अगं…
आपल्या गल्लीत डबा फिरत नाही…
आपुलकी फिरते. “
सगळ्या हसायला लागल्या.
—
दुपारी सीमाताई आल्या.
त्यांच्या हातात छोटासा डबा होता.
“मामी…
थोडा चिवडा केला होता. “
मामींनी डबा घेतला.
संध्याकाळी तोच डबा परत गेला…
पण यावेळी त्यात घरचा शिरा होता.
सीमाताई म्हणाल्या…
“मामी…
तुम्ही प्रत्येक वेळी असंच करता. “
मामी म्हणाल्या…
“बाळा…
रिकामा डबा परत पाठवला…
तर समोरच्याला वाटतं…
काम संपलं.
पण काहीतरी भरून दिलं…
की नातं अजून जिवंत आहे, असं वाटतं. “
—
त्या दिवशी चारही जणी चहा पित बसल्या होत्या.
गप्पा सुरू झाल्या.
सुप्रियाकाकू म्हणाल्या…
“आठवतंय…
पूर्वी आपल्या गल्लीत एकही घर असं नव्हतं…
जिथे डबे फिरत नव्हते. “
सुनिताकाकू लगेच म्हणाल्या…
“अगं…
एखाद्या घरात भजी झाली…
की चार घरात जायची. “
सीमाताई म्हणाल्या…
“दिवाळीत तर प्रत्येक दारात डबेच डबे. “
वच्छलामामी हसल्या.
“आणि कोणाच्या घरी बाळंतपण असलं…
तर महिनाभर त्या घरात स्वयंपाक करायची गरजच नसायची.
प्रत्येक घरातून एक डबा यायचाच. “
—
क्षणभर सगळ्या शांत झाल्या.
मग मामी हळू आवाजात म्हणाल्या…
“माझे यजमान गेले तेव्हा…
पहिले पंधरा दिवस…
मी स्वयंपाकच केला नव्हता. “
सुनिताकाकूंनी त्यांच्या हातावर हात ठेवला.
मामी पुढे म्हणाल्या…
“सकाळचा डबा कुणाकडून यायचा…
दुपारचा कुणाकडून…
रात्रीचा कुणाकडून…
तेव्हा समजलं…
भूक पोळीने भागते…
पण दुःख माणसांनी हलकं होतं. “
चारही जणींचे डोळे पाणावले.
—
तेवढ्यात बाहेरून एका लहान मुलाचा आवाज आला.
“आजी…
आई म्हणाली…
थोडी कोथिंबीर आहे का? “
मामी आत गेल्या.
कोथिंबीर ठेवली.
सोबत दोन टोमॅटो…
आणि एक काकडीही ठेवली.
मुलगा म्हणाला…
“आजी…
आईने एवढं मागितलं नव्हतं. “
मामी हसल्या.
“माहितीय…
पण रिकामा डबा…
आणि रिकामी पिशवी…
दोन्ही परत पाठवायची नसते. “
—
संध्याकाळी…
सुनिताकाकूंची सून ऑफिसवरून आली.
तिने विचारलं…
“आई…
आज पुन्हा कोणाचा डबा आला होता? “
सुनिताकाकू हसल्या.
“हो. “
“हे सगळं अजूनही चालतं? “
सुनिताकाकू म्हणाल्या…
“हो बाळा…
कारण…
भाजीची चव मसाल्याने येते…
पण नात्यांची चव…
देवाणघेवाणीने येते. “
—
दुसऱ्या दिवशी…
सुनेने पहिल्यांदाच खीर केली.
तिने एक छोटा डबा भरला.
आणि म्हणाली…
“आई…
हे मामींकडे देऊन येते. “
सुनिता काकू काही क्षण तिच्याकडे पाहत राहिल्या.
त्यांच्या चेहऱ्यावर समाधान होतं.
कारण…
परंपरा सांगून टिकत नाही…
ती पाहून पुढे जाते.
—
आज…
आपल्या घरात मोठमोठे फ्रिज आहेत…
महागडी भांडी आहेत…
ऑनलाइन जेवण आहे…
पण…
शेजाऱ्याच्या दारात प्रेमाने ठेवलेला गरम डबा…
आजही कोणत्याच पैशाने विकत मिळत नाही.
कारण…
त्या डब्यात…
फक्त भाजी नसते…
‘आम्ही आहोत तुमच्यासोबत‘ हा शब्दांविना दिलेला आधार असतो.
—
आजही…
काही जुन्या घरांत…
स्टीलचा डबा कधीच रिकामा परत जात नाही.
कारण…
त्या पिढीला माहिती होतं…
रिकामा डबा परत दिला…
तर पोट भरलेलं असेल…
पण नातं उपाशी राहील.
☆
लेखक:अज्ञात
प्रस्तुती: शशी नाडकर्णी -नाईक
≈ संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
Chhan