मराठी साहित्य – इंद्रधनुष्य ☆ डोळ्यांमधले आसू पुसती… ओठांवरले गाणे! ☆ श्री संभाजी बबन गायके ☆

श्री संभाजी बबन गायके

 इंद्रधनुष्य 

☆ डोळ्यांमधले आसू पुसती… ओठांवरले गाणे! ☆ श्री संभाजी बबन गायके ☆

त्याला आठवत होता तो क्षण…. ज्याक्षणी त्याने त्याच्या नाजूक हातांमध्ये ते नाजूक वाद्य सोपवलं होतं…. डाव्या हाताच्या खांद्याला व्हायोलीन अलगद कसं टेकवायचं.. त्याला डावा गाल कसा टेकवला न टेकवल्यासारखा करायचा…. हे सुद्धा त्याने त्याला करून दाखवलं…. एखादं गोड मूल खांद्यावर घ्यावं तसंच होतं ते. आणि तारांवर उजव्या हाताल्या स्टीकवरचे बो हेअर कसे अलगद टेकवायचे… बालकाच्या गालाचे चुंबन घेतल्यासारखं…!

तो त्याच्याशी तसाच वागायचा… सात-आठ वर्षांचं कोवळं पोर ते! सागरतळाएवढी गरीबी, अत्यंत ओंगळवाणी वस्ती, आसमंतात भरून राहिलेली मादक पदार्थांची दुर्गंधी आणि रक्तपात पहात पहात तो मोठा होत होता… आणि आजारांनी ग्रस्त असल्याने जीवनावर कातावलाही होताच…. दियेगो त्याचं नाव… आणि त्याच्या नावाचा एक अर्थ होतो… वारस!

अशाच एका क्षणी दियेगोची आणि एवान्द्रो द सिल्वा यांची गाठ पडली. एवान्द्रोचं जगही सुरुवातील असंच काहीसं होतं… तो लहानपणीच मादक पदार्थ पुरवण्याच्या धंद्यात शिरला होता… पण त्याने पुढे संगीताचा मार्ग अनुसरला. आफ्रोरेगे नावाची स्वयंसेवी संस्था स्थापन केली आणि ब्राझीलमधील गरीब मुलांना संगीताचे धडे देऊ लागला… अगदी विनामूल्य. ही मुले मग गुन्हेगारीचा मार्ग सोडून सन्मानाने जगण्याच्या प्रयत्नाला लागली… त्यांच्या आयुष्यात दैवी सुरावटी अवतरल्या आणि त्यांचं वैराण वाळवंट हिरवंगार होऊ लागलं! रिओ द जनेरिओ मध्ये ही मुलं संगीत शिकत शिकत उदरनिर्वाह सुद्धा करू लागली… मादक पदार्थांपेक्षा वाद्यसंगीतातले सूर त्यांना जवळचे वाटू लागले होते!

एका दिवसाच्या पहिल्याच प्रहरी दियेगोचे विश्व त्याच्यावरच कोसळले जणू… एवान्द्रो.. त्याचा गुरु जगाचा अवेळी आणि अगदी दुर्दैवी पद्धतीने हे जग सोडून निघून गेला होता. पहाटे दीड वाजता एवान्द्रो घरी परतत असताना दोघा चोरट्यांनी त्याच्यावर हल्ला चढवला… चीज वस्तू लुटल्या… पण झटापटीत त्याच्या पोटात पिस्टलची गोळी लागली आणि तो कोसळला… वस्तू तिथेच टाकून चोरटे पसार झाले… त्याचवेळी तिथून लष्करी पोलिसांची गस्ती पथकातली गाडी जात होती… पोलिसांनी का कुणास ठाऊक एवान्द्रोला मदत करण्याऐवजी त्या चोरांचा पाठलाग केला… ते तर पसार झालेच होते! पोलिसांनी एवान्द्रोला भिकारी समजून रस्त्यात तसेच पडू दिले. त्याच्या पोटात गोळी शिरलेली होती… तो पालथा पडला होता.. त्यामुळे त्यांना बहुदा त्याचे रक्त दिसले नसावे… दोन तासांत खूप रक्तस्राव झाल्याने एवान्द्रो मरण पावला! Violin शिकवणारा Violence चा बळी ठरला…!

एवान्द्रोच्या अंत्यविधीला शेकडो माणसं जमली… त्यात त्याने शिकवून तयार केलेले वादक तर अर्थातच होते… आपल्या गुरूला शेवटची मानवंदना म्हणून त्या सर्वांनी दफनभूमीमध्ये वाद्यं जुळवली… आणि आत्यंतिक शोकाच्या लहरी त्या दफनभूमीत आधीच निद्रा घेत असलेल्या आत्म्यांना जागे केले!

दियेगोच्या वायोलिन मधून त्यादिवशी अवघे नादब्रम्ह प्रकटले होते…. आणि त्याच्या डोळ्यांतून घळाघळा अश्रू वाहत होते… त्याचं वायोलिन गात होतं… आणि दियेगोच्या आसवांत नहात होतं…. असा निरोप खूप कमी लोकांच्या नशिबी असतो!

गुरु पासून दुरावण्याच्या यातनांचा भार त्या लहानग्या शिष्याला जास्तच होता.. त्यात त्याचे रक्तक्षयाचे दुखणे बळावले… आणि दियेगो आपल्या गुरुमागे अनंताच्या प्रवासाला निघून गेला… मात्र त्याच्या अंत्यसंस्कारांवेळी वायोलिन वाजली नाहीत… दियेगो नव्हता ना वायोलिन छेडायला…. वाद्ये यांत्रिकपणे सूर निर्माण करतात.. त्यांना छेदणारी मने संगीत निर्माण करतात! दियेगो… तुला जग स्मरणात ठेवेल! दियेगो वायोलिन वाजवता वाजवता अश्रू ढाळतो आहे… हे चित्र मोठं क्लेशदायी होतं..!

मार्कोस तिरीस्तावो या फोटोग्राफरने दियेगोची ही छबी कैद केली होती… हा फोटो एक दस्तऐवज बनला आहे…. संगीत, गुरु आणि शिष्य यांच्यातल्या भावबंधाचा!

(वाचनात आलं.. मनाला भावलं… तुमच्यासाठी शब्दांत आणलं… शीर्षकासाठी कविवर्य मंगेश पाडगावकर यांच्या गाण्याची ओळ वापरली आहे.)..

© श्री संभाजी बबन गायके 

पुणे

9881298260

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈