मराठी साहित्य – विविधा ☆ ‘अडगळ : जिथे घर गोंधळतं, तिथे भविष्यही अडखळतं’ ☆ श्री दिवाकर बुरसे ☆

श्री दिवाकर बुरसे

 विविधा 

☆ ‘अडगळ : जिथे घर गोंधळतं, तिथे भविष्यही अडखळतं’ ☆ श्री दिवाकर बुरसे ☆

जपानी 5S आणि भारतीय वास्तुशास्त्र यांचा आध्यात्मिक–व्यवस्थापकीय संवाद.

१. घर : एक सजीव व्यवस्था

घर म्हणजे केवळ विटा, सिमेंट आणि भिंती नाहीत.

घर ही एक व्यवस्था (System) आहे— श्वास घेणारी, आठवणी साठवणारी, ऊर्जावहन करणारी.

जसं एखाद्या संस्थेत व्यवस्थापन बिघडलं, की उत्पादन थांबतं,

तसंच घरातील ऊर्जेचा प्रवाह अडखळला, की आयुष्य विस्कटायला लागतं,

आणि या बिघाडाची सुरुवात होते—

अतिशय शांतपणे, कणाकणानं,

एखाद्या कोपऱ्यात साचणाऱ्या अडगळीतून.

२. अडगळ : वस्तू नव्हे, अडकलेली चेतना.

भारतीय वास्तुशास्त्रात अडगळ हा शब्द फार खोल अर्थ घेऊन येतो.

ती केवळ जुनी, जीर्ण वस्तू नसते—

ती असते थांबलेली चेतना.

न वापरलेले कपडे,

बंद पडलेली मोडकी घड्याळे,

बिघडलेली, बंद पडलेली यंत्रे,

गळकी, फुटलेली, पोचलेली भांडी,

कोपऱ्यात विसरलेली रद्दी,

या सगळ्या गोष्टी एकच गोष्ट सांगतात :

इथे काळ थांबला आहे.

जिथे काळ थांबतो,

तिथे प्रगती थांबते.

३. राहू : व्यवस्थेतील अदृश्य बिघाड

ज्योतिषशास्त्रात राहूला ‘छायाग्रह’ म्हटलं जातं.

तो दिसत नाही, पण त्याचे परिणाम खोलवर असतात.

राहू म्हणजे—

भ्रम, गोंधळ,

दिशाहीनता,

अचानक अडथळे,

व्यसने,

फसवणूक,

मानसिक अंधार.

व्यवस्थापनाच्या भाषेत सांगायचं, तर राहू म्हणजे System Noise –

जो हळूहळू निर्णयक्षमता, स्थैर्य आणि स्पष्टता नष्ट करतो.

राहूला आवडतो—

अंधार,

ओलावा,

गोंधळ,

न वापरातली जागा.

म्हणूनच अडगळ म्हणजे राहूसाठी सुपीक जमीन!

४. अडगळ साचली की काय घडतं?

अडगळ वाढलेल्या घरांत काही गोष्टी वारंवार दिसतात—

मन अस्वस्थ राहणं,

निर्णय घेताना गोंधळ,

पैसा येऊनही न टिकणं,

अचानक खर्च, कर्ज, फसवणूक,

नात्यांत संशय, दुरावा

त्वचारोग, ॲलर्जी, हार्मोनल तक्रारी, व्यसनाधीनता.

वास्तु–ज्योतिष हे योगायोग मानत नाही.

ते म्हणतं—ही अडकलेल्या ऊर्जेची लक्षणं आहेत.

५. जपानकडून आलेली : 5S

आधुनिक जपानने व्यवस्थापनासाठी एक साधं पण प्रभावी सूत्र दिलं—

5S.

कारखाने, कार्यालये, रुग्णालये यांचं रूप बदलणारी ही संकल्पना सांगते – जागा स्वच्छ ठेवा,

मांडणी स्पष्ट ठेवा,

नियम पाळा,

शिस्त जोपासा.

आणि इथेच एक विलक्षण जाणिव होते—

हे सगळं भारतानं जीवनपद्धती म्हणून फार पूर्वीच स्वीकारलेलं होतं.

६. Seiri : वैराग्याची पहिली पायरी

Seiri म्हणजे वर्गीकरण—

जे नको, ते सोडून देणं.

भारतीय अध्यात्मात यालाच ‘वैराग्य’ म्हणतात.

जे उपयोगी नाही,

जे केवळ ओझं आहे,

ते सोडून देणं—ही पहिली ‘मुक्ती’.

वास्तुशास्त्र सांगते—

अडगळ हटवणे हेच सर्वांत मोठे पूजन आहे.

७. Seiton : व्यवस्था म्हणजे सौंदर्य

Seiton म्हणजे योग्य मांडणी.

प्रत्येक गोष्टीला तिची जागा.

ही केवळ शिस्त नाही—

ही ऊर्जेची शिस्त आहे.

जसं संस्थेत प्रक्रियांची स्पष्टता असली, की काम सुरळीत चालतं,

तसं घरात मांडणी नीट असेल, तर जीवनाचा प्रवाह मोकळा राहतो.

८. Seiso : स्वच्छता म्हणजे शुद्धी

जपानी तत्त्वज्ञानात स्वच्छता म्हणजे

केवळ साफ करणं नव्हे,

तर घाण होण्याची कारणं नष्ट करणं.

भारतीय परंपरेत— मीठ,

कापूर,

धूप,

प्रकाश,

वायुविजन

हे सगळे ऊर्जाशुद्धीचे उपाय आहेत.

राहू प्रकाशात टिकत नाही.

९. Seiketsu आणि Shitsuke : नियमातून संस्कार

नियम पाळले गेले,

तर ते संस्कार बनतात.

शिस्त म्हणजे दबाव नव्हे—

ती स्पष्टतेतून येते.

घर स्वच्छ ठेवण्याची सवय,

मन स्वच्छ ठेवण्याची सवय,

नात्यांत पारदर्शकता ठेवण्याची सवय—

यातूनच राहू शांत होतो.

१०. स्टोअर रूम : ऊर्जेचं केंद्र की अंधारकोठडी?

अंधार, ओलावा आणि अस्ताव्यस्तपणा असलेली स्टोअर रूम ही वास्तुशास्त्रात राहूचे मंदिर मानली जाते.

जर स्टोअर रूम ठेवायचीच असेल, तर— प्रकाश,

हवा,

सुवास,

आणि नीट मांडणी

अनिवार्य आहे.

११. निष्कर्ष : अडगळ काढणं म्हणजे जीवन व्यवस्थापन

हा लेख अंधश्रद्धा पसरवत नाही.

तो एक सूक्ष्म निरीक्षण मांडतो—

जिथे घर अडकतं,

तिथे मन अडकतं.

जिथे मन अडकतं,

तिथे निर्णय अडकतात.

आणि जिथे निर्णय अडकतात,

तिथे भविष्य अडखळतं.

म्हणूनच—

“ज्या घरात अडगळ असते,

त्या घरात भविष्य अडकते. ”

अडगळ काढली की— ऊर्जा वाहू लागते,

मन हलकं होतं,

व्यवस्था सुस्पष्ट होते.

राहू शांत होतो,

आणि जीवन पुन्हा एकदा

सुरळीत श्वास घेऊ लागतं.

🙏🏻

© श्री दिवाकर बुरसे

पुणे

संपर्कः ९२८४३००१२५, ९५५२६२९२४५

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈