सुनीला वैशंपायन
प्रतिमेच्या पलिकडले
☆ जीवनाची शाळा – लेखक : अज्ञात ☆ प्रस्तुती – सुनीला वैशंपायन ☆
ते पावसाचे थेंब ना… शेवटी एका ओळीत बसले. शाळेतल्या बाई वर्गात आल्या की एका क्षणात कसा सगळा कल्ला थांबतो आणि सगळी मुलं एका रांगेत उभी राहतात, अगदी तसं…
मी गंमत म्हणून त्यातल्या एका थेंबाला विचारलं,
“काय रे… सरीबाई ओरडल्या का? “
थेंब हसला. पानाच्या टोकावरून किंचित डोलला. मग म्हणाला,
“नाही हो… सरीबाई ओरडत नाहीत कधीच. त्या फक्त शिकवतात. “
मी चकित झाले…
तो पुढे म्हणाला,
“आम्ही आकाशातून उतरताना प्रत्येकजण आपापल्या मनाचे राजे असतो. कुणाला वाऱ्याबरोबर उधळून जायचं असतं, कुणाला मातीला कवटाळायचं असतं, कुणाला नदी व्हायचं असतं… पण जेव्हा एखाद्या पानावर येऊन विसावतो ना, तेव्हा कळतं— एकट्याने चमकण्यात फारसा अर्थ नसतोच. सोबत बसण्यात वेगळंच सौंदर्य असतं. “
त्याच्या त्या वाक्याने माझ्या मनात कितीतरी आठवणी हलक्या सरींसारख्या बरसू लागल्या.
लहानपणी आपणही असेच होतो ना… एकाच बाकावर बसणारे, एकाच डब्यातला घास वाटून खाणारे, शिक्षा झाली तर एकत्र उभे राहणारे. मोठं होत गेलो आणि प्रत्येकाने आपापल्या दिशेने वाहायला सुरुवात केली. कुणी यशाच्या डोंगरावर जाऊन थांबलं, कुणी जबाबदाऱ्यांच्या वाळवंटात हरवलं, कुणी गर्दीत असूनही एकटं पडलं.
थेंब पुन्हा म्हणाला,
“रांग म्हणजे शिस्त नाही गं… रांग म्हणजे दुसऱ्याला जागा देण्याची संस्कृती. स्वतःचं अस्तित्व जपतानाही दुसऱ्याच्या अस्तित्वाला धक्का लागू न देण्याचं नाव रांग. “
मी त्या पानाकडे पाहिलं.
प्रत्येक थेंब स्वतंत्र होता. प्रत्येकाचं प्रतिबिंब वेगळं होतं. तरीही कुणी कुणाला ढकलत नव्हतं. कुणी दुसऱ्यापेक्षा मोठं दिसायचा प्रयत्न करत नव्हतं. सगळे एका अदृश्य मर्यादेचं भान ठेवून शांत बसले होते.
किती विलक्षण आहे निसर्ग!
जिथे माणसाला शिस्त शिकवण्यासाठी नियम लिहावे लागतात, तिथे पाण्याचा प्रत्येक थेंब कोणतंही पुस्तक न वाचता जगण्याचं तत्त्वज्ञान जगत असतो.
थेंब शेवटी अलगद म्हणाला,
“आम्ही पडतो ना म्हणून झाडं हिरवी राहतात. आम्ही थांबतो ना म्हणून पानं सुंदर दिसतात. आणि आम्ही निघून जातो म्हणून पुन्हा नव्या सरींना जागा मिळते. आयुष्याचं रहस्य एवढंच आहे— वेळ आली की बरसायचं, वेळ आली की थांबायचं, आणि वेळ झाली की शांतपणे निघून जायचं. “
एवढं बोलून तो थेंब अलगद पानाच्या टोकावरून निसटला… तेंव्हा
मातीने त्याला मिठीत घेतलं.
आणि मला जाणवलं—
शाळेतल्या बाई खरंच ओरडत नसत. त्या फक्त मुलांना एकत्र उभं राहायला शिकवत असत.
बहुतेक… पावसाच्या सरीबाईही तेच शिकवतात.
एकटं चमकणं म्हणजे मोठेपण नसतं;
एका ओळीत, एका मनाने, एकमेकांना न ढकलता जगणं— हीच खरी जीवनाची शाळा असते.
लेखक : अज्ञात
प्रस्तुती – सुनीला वैशंपायन
≈ संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित / मंजुषा मुळे/ गौरी गाडेकर≈
