श्री जगदीश काबरे
इंद्रधनुष्य
☆ मारी क्युरी… ☆ श्री जगदीश काबरे ☆
स्त्रियांना पुरुषांपेक्षा कमी समजते, कमी अक्कल असते, असे समजणाऱ्या विद्वानांच्या काळात शास्त्रीय जगतात आपल्या बुद्धीतेजाने प्रखरपणे तळपणारी एकमेव चांदणी होती, ती म्हणजे प्रख्यात शास्त्रज्ञ नोबेल पारितोषिक विजेत्या मारी क्युरी. 4 जुलै 1934 ला मारी क्युरी देहाने निवर्तल्या. पण जगाला अणूयुगात नेणाऱ्या त्यांच्या अद्वितीय संशोधनामुळे आजही त्या शास्त्रीय जगतातील जनमनसाच्या हृदयावर राज्य करत आहेत. त्यांच्या स्मृती दिनाच्या निमित्ताने…
ज्या काळात पोलंड रशियन त्झारच्या जुलमी राजवटीखाली होता, त्या काळात पोलिश जनतेला मातृभाषेत बोलायचीही मोकळीक नव्हती, शालेय शिक्षण सक्तीनं रशियन भाषेत घ्यावं लागे, देवाची प्रार्थनादेखील परक्या रशियन भाषेतच म्हणावी लागे, अशा काळात, वॉर्सामधल्या एका शाळा शिक्षकाच्या घरी मारिया ऊर्फ मान्या या तेजस्वी मुलीनं जन्म घेतला. हुशार, तल्लख मान्या शालांत परीक्षेत पहिली आली, पण ज्ञानार्जनाच्या ध्यासानं झपाटलेल्या ह्या मुलीच्या पुढील शैक्षणिक वाटेवर अंधारच होता, कारण पोलंडमध्ये विद्यापीठात मुलींना प्रवेशच नव्हता! अशा परिस्थितीत, शाळेतून नुकतीच बाहेर पडलेली ही तडफदार मुलगी मोठ्या बहिणीला डॉक्टर बनण्यासाठी फ्रान्सला जाण्यास प्रेरित करते; परक्या घरी गव्हर्नेसची नोकरी करून बहिणीला उच्च शिक्षणासाठी आर्थिक मदत पुरवते; आणि पुढे बहिणीच्या आधारानं स्वतःच्या शिक्षणासाठी दूरदेशी फ्रान्सला प्रयाण करते. हलाखीच्या परिस्थितीत अत्यंत काटकसरीनं राहून, अपार परिश्रम करून आपल्या ध्येयाकडे वाटचाल करते. अशा या मुलीवर वडिलांनी केलेले मूल्यवान संस्कार, भावंडांचे घट्ट प्रेमबंध, देशप्रेमाची प्रखर प्रेरणा, आणि पिएर-मारी, (नवरा-बायको आणि एकमेकांचे कार्यालयीन सहकारीदेखील) यांची परस्परपूरक व्यक्तिमत्त्वं, यांचा परामर्श घेणं आजच्या बदलत्या मूल्यांच्या काळात फार गरजेचं आहे.
मारी क्युरी (Marie Curie) या एक प्रसिद्ध पोलिश-फ्रेंच भौतिकशास्त्रज्ञ आणि रसायनशास्त्रज्ञ होत्या. त्यांनी किरणोत्सारीतेवर (radioactivity) महत्त्वाचे संशोधन केले. त्या दोन वेगवेगळ्या विज्ञान शाखांमध्ये (भौतिकशास्त्र आणि रसायनशास्त्र) नोबेल पारितोषिक जिंकणाऱ्या पहिल्या आणि आजपर्यंतच्या एकमेव महिला आहेत. त्यांनी विज्ञानात महिलांसाठी एक नवीन मार्ग उघडला. त्या पॅरिस विद्यापीठात प्राध्यापक होणाऱ्या पहिल्या महिला होत्या आणि त्यांनी अनेक महिलांना विज्ञानात करिअर करण्यासाठी प्रेरित केले. त्यांचं अखंड जीवन हे आपणा सर्वांसाठी दिशादर्शक आहे. कितीही मोठं आकर्षण समोर उभं राहिलं तरी क्युरी दांपत्यानं आपल्या मूल्यांवरची निष्ठा ढळू दिली नाही. श्रीमंती आणि काबाडकष्ट हे टोकाचे पर्याय नजरेसमोर स्पष्ट असूनही, आपल्या शास्त्रीय शोधाचं ‘पेटंट’ या दोघांनी घेतलं नाही. एवढं मोठं मन आजच्या जगात कोणत्या शास्त्रज्ञाकडे असेल?
© श्री जगदीश काबरे
मो ९९२०१९७६८०
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
खूप छान माहिती मिळाली!