मराठी साहित्य – विविधा ☆ “उपवास… आणि…” ☆ श्री कौस्तुभ परांजपे ☆

श्री कौस्तुभ परांजपे

 विविधा 

☆ “उपवास… आणि…” ☆ श्री कौस्तुभ परांजपे ☆

उपवास आपल्याला काही नवीन नाही. उपवास करण्याची अनेक कारणं, आणि प्रकार सुध्दा आहेत. अगदी ठराविक दिवशी, ठराविक वारी, ठराविक देवांच्या नावाने उपवास करण्याची किंवा तो सांगण्याची पध्दत आहे.

काही वेळा आपण उपवास करतो, काही वेळा तो घडतो, तर काहीवेळा मोडतो सुध्दा. कोणता उपवास कोणत्या पध्दतीने करायचा हे काही वेळा आपणच ठरवतो.

सकाळी उपवासाचे ठरलेले म्हणजे आपणच ठरवलेले पदार्थ खायचे व रात्री तो सोडायचा. सोडायचा म्हणजेच खायचे. उपवास करायचा तरी खायचे, आणि सोडायचा तरी खायचेच. फक्त या खाण्याच्या पध्दती आपल्या आणि आपल्या सोयीनुसार.

मग कोणी सकाळी उपवासाचे पदार्थ खातात, कोणी सकाळपासून रात्रीपर्यंत काहीच खात नाहित. कोणी फक्त फलाहार घेतात. तर कोणी फक्त द्रवपदार्थ. यात चहा, काॅफी, दूध, ताक, सरबत याच पोटभरेपर्यंत सेवन असत. पण असतो उपवास.

काही उपवास हे आठवड्यात, महिन्यात सातत्याने येतात, तर काही वर्षात एकदाच येतात. नवरात्रात करायचे वर्षात एकदाच पण सलग काही दिवस असतात. तर हरतालीका, वडपौर्णीमा या सारखे काही फक्त महिलाच करतात. यातही नवरात्रात केले जाणारे उपवास परत करणारा आपल्या पध्दतीने करतो. म्हणजे नवरात्र असे पर्यंत सकाळ संध्याकाळ उपवासाचेच खायचे. किंवा सकाळी उपवासाचे खायचे, व रात्री नेहमीचे. किंवा उपवासाच्या सगळ्या दिवसात रोज रात्री ठराविक पदार्थच जसे डाळ आणि दशमीच खायची.

यातही नेहमीच्या डाळ दशमीत लसूण, कांदा घातल्याशिवाय चव येत नाही अस म्हणत असलो तरी उपवास सोडतांना मात्र लसूण, कांदा खायचा नाही, कारण उपवास.

काहि धार्मिक कार्यक्रमात तर फक्त ते कार्य संपेपर्यंतच उपवास असतो, आणि मग नेहमीचे असले तरी खास जेवण. पण ते धार्मिक कार्य संपेपर्यंत मधल्या काळात खायचं ते उपवासाचच.

यात धार्मिक कार्याला हजेरी लावणारे उपवासाचे, व उपवासाला न चालणारे दोन्ही पदार्थ खातात. अस ऊपवासाबद्दल अनेक पध्दतीने सांगीतल तरी सगळा प्रकार खाण्याबद्दलच जाणवतो आणि खाण्याच्या बाबतीत थोडा गोंधळ उपवास न करणार्‍यांचा कदाचित होतो.

हे सगळ उपवास पुराण, उपवास, तो करण्याची पद्धत, वेेळ, वार, दिवस, खायला चालणाऱ्या किंवा लागणाऱ्या गोष्टी बर्‍याच आणि वेगळ्या आहेत. अशाच अनेक गोष्टी ऊपवास… आणि… या आणि नंतर जाणवल्या.

हे आणि म्हणजे दुसरं काहिही नाही. सध्या सुरु असणाऱ्या निवडणूकांच्या तयारीतली युती, महायुती, आघाडी, महाआघाडी, बंडखोरी, अपक्ष यांची चर्चा. ही युती, महायुती, आघाडी, महाआघाडी सुध्दा राष्ट्रीय पातळीवर वेगळी, स्थानिक पातळीवर वेगळी. काही ठिकाणी स्वबळाचा नारा, तर कुठे मैत्रीपूर्ण लढत. कुठे विरोधकांशीच हात मिळवणी. तर कुठे हातातला हात काढून घ्यायची तयारी. आम्हाला सत्ताच हवी अस काही नाही आम्ही विकासासाठी लढतो. अस म्हणतांना सगळ्या हालचाली असतात त्या सत्ता मिळवण्यासाठिच.

आमच्यात मतभेद असतील, पण मनभेद नाहीत. आमच्या समविचारी व्यक्तींसाठी आमचे दरवाजे उघडे आहेत अस म्हणतांना चर्चा मात्र बंद दाराआड. याच उघड्या ठेेवलेेल्या दाराने कोणी बाहेर जाणार नाही याचीही काळजी. आम्ही उमेदवारी देतांना राजकारण करणार नाही अस म्हणतांना उमेदवार मात्र राजकारण करणारा, करु शकणाराच लागतो. यात कस लागतो तो निष्ठावान असणारे, आणि निष्ठावान म्हणून घेणारे यांचा. यातले काही निवडून येतात, तर काही निवडून, निवडून आणावे लागतात. कुठे भावनिक साद घातली जाते, तर कुठे भावनेच्या आहारी जाऊ नका याचा नारा असतो. संघर्ष मिटवून एकत्र येण्याचा जल्लोष केला जातो, पण विभक्त होण्याची कारणं गुलदस्त्यातच राहतात.

अनेक वर्षांपासून आपसात संघर्ष असणारे रात्रीतून एकत्र येतात. तर घरोबा असणारे रात्रीतून बाहेर पडतात. हे सगळ सोयीनुसार, सोयीच्या ठिकाणी सोयीस्कर सुरु होत. उपवास करण्याच्या अनेक पध्दती असतील तशाच राजकारणाच्याही अनेक पध्दती आहेत अस म्हणाव लागेल.

अस आहे हे उपवास… आणि… राजकारण.

©  श्री कौस्तुभ परांजपे

मो 9579032601

≈ संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ.उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ.मंजुषा मुळे/सौ.गौरी गाडेकर≈