सौ. शुभदा भा. कुलकर्णी (विभावरी)
मनमंजुषेतून
☆ प्रिय… भाग – १ – लेखक – श्री रमेश नागपुरे ☆ प्रस्तुती – सौ. शुभदा भा. कुलकर्णी (विभावरी) ☆
☆
हल्ली एक व्हिडिओ viral होतोय. फळ्यावर आपल्या सगळ्या प्रिय व्यक्तींची नावे लिहिण्याचा आणि त्यातली कमी प्रिय असलेल्या व्यक्तीची एक एक नावे पुसण्याचा… त्यांना आपल्या आयुष्यातून घालवण्याचा… शेवटी एक नाव शिल्लक राहतं. अर्थात ते आपल्या जोडीदाराचं !
हा खेळ मी प्रत्यक्ष अनुभवलाय. अत्यंत हृदयस्पर्शी आणि भावना हेलावून टाकणारा असा तो अनुभव होता.
सन 1993 साली मी दिल्लीला IIPA मध्ये पंधरा दिवसाच्या एका resident ट्रेनिंगला गेलो होतो तिथला हा अनुभव आहे. त्या ट्रेनिंगला सगळे चाळीशीच्या पुढचे साठीपर्यंतचे आणि वेगवेगळ्या प्रांतातून आलेले trainees होते.
एके दिवशी आधीची दोन दोन तासांची दोन सेसन्स झाली होती. नंतर लंच अवर होता. कॅन्टीनकडे वळताना थंडी जाणवत होती. डिसेंबरचा महिना होता. वातावरण खूप आल्हाददायी होतं.
कॅन्टीनमधलं जेवण खूपच रुचकर होतं. स्पेशल स्वीटच्या दोन पंजाबी डिसेस होत्या. एक खास राजस्थानी नमकीन मिठाई होती.
लंच घेतल्यावर आम्ही तीन वाजता पुन्हा क्लास रुममध्ये आलो.
साठीच्या घरातले प्रोफेसर अमीत सक्सेना आले. त्यांनी बघितलं, लंचला भरपेट झालेल्या जेवणाने बरेच लोक आळसावलेले होते.
ते म्हणाले, “Good afternoon…. So what is the topic today ?… Priorities – Elimination of Don’ts. “
थोडा गॅप घेऊन ते म्हणाले, “हरिकांत भैय्याजी तो हमे हर रोज अच्छाही खाना खिलाते है. लगता है आज वो हम पर ज्यादाही मेहेरबान थे. आज मै आपको लेक्चरसे बोअर नही करूंगा. “
थोडं थांबून ते म्हणाले, “चलो, आज हम एक गेम खेलते है. माॅनिटरींग करनेके लिए मुझे एक खूबसुरत चेहरा चाहिये, जो मन से भी खुबसुरत हो. “
मग ते हसत म्हणाले, “जेन्ट्सके चेहरे मुझे इतने खुबसुरत नही लगते. “
सगळे हसायला लागले.
ते पुढे म्हणाले, “हाँ, एक शर्त है. ज्यो भी खुबसुरत चेहरा प्लॅटफाॅर्मपर आये, वो पुरी प्रामाणिकता, सच्चाईसे और दिलसे परफाॅर्म करे. “
पाच मिनिटे गेली. कुणीच महिला उठत नव्हती. आमच्या क्लासमध्ये चौदा महिला होत्या. शेवटी प. बंगालची निधी सेन नावाची एक अभिजात बंगाली सौदर्याचं लेणं ल्यालेली, नजरेत भरणारी पन्नाशीच्या घरातली महिला उठून प्लॅटफाॅर्मपर आली.
सरांनी विचारलं, “तो निधीजी आप तैयार हो ?”
ती म्हणाली, “जी हाँ, सर. “
सरांनी विचारलं, “भावनेवर तुम्ही किती नियंत्रण ठेवू शकता ?”
ती म्हणाली, “फारसं नाही, मी खूप सेन्सेटिव्ह, इमोशनल आहे सर. “
सरांनी विचारलं, “गुड ! मला भावूक होणारी तरुणीच हवी होती. तुम्ही किती लोकांवर प्रेम करता ?”
विचार करून ती हसत म्हणाली, “मी खूप जणांवर प्रेम करते ! माझं हृदय सदैव प्रेमाने पूर्ण भरलेले असतं. “
सर म्हणाले, “good. त्या प्रेमाचा स्तर कमी जास्त असेल ना ?”
ती म्हणाली, “निश्चितच. व्यक्तीपरत्वे फरक पडणारच ना, सर ?”
सर म्हणाले, “good. आता तुम्ही या बोर्डवर तीस पस्तीस व्यक्तींची नावे लिहा ज्यांच्यावर तुम्ही प्रेम करता. एक काळजी घ्या. ज्यांच्यावर तुम्ही खूप जास्त प्रेम करता त्याचं नाव आधी लिहा. मग क्रमाने दुसरी तिसरी चौथी अशी नावे लिहा. “
सगळ्यांच्या नजरा तिच्यावर रोखल्या होत्या हे ती पाहत होती. तिच्यासाठी खूप अवघड टास्क होता असं तिच्या चेह-यावरून जाणवत होतं.
पहिल्याच नावाला ती अडखळली, चार वेळा तिने आपल्या हातातला पेन बोर्डजवळ नेला व परत खाली घेतला. तिच्या मनात उलाघाल चाललीय, ती तिची सर्वात जास्त प्रिय व्यक्ती ठरवू शकत नाही किंवा लिहू इच्छित नाही हे आमच्या लक्षात आलं होतं. ते सरांच्याही लक्षात आलं, तसं ते म्हणाले, “प्रामाणिकता, सच्चाई और दिलसे लिखना है ये याद रखो. यहाँ शायद तुम्हे पहचाननेवाला कोई नही होगा. अपने दिलसे लिख सकती हो. “
तिने फळ्यावर नाव लिहिलं. “आशुतोष. “
सरांनी विचारलं, ”ये कौन हे नसीबवाला ?’
ती म्हणाली, “माझा लहानपणापासूनचा जिवलग मित्र आहे. “
एक मित्र तिचा सर्वात जवळचा आहे हे ऐकून सगळे चकित झाले होते. मनातून तिच्या खरं बोलण्याला, धाडसाला दाद देत होते.
नंतर तिने आपल्या आईवडिलांची नावे लिहिली.
त्यानंतर एका भावाचे नाव लिहिले.
इथे सगळे पुन्हा चकित झाले. तिच्या भांगेत कुंकू होतं म्हणजे ती विवाहिता होती. मित्र, आई वडील, भाऊ यांच्यानंतर तिच्या नवरा की काय हा प्रश्न आम्हाला पडला होता. तिचा नवरा वारला असेल का अशीही शंका काही लोकांना आली असेल पण तिच्या भांगेतलं कुंकू तसं दर्शवत नव्हतं.
त्यानंतर तिने आपल्या पतीचे नाव लिहिलं.
इथपर्यंत नावं लिहिताना ती बराच विचार करायची हे आमच्या लक्षात आलं होतं.
पुढे ती एक एक नावे फारसा विचार न करता पटापट लिहित होती. जवळजवळ 38 नावे तिने फळ्यावर लिहिली. प्रत्येक नाव लिहिल्यावर ती त्यांची ओळख सांगायची.
सर म्हणाले, “आपने 38 नाव लिखे है और उनकी पहचानभी बतायी है. और भी कुछ नाम लिखना हो तो आप लिख सकती हो. “
तिने अजून चार नावांची भर घातली.
सरांनी विचारले, “अब आप कुछ कहना चाहोगे ?”
ती म्हणाली, “जी नावे लिहिली ती आणि त्यांचा क्रम मी मनापासून लिहिलाय. “
सर सगळ्यांना म्हणाले, “निधीजी बयालीस लोंगोंपर प्रेम करती है, एक क्लॅप तो निधीजी के लिए होनी ही चाहिये. “
सगळ्यांनी मनापासून टाळ्या वाजवल्या.
सर म्हणाले, “आता निधीजींची कसोटी लागणार आहे. खेळाला आता खरी सुरुवात होत आहे. “
खेळ खूप दिलचस्प होता. निधीजी फळ्यावर एक एक नावं लिहित होती. सगळे त्या खेळामध्ये मनाने सामिल झाले होते. तिच्याबरोबर सगळे खेळायला लागले होते. आपल्या मनःपटलावर आपण प्रेम करतो त्यांची एक एक नावे लिहित होते. काही लोकं वही पेनचा वापर करत होते.
सर म्हणाले, “निधीजी, तैयार हो, आगे खेलने के लिए ?”
निधी म्हणाली, “जी सर !”
सर म्हणाले, “आता चार जणांची नावे eliminate करा. तुमच्या आयुष्यातून त्यांना बाहेर काढायचे आहे. कायमचं !”
निधीने एका क्षणाचाही विलंब न करता फळ्यावरील चार नावे पुसली.
सरांनी विचारले, “कोण आहेत ही चौघे ?”
निधी म्हणाली, “सर, ऑफिस निमित्ताने संपर्कात आलेली. “
सर म्हणाले, “ओके, अजून काही अशी नावे असतील आणि तुम्हाला वाटत असेल तर तुम्ही त्यांनाही तुमच्या आयुष्यातून कायमचं घालवू शकता. “
निधीने अजून काही नावे फळ्यावरून पुसून टाकली.
सर म्हणाले, “आता अजून सात आठ नावे पुसून टाका जी तुमच्या आयुष्यात नसतील तरी तुम्हाला चालतील. “
निधीने अजून काही नावे फळ्यावरून पुसून टाकली.
सरांनी विचारले, “कोण होती ही सगळी ?”
निधी म्हणाली, “आमच्या संपर्कात आलेली आणि आमचे शेजारी पाजारी. “
सर म्हणाले, “good. You are on the right track. आता अजून चार पाच नावे फळ्यावरून पुसून टाका ज्यांच्या नसण्याने तुम्हाला विशेष फरक पडणार नाही. “
खेळ रंगत चालला होता. खेळात बहुतेक सगळे सामिल झाले होते. तेसुद्धा खेळाशी एकरुप झाले होते. फरक एवढाच होता की निधी फळ्यावरची नावे पुसत होती आणि आम्ही आमच्या मनःपटलावरची नावे पुसत होतो.
निधीने काही नावे पुसल्यावर सरांनी विचारले, “ये सब कौन थी ?”
निधी म्हणाली, “मेरी सहेलिया. “
आत्ता फळ्यावर मोजकी नावे उरली होती.
तिचा जिवलग मित्र.
तिचे आईवडील.
तिचा एक भाऊ.
तिचा पती.
तिची दोन मुले.
तिच्या दोन बहिणी.
तिचा अजून एक भाऊ.
पतीचे आईवडील.
पतीची एक बहीण.
सरांनी त्या नावांकडे नजर टाकून पुन्हा एकदा त्यांची ओळख विचारली. निधीने ओळख दिल्यावर सरांनी निधीला तीन नावे पुसायला सांगितली.
निधीने थोडा विचार करून पतीचे आईवडील व पतीच्या बहिणीचे नाव पुसून टाकले.
आतापर्यंत या खेळाचा शेवट बहुतेकांच्या लक्षात आला होता. निधीची चांगलीच कसोटी लागणार असल्याची कल्पना आम्हाला आली होती कारण तिचा priority चा क्रम काहीसा अस्वाभाविक होता.
निधी काहीशी तणावाखाली आली होती. सासूसास-याचे नाव पुसताना तिचे हात कापत होते. ती काहीशी उदास दिसत होती.
सरांच्याही लक्षात तिची स्थिती लक्षात आली होती. ते म्हणाले, “आता अजून चार नावे पुसून टाका. “
निधी भावनावश झाली होती. तिचे डोळे अश्रूंनी डबडबले होते. अश्रुंचे काही थेंब तिच्या डोळ्यांतून गालावर ओघळले होते.
तिने दोन भाऊ आणि दोन बहिणीची नावे पुसली आणि तिच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले.
सर म्हणाले, “आपने अपनी दो बहने और दो भाईयों को भी अपनी जिंदगीसे निकाल दिया ? क्यो ?”
निधी रडत म्हणाली, “मै बहुत प्यार करती हूँ उनसे. लेकिन कभी कभार छः महिने, सालमे एक बार मिलते है. एक भाई तो यू के मे है. तीन साल हो गये, वो नही मिला. छोटा भाई भी दूर रहता है. छः आठ महिनें मे मिलते है. पहले हम पुजा की छुट्टीयों मे हर साथ इकठ्ठा आते थे. अब सब अपने अपने काम मे व्यस्त हो गये है.”
– क्रमशः भाग पहिला
लेखक : श्री रमेश नागपुरे
मुलुंड पूर्व, मुंबई ४०००८१
प्रस्तुती : शुभदा भा.कुलकर्णी (विभावरी)
कोथरूड-पुणे
मो.९५९५५५७९०८
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ.उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
